«Zamanyń túlki bolsa, tazy bop shal» degen maqaldyń mańyzdylyǵy tsifrlyq dáýirdiń adamyna jaqsy nusqaý bolatyn siiaqty. Zymyrap damyp jatqan tehnologiialardy qýyp jetý úshin aqyl men oidyń júiriktigi, sananyń ikemdiligi qajet. Tsifrlyq daǵdylaryń bolmasa – kóshtiń sońynda qalý ábden múmkin. Bul qaǵidanyń jeke adamǵa da, jalpy memleketke de qatysy bar. Azamattarynyń bári tsifrlyq daǵdylardy joǵary deńgeide meńgerse – ol memlekettiń tsifrlyq ekonomikasynyń damý kepili. Osyǵan orai, Qazaqstan halyqynyń tsifrlyq saýattylyǵyn arttyrý maqsatynda, bazalyq tsifrlyq saýattandyrý kýrstary qolǵa alyndy.
XXI ǵasyrda kez kelgen adam elektronikamen jumys jasai alý qajet. Atap aitsaq, messendjermen hat almasý, onlain tólemder, memlekettik qyzmetter, sol siiaqty taǵy basqa zamanaýi elektrondy qyzmetter ár adamnyń ómiriniń bir bóligine ainalýda. Óitkeni, bul óte tiimdi ári ýaqytymyzdy únemdeýge oń septigin tigizedi.
Tsifrlyq saýattylyq – bul Internet múmkindikterin jan-jaqty jáne saýatty paidalana bilý. Onyń ishine tek tintýirdi durys qozǵaý ǵana kirmeidi, sondai-aq, kerekti aqparattardy durys izdep, oń baǵamyzdy berip, kiber qaýipterinen saqtana bilýimiz qajet.
Jahandy ózine qaratyp otyrǵan eýropalyq analitikterdiń kózqarasy boiynsha, tsifrlyq biliktilik – bul tek IT, ne ekonomika salasynyń ǵana suraǵy emes, jalpy áleýmettik problema bolyp otyr.
Osy oraida, 2018 jyldyń 1-maýsymynan bastap qazaqstandyqtardyń tsifrlyq saýattylyǵyn arttyrý maqsatynda arnaiy kýrstar ashyldy. Kýrsqa qatysýshylar elektrondyq úkimet qyzmetin, internet-dúkendermen jumys jasaý sekildi basqa da elektrondy resýrstardy qoldanýdy úirenýde.
Kýrstyń bastalǵan kúninen eki aptanyń ishinde 150 myńnan astam adam tsifrlyq daǵdylardy meńgergen. Onyń ishinde 60 myńy muǵalimder jáne Jambyl oblysynyń stýdentteri.
Tsifrlandyrý boiynsha elimizde 2,5 myńnan astam mekemede kýrs ótýde. Mysaly, Aqmola oblysynan 497 mektepter pen mekemeler jumys jasaýda. Jarty aidyń ishinde 50 myń adam, onyń ishinde muǵalimder, mektep oqýshylary, mekeme qyzmetkerleri jáne zeinetkerler tsifrlyq biliktiligin arttyryp úlgerdi.
«Tsifrlyq Qazaqstan» baǵdarlamasyna qatysty bilim alýshylardyń oi-pikirleri ońdy. Olardyń aitýy boiynsha bul kýrsqa qatysý barysynda biraz tsifrlyq biliktilikterin arttyryp, kóptegen saittar men portaldarda jumys jasaýdy meńgergen.
«Elbasymyzdyń bastamasymen júzege asyrylyp otyrǵan «Tsifrlyq Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy kóńilimnen shyǵady. Jumys orynynan osyndai múmkindik berip, tegin kýrsqa qatysýdamyz. Kýrs týraly estigende jas bolsam da alǵashqylardyń biri bolyp jazyldym. Kompiýterden beihabar emespin, alaida esime túsirsem sońǵy ret stýdent kezimde budan 12 jyl buryn ǵana belsendi qoldanǵan ekenmin. Búgingi tańda kúndelikti internet arqyly tapsyrys berýdi jetik meńgerýdemin, Word-ta, Exel-de jumys jasaýdyń qyr-syrymen tanysýdamyn», – deidi Aset Aýbakirov (29 jasta, elektrik-tehnik).
«Ózim shyǵarmashylyq adamy bolǵandyqtan kóp kompiýterge kóńil bóle bermeimin, tek mobildi qosymshalardy ǵana kúndelikti qoldanamyn. Mine búgin ózimniń kompiýterlik saýattylyǵymdy arttyrýǵa tamasha múmkindik týyp otyr. Jumys barysynda qoldanbasam da kerek dúnie. Oqytýshylardyń kómegimen tez ári jeńil meńgerýdemin. Biraz nárseni úirendim. Kóbine poshta qyzmeti men eGov portalynda jumys jasaýdy úirenýdemin. Sebebi, bólimshelerge baryp, kezekte turý kóp ýaqytty talap etedi», – dep bólisti Shara (23 jasta, horeograf).
«Qazirgi zamanda tsifrlyq tehnologiialar ómirimizde densaýlyqtan keiingi orynda tur desem qatelespeitin bolarmyn. Osy tsifrlyq zamanda aǵymmen júrý úshin memleketimiz osyndai múmkindik berip otyrǵanda nege úirenip, tsifrlyq saýatsyzdyqty joiyp, zaman talabyna sai ómir súrmeske. Buryn baǵdarlamalardy tipti atyn bilmeitin de edik, kim bilipti «Word» degen bireýdiń tegi me, álde ne ekenin. Mine, qazir birshama bilgimdi arttyrdym. Buryn nemereme, qaryndasyma kommýnaldyq tólemderimdi, nesielerimdi tóletip ýaqytyn alatynmyn, al qazir aqyryndap tipti túrli biletti de ózim onlain alatyn boldym. Osyndai kúndelikti tirshilik úshin qajetti dúnie komptermen jumys jasaýdy úirenip júrgen jaiym bar», – dep, óz ásermen Tileýbek esimdi kýrs oqýshysy bólisti (52 jasta, dziýdo jattyqtyrýshysy).
Kýrs júrgizýshi mamandardyń aitýy boiynsha osy jolǵy kýrsqa qatysýshylar mádeniet jáne sport salasy qyzmetkerleri. Oqytýshy ýaqytty únemdi paidalanyp, eń basty bazalyq bilim berý ekenigin aitty. Onyń ishinde qatysýshylar Google, Youtube jáne eGov portalynyń qyzmetterin, tipti Word, Exel siiaqty qarapaiym baǵdarlamalardy meńgerý ústinde.
«Shekteýli ýaqyt ishinde kompiýtermen jumys jasaýdyń bastapqy deńgeiin úiretý qiyndyq týdyrady. Árine, kompiýterdiń barlyq fýnktsiialaryn meńgerýge 1-2 kún azdyq etedi. Áitse de ýaqytty barynsha tiimdi paidalanyp, kýrsqa qatysýshylarǵa nátijeli aqparat berýdemiz. Dál qazir bilim alýshylar mádeniet jáne sport salasyndaǵy qyzmetkerler. Shyǵarmashylyq adamdary bolǵandyqtan olar kompiýterden óte alys júredi. Aralarynda tipti kompiýterdiń aldyna otyrmaǵan azamattar da bar. Kýrsqa qatysýshylardyń deni akterler, trenerler jáne jas erekshelikteri de ár túrli. Jastar jaǵy kóbine Word, Exel baǵdarlamalarymen jumys jasaýdy úirengisi keledi, al 40-tan joǵary jastaǵylar internet arqyly kommýnaldyq tólemderin, nesielerin tóleýdi, eGov portalynyń qyzmetterimen tanysyp, onlain rejimde ETsP arqyly anyqtamalar alýdy úirenýge qulshynystary joǵary. Osy múmkindikti paidalanyp, barymyzsha tsifrlyq saýattylyqty azamattarǵa úiretýdemiz», – dedi Gúlnaz Baqytjanqyzy, (kýrs oqytýshysy) Astana qalasyndaǵy «Kólik jáne kommýnikatsiia kolledji» MKQK-nyń informatika jáne arnaiy pánder oqytýshysy.
Esterińizge sala keteiik, 1 maýsym men 31 tamyz aralyǵynda Qazaqstannyń barlyq aimaqtarynda tsifrlyq saýattylyqty arttyrý maqsatynda tegin kýrstar jumysyn bastap ketken bolatyn. Árbir kýrsqa qatysýshy óziniń tsifrlyq biliktiligin bir nemese tórt sandyq eptilikte biliktiligin tegin arttyra alady. Atap aitsaq:
- «Bazalyq tsifrly biliktilik» boiynsha personaldy kompiýterdi jáne noýtbýkti, mobildik qurylǵylardy, Internet jelisin, sondai-aq, derekterdiń qaýipsizdigi men qorǵalýyn jetik bile alady;
- «Elektrondyq úkimet pen elektrondyq memlekettik qyzmetter» boiynsha adamdar úiden shyqpai qajetti memlekettik qyzmetterdi elektrondy túrde alý biliktiligin arttyrady;
- «Ashyq úkimet» boiynshy biliktiliktiń tórt túrli komponentin qoldanýǵa bolady. Olar: ashyq derekter, ashyq normativti-quqyqtyq aktiler, ashyq dialog pen biýdjetter;
- «Elektrondyq saýda» blogynda onlain satyp alý, satý, taýarlardy kótermeleý tárizdi biliktilikterdi júzege asyrady;
Memleket basshysy Astana ekonomikalyq forýmynda álemniń jahandyq trendi tsifrlandyrý barlyq aspektilerdiń qyzmeti ekendigin atap ótken bolatyn. Prezident halyqtyń tsifrlyq saýattylyǵy «Tsifrlyq Qazaqstan» baǵdarlamasynyń arqasynda 85%-ǵa artatyndyǵyn aitty.
Qazaqstannyń barlyq aimaqtarynda (aýdan ortalyqtary, aýyldar) tsifrly saýattylyq boiynsha kýrstar mektep jáne kitaphana mekemelerinde júrip jatyr. Qazaqstannyń kez kelgen aimaǵy boiynsha 1414 nómirinen kýrstyń ótetin orny men kúni týraly aqparatty bile alasyzdar (qońyraý shalý tegin).
