Foto: Aijan Alhabek
Jihankez jýrnalist Dinara Bolattyń ózge paiymy Ult.kz-te.
Elimizde biyl zeinet jasy ózgermeitini belgili boldy. Erler zeinetke 63 jasta, áiel adamdar 61 jasta shyǵady. Bireýler zeinetke erterek shyqqysy kelip, zeinet jasy ulǵaiýyna qatysty renishterin bildirse, keibir eresekter qyzmette uzaǵyraq bolǵysy keledi. Búginde zeinet jasyna qaramastan qyzmet istep, tabys taýyp júrgender barshylyq. Mundai úrdis álem boiynsha keń taralǵan.
Álemde qalai?
AQSh-ǵy qariialar járdemaqy kóleminiń azdyǵynan, eldegi meditsinalyq qyzmettiń qymbattyǵynan qosymsha tabys tabýǵa májbúr. Al Japoniia, Ońtústik Koreia, Qytai sekildi qartaiýshy memleketterde jastar az, halqynyń basym bóligi qart adamdar. Bul elderdegi bilik qazirden bastap jumys istep júrgen jastardan biýdjetke keletin kiris tek zeinet jasyndaǵylarǵa zeinetaqy tóleý úshin ketedi dep alańdaidy. Osy sebepten ómir súrý uzaqtyǵy joǵary elderde zeinet jasyndaǵy adamdardyń qyzmet etýine oń qaraidy. Tipti osy máseleni sheshý úshin Japoniia men Germaniiada paida bolǵan zeinet jasyndaǵylardy jumysqa ornalastyrý boiynsha memlekettik baǵdarlamasyna kóp el qyzyǵýshylyq tanytyp júr.
Jastary úlken qala, damyǵan memleketterge ketken Germaniia, Italiianyń da máselesi osy. Jumys kúshi tapshylyǵynan zeinet jasyndaǵy adamdarǵa óz qyzmetterin jalǵastyrý múmkindigi qarastyrylǵan. Ásirese jarty kúndik qyzmet túri zeinetkerler arasynda óte jii kezdesedi.
Alaida álemdik tájiribede zeinet jasyndaǵylardyń jaǵymdy sebeptermen de qyzmetten qalmaityny bar. Máselen Qytaida jastardyń tapshylyǵynan buryn, úlkenderdiń «jer qoinaýyna kirgenshe óziniń sońynan shákirt tárbielep, bar sheberligin keiingi urpaqqa úiretip ketý paryz» dep sanalatyn ulttyq túsinigi bar. Sondyqtan ol eldiń úlkenderi irili-usaqty kásipte bolsyn, meili óner-bilim salasynda bolsyn tabys úshin emes, óziniń paryzyn oryndap, izbasar tárbieleý maqsatynda júredi.
Álemdegi eń baqýatty sanalatyn Skandinaviia memleketterinde de zeinet jasyndaǵylar qyzmetterin jalǵastyrýǵa tyrysady. Jumystan qalmai, kún saiyn velosipedpen jumysqa baryp kelýdiń ózin eń baqytty elderdiń qariialary «eń aldymen densaýlyq úshin paidaly» dep biledi. Odan bólek bul eresekter baladan, ózgeden tolyq qarjylai táýelsiz bolýdy kózdeidi.
Foto: Aijan Alhabek
Qazaqstandyqtar qarttyqty qalai qarsy alady?
Bizdiń eldegi jaǵdaiǵa keler bolsaq zeinet jasyndaǵy kisilerdi qyzmet istep, tabys tabýǵa túrli sebep itermeleidi eken.
Janar hanym, 65 jasta:
«Bar ǵumyrymdy mektepke, ustazdyqqa arnadym. Zeinet jasy kelgende direktorǵa suranyp, taǵy eki jylǵa mektepte qaldym. Ol ýaqyt ótip, mekteppen qoshtasqannan keiin de úide otyra almadym. Úide otyrmaýdyń amalyn izdep, repetitor qyzmetin atqaryp júrmin. Zeinetaqym jetpegendikten emes, ázirge ómirimdi basqasha elestete almaǵandyqtan múmkin...»
Sáýle hanym, 67 jasta:
«Bylaisha resmi qyzmette bolmaǵanyma kóp boldy. Biraq pensiiaǵa shyqsam da tabys tabýdy toqtatqan emespin. Dúkende satýshymyn. Úige, toi jasaýǵa alǵan nesielerimiz bar. Kúieýimiz ekeýmiz eki jaqtan jumys istep sol qaryzdardy jabýmen júrmiz. Balalardyń moinyna ilip qoiǵan durys bolmaidy. Jumystyń ońai qiyndyǵy bolmaidy ǵoi. Ázirge jarap turmyz. Densaýlyǵymyz jetkenshe jasai beremiz».
Rabiǵa hanym, 64 jasta:
«Joldasym ekeýmizdiń zeinetaqymyz baratyn qonaqtyq, bata oqý sekildi shyǵyndardan aspaidy. Sol sebepti ekeýmiz de qosymsha jumys isteimiz. Meniń tabysym kóp emes. Jumysy da aýyr emes. Qyzmetime ádemi kiimderimdi kiip, asyqpai jaiaý baryp, kelemin. Úide de sol kórinbeitin tirlik. Odan da qosymsha tabys bolsyn. Ózimniń keregime, nemerelerime berip turýǵa jaraidy».
PAIYM
Baiqaǵanymyzdai qai elde bolmasyn zeinet jasyndaǵy úlkender báribir qyzmetin jalǵastyrýǵa qabiletti, qýatty. Olar úshin jarty kúndik qyzmet nemese jumys ýaqytynyń ikemdi kestesi bolsa qosymsha tabys olar úshin eshqalai artyq emes. Tek biz zeinetaqy ala otyryp, óz betimen qosymsha qyzmet isteýge nietti eresekterdi qoldap úirengenimiz abzal. Ádette bul sheshimge ne túrtki bolǵanyn bilmei jatyp, «endi beinetiniń zeinetin kórmei me, ne jetpei jatyr?» dep ózderin bir, «bir ata anasyn baǵa almai...» dep olardyń balalaryn sógip, syrttan ton pishemiz. Zeinet jasynda qyzmetten qalmai qoǵamda ózekti bolý, áńgime dúken qurar ortasy men óz ujymynyń bolýy, saýlyǵy jetip tursa fizikalyq belsendilik uzaǵyraq qýatty bolýynyń kepili, munyń bári eń aldymen úlkenderdiń ózderine paidaly ekenin eskerýimiz qajet.
.jpg)
