فوتو: ايجان الحابەك
جيھانكەز جۋرناليست دينارا بولاتتىڭ ٶزگە پايىمى Ult.kz-تە.
ەلٸمٸزدە بيىل زەينەت جاسى ٶزگەرمەيتٸنٸ بەلگٸلٸ بولدى. ەرلەر زەينەتكە 63 جاستا, ەيەل ادامدار 61 جاستا شىعادى. بٸرەۋلەر زەينەتكە ەرتەرەك شىققىسى كەلٸپ, زەينەت جاسى ۇلعايۋىنا قاتىستى رەنٸشتەرٸن بٸلدٸرسە, كەيبٸر ەرەسەكتەر قىزمەتتە ۇزاعىراق بولعىسى كەلەدٸ. بٷگٸندە زەينەت جاسىنا قاراماستان قىزمەت ٸستەپ, تابىس تاۋىپ جٷرگەندەر بارشىلىق. مۇنداي ٷردٸس ەلەم بويىنشا كەڭ تارالعان.
ەلەمدە قالاي?
اقش-عى قارييالار جەردەماقى كٶلەمٸنٸڭ ازدىعىنان, ەلدەگٸ مەديتسينالىق قىزمەتتٸڭ قىمباتتىعىنان قوسىمشا تابىس تابۋعا مەجبٷر. ال جاپونييا, وڭتٷستٸك كورەيا, قىتاي سەكٸلدٸ قارتايۋشى مەملەكەتتەردە جاستار از, حالقىنىڭ باسىم بٶلٸگٸ قارت ادامدار. بۇل ەلدەردەگٸ بيلٸك قازٸردەن باستاپ جۇمىس ٸستەپ جٷرگەن جاستاردان بيۋدجەتكە كەلەتٸن كٸرٸس تەك زەينەت جاسىنداعىلارعا زەينەتاقى تٶلەۋ ٷشٸن كەتەدٸ دەپ الاڭدايدى. وسى سەبەپتەن ٶمٸر سٷرۋ ۇزاقتىعى جوعارى ەلدەردە زەينەت جاسىنداعى ادامداردىڭ قىزمەت ەتۋٸنە وڭ قارايدى. تٸپتٸ وسى مەسەلەنٸ شەشۋ ٷشٸن جاپونييا مەن گەرمانييادا پايدا بولعان زەينەت جاسىنداعىلاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ بويىنشا مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىنا كٶپ ەل قىزىعۋشىلىق تانىتىپ جٷر.
جاستارى ٷلكەن قالا, دامىعان مەملەكەتتەرگە كەتكەن گەرمانييا, يتالييانىڭ دا مەسەلەسٸ وسى. جۇمىس كٷشٸ تاپشىلىعىنان زەينەت جاسىنداعى ادامدارعا ٶز قىزمەتتەرٸن جالعاستىرۋ مٷمكٸندٸگٸ قاراستىرىلعان. ەسٸرەسە جارتى كٷندٸك قىزمەت تٷرٸ زەينەتكەرلەر اراسىندا ٶتە جيٸ كەزدەسەدٸ.
الايدا ەلەمدٸك تەجٸريبەدە زەينەت جاسىنداعىلاردىڭ جاعىمدى سەبەپتەرمەن دە قىزمەتتەن قالمايتىنى بار. مەسەلەن قىتايدا جاستاردىڭ تاپشىلىعىنان بۇرىن, ٷلكەندەردٸڭ «جەر قويناۋىنا كٸرگەنشە ٶزٸنٸڭ سوڭىنان شەكٸرت تەربيەلەپ, بار شەبەرلٸگٸن كەيٸنگٸ ۇرپاققا ٷيرەتٸپ كەتۋ پارىز» دەپ سانالاتىن ۇلتتىق تٷسٸنٸگٸ بار. سوندىقتان ول ەلدٸڭ ٷلكەندەرٸ ٸرٸلٸ-ۇساقتى كەسٸپتە بولسىن, مەيلٸ ٶنەر-بٸلٸم سالاسىندا بولسىن تابىس ٷشٸن ەمەس, ٶزٸنٸڭ پارىزىن ورىنداپ, ٸزباسار تەربيەلەۋ ماقساتىندا جٷرەدٸ.
ەلەمدەگٸ ەڭ باقۋاتتى سانالاتىن سكانديناۆييا مەملەكەتتەرٸندە دە زەينەت جاسىنداعىلار قىزمەتتەرٸن جالعاستىرۋعا تىرىسادى. جۇمىستان قالماي, كٷن سايىن ۆەلوسيپەدپەن جۇمىسقا بارىپ كەلۋدٸڭ ٶزٸن ەڭ باقىتتى ەلدەردٸڭ قارييالارى «ەڭ الدىمەن دەنساۋلىق ٷشٸن پايدالى» دەپ بٸلەدٸ. ودان بٶلەك بۇل ەرەسەكتەر بالادان, ٶزگەدەن تولىق قارجىلاي تەۋەلسٸز بولۋدى كٶزدەيدٸ.
فوتو: ايجان الحابەك
قازاقستاندىقتار قارتتىقتى قالاي قارسى الادى?
بٸزدٸڭ ەلدەگٸ جاعدايعا كەلەر بولساق زەينەت جاسىنداعى كٸسٸلەردٸ قىزمەت ٸستەپ, تابىس تابۋعا تٷرلٸ سەبەپ يتەرمەلەيدٸ ەكەن.
جانار حانىم, 65 جاستا:
«بار عۇمىرىمدى مەكتەپكە, ۇستازدىققا ارنادىم. زەينەت جاسى كەلگەندە ديرەكتورعا سۇرانىپ, تاعى ەكٸ جىلعا مەكتەپتە قالدىم. ول ۋاقىت ٶتٸپ, مەكتەپپەن قوشتاسقاننان كەيٸن دە ٷيدە وتىرا المادىم. ٷيدە وتىرماۋدىڭ امالىن ٸزدەپ, رەپەتيتور قىزمەتٸن اتقارىپ جٷرمٸن. زەينەتاقىم جەتپەگەندٸكتەن ەمەس, ەزٸرگە ٶمٸرٸمدٸ باسقاشا ەلەستەتە الماعاندىقتان مٷمكٸن...»
سەۋلە حانىم, 67 جاستا:
«بىلايشا رەسمي قىزمەتتە بولماعانىما كٶپ بولدى. بٸراق پەنسيياعا شىقسام دا تابىس تابۋدى توقتاتقان ەمەسپٸن. دٷكەندە ساتۋشىمىن. ٷيگە, توي جاساۋعا العان نەسيەلەرٸمٸز بار. كٷيەۋٸمٸز ەكەۋمٸز ەكٸ جاقتان جۇمىس ٸستەپ سول قارىزداردى جابۋمەن جٷرمٸز. بالالاردىڭ موينىنا ٸلٸپ قويعان دۇرىس بولمايدى. جۇمىستىڭ وڭاي قيىندىعى بولمايدى عوي. ەزٸرگە جاراپ تۇرمىز. دەنساۋلىعىمىز جەتكەنشە جاساي بەرەمٸز».
رابيعا حانىم, 64 جاستا:
«جولداسىم ەكەۋمٸزدٸڭ زەينەتاقىمىز باراتىن قوناقتىق, باتا وقۋ سەكٸلدٸ شىعىنداردان اسپايدى. سول سەبەپتٸ ەكەۋمٸز دە قوسىمشا جۇمىس ٸستەيمٸز. مەنٸڭ تابىسىم كٶپ ەمەس. جۇمىسى دا اۋىر ەمەس. قىزمەتٸمە ەدەمٸ كيٸمدەرٸمدٸ كيٸپ, اسىقپاي جاياۋ بارىپ, كەلەمٸن. ٷيدە دە سول كٶرٸنبەيتٸن تٸرلٸك. ودان دا قوسىمشا تابىس بولسىن. ٶزٸمنٸڭ كەرەگٸمە, نەمەرەلەرٸمە بەرٸپ تۇرۋعا جارايدى».
پايىم
بايقاعانىمىزداي قاي ەلدە بولماسىن زەينەت جاسىنداعى ٷلكەندەر بەرٸبٸر قىزمەتٸن جالعاستىرۋعا قابٸلەتتٸ, قۋاتتى. ولار ٷشٸن جارتى كٷندٸك قىزمەت نەمەسە جۇمىس ۋاقىتىنىڭ يكەمدٸ كەستەسٸ بولسا قوسىمشا تابىس ولار ٷشٸن ەشقالاي ارتىق ەمەس. تەك بٸز زەينەتاقى الا وتىرىپ, ٶز بەتٸمەن قوسىمشا قىزمەت ٸستەۋگە نيەتتٸ ەرەسەكتەردٸ قولداپ ٷيرەنگەنٸمٸز ابزال. ەدەتتە بۇل شەشٸمگە نە تٷرتكٸ بولعانىن بٸلمەي جاتىپ, «ەندٸ بەينەتٸنٸڭ زەينەتٸن كٶرمەي مە, نە جەتپەي جاتىر?» دەپ ٶزدەرٸن بٸر, «بٸر اتا اناسىن باعا الماي...» دەپ ولاردىڭ بالالارىن سٶگٸپ, سىرتتان تون پٸشەمٸز. زەينەت جاسىندا قىزمەتتەن قالماي قوعامدا ٶزەكتٸ بولۋ, ەڭگٸمە دٷكەن قۇرار ورتاسى مەن ٶز ۇجىمىنىڭ بولۋى, ساۋلىعى جەتٸپ تۇرسا فيزيكالىق بەلسەندٸلٸك ۇزاعىراق قۋاتتى بولۋىنىڭ كەپٸلٸ, مۇنىڭ بەرٸ ەڭ الدىمەن ٷلكەندەردٸڭ ٶزدەرٸنە پايدالى ەكەنٸن ەسكەرۋٸمٸز قاجەت.
.jpg)
