«زامانىڭ تٷلكٸ بولسا, تازى بوپ شال» دەگەن ماقالدىڭ ماڭىزدىلىعى تسيفرلىق دەۋٸردٸڭ ادامىنا جاقسى نۇسقاۋ بولاتىن سيياقتى. زىمىراپ دامىپ جاتقان تەحنولوگييالاردى قۋىپ جەتۋ ٷشٸن اقىل مەن ويدىڭ جٷيرٸكتٸگٸ, سانانىڭ يكەمدٸلٸگٸ قاجەت. تسيفرلىق داعدىلارىڭ بولماسا – كٶشتٸڭ سوڭىندا قالۋ ەبدەن مٷمكٸن. بۇل قاعيدانىڭ جەكە ادامعا دا, جالپى مەملەكەتكە دە قاتىسى بار. ازاماتتارىنىڭ بەرٸ تسيفرلىق داعدىلاردى جوعارى دەڭگەيدە مەڭگەرسە – ول مەملەكەتتٸڭ تسيفرلىق ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ كەپٸلٸ. وسىعان وراي, قازاقستان حالىقىنىڭ تسيفرلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ ماقساتىندا, بازالىق تسيفرلىق ساۋاتتاندىرۋ كۋرستارى قولعا الىندى.
XXI عاسىردا كەز كەلگەن ادام ەلەكترونيكامەن جۇمىس جاساي الۋ قاجەت. اتاپ ايتساق, مەسسەندجەرمەن حات الماسۋ, ونلاين تٶلەمدەر, مەملەكەتتٸك قىزمەتتەر, سول سيياقتى تاعى باسقا زاماناۋي ەلەكتروندى قىزمەتتەر ەر ادامنىڭ ٶمٸرٸنٸڭ بٸر بٶلٸگٸنە اينالۋدا. ٶيتكەنٸ, بۇل ٶتە تيٸمدٸ ەرٸ ۋاقىتىمىزدى ٷنەمدەۋگە وڭ سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ.
تسيفرلىق ساۋاتتىلىق – بۇل ينتەرنەت مٷمكٸندٸكتەرٸن جان-جاقتى جەنە ساۋاتتى پايدالانا بٸلۋ. ونىڭ ٸشٸنە تەك تٸنتۋٸردٸ دۇرىس قوزعاۋ عانا كٸرمەيدٸ, سونداي-اق, كەرەكتٸ اقپاراتتاردى دۇرىس ٸزدەپ, وڭ باعامىزدى بەرٸپ, كيبەر قاۋٸپتەرٸنەن ساقتانا بٸلۋٸمٸز قاجەت.
جاھاندى ٶزٸنە قاراتىپ وتىرعان ەۋروپالىق اناليتيكتەردٸڭ كٶزقاراسى بويىنشا, تسيفرلىق بٸلٸكتٸلٸك – بۇل تەك IT, نە ەكونوميكا سالاسىنىڭ عانا سۇراعى ەمەس, جالپى ەلەۋمەتتٸك پروبلەما بولىپ وتىر.
وسى ورايدا, 2018 جىلدىڭ 1-ماۋسىمىنان باستاپ قازاقستاندىقتاردىڭ تسيفرلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ارنايى كۋرستار اشىلدى. كۋرسقا قاتىسۋشىلار ەلەكتروندىق ٷكٸمەت قىزمەتٸن, ينتەرنەت-دٷكەندەرمەن جۇمىس جاساۋ سەكٸلدٸ باسقا دا ەلەكتروندى رەسۋرستاردى قولدانۋدى ٷيرەنۋدە.
كۋرستىڭ باستالعان كٷنٸنەن ەكٸ اپتانىڭ ٸشٸندە 150 مىڭنان استام ادام تسيفرلىق داعدىلاردى مەڭگەرگەن. ونىڭ ٸشٸندە 60 مىڭى مۇعالٸمدەر جەنە جامبىل وبلىسىنىڭ ستۋدەنتتەرٸ.
تسيفرلاندىرۋ بويىنشا ەلٸمٸزدە 2,5 مىڭنان استام مەكەمەدە كۋرس ٶتۋدە. مىسالى, اقمولا وبلىسىنان 497 مەكتەپتەر پەن مەكەمەلەر جۇمىس جاساۋدا. جارتى ايدىڭ ٸشٸندە 50 مىڭ ادام, ونىڭ ٸشٸندە مۇعالٸمدەر, مەكتەپ وقۋشىلارى, مەكەمە قىزمەتكەرلەرٸ جەنە زەينەتكەرلەر تسيفرلىق بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرىپ ٷلگەردٸ.
«تسيفرلىق قازاقستان» باعدارلاماسىنا قاتىستى بٸلٸم الۋشىلاردىڭ وي-پٸكٸرلەرٸ وڭدى. ولاردىڭ ايتۋى بويىنشا بۇل كۋرسقا قاتىسۋ بارىسىندا بٸراز تسيفرلىق بٸلٸكتٸلٸكتەرٸن ارتتىرىپ, كٶپتەگەن سايتتار مەن پورتالداردا جۇمىس جاساۋدى مەڭگەرگەن.
«ەلباسىمىزدىڭ باستاماسىمەن جٷزەگە اسىرىلىپ وتىرعان «تسيفرلىق قازاقستان» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى كٶڭٸلٸمنەن شىعادى. جۇمىس ورىنىنان وسىنداي مٷمكٸندٸك بەرٸپ, تەگٸن كۋرسقا قاتىسۋدامىز. كۋرس تۋرالى ەستٸگەندە جاس بولسام دا العاشقىلاردىڭ بٸرٸ بولىپ جازىلدىم. كومپيۋتەردەن بەيحابار ەمەسپٸن, الايدا ەسٸمە تٷسٸرسەم سوڭعى رەت ستۋدەنت كەزٸمدە بۇدان 12 جىل بۇرىن عانا بەلسەندٸ قولدانعان ەكەنمٸن. بٷگٸنگٸ تاڭدا كٷندەلٸكتٸ ينتەرنەت ارقىلى تاپسىرىس بەرۋدٸ جەتٸك مەڭگەرۋدەمٸن, Word-تا, Exel-دە جۇمىس جاساۋدىڭ قىر-سىرىمەن تانىسۋدامىن», – دەيدٸ اسەت اۋباكيروۆ (29 جاستا, ەلەكتريك-تەحنيك).
«ٶزٸم شىعارماشىلىق ادامى بولعاندىقتان كٶپ كومپيۋتەرگە كٶڭٸل بٶلە بەرمەيمٸن, تەك موبيلدٸ قوسىمشالاردى عانا كٷندەلٸكتٸ قولدانامىن. مٸنە بٷگٸن ٶزٸمنٸڭ كومپيۋتەرلٸك ساۋاتتىلىعىمدى ارتتىرۋعا تاماشا مٷمكٸندٸك تۋىپ وتىر. جۇمىس بارىسىندا قولدانباسام دا كەرەك دٷنيە. وقىتۋشىلاردىڭ كٶمەگٸمەن تەز ەرٸ جەڭٸل مەڭگەرۋدەمٸن. بٸراز نەرسەنٸ ٷيرەندٸم. كٶبٸنە پوشتا قىزمەتٸ مەن eGov پورتالىندا جۇمىس جاساۋدى ٷيرەنۋدەمٸن. سەبەبٸ, بٶلٸمشەلەرگە بارىپ, كەزەكتە تۇرۋ كٶپ ۋاقىتتى تالاپ ەتەدٸ», – دەپ بٶلٸستٸ شارا (23 جاستا, حورەوگراف).
«قازٸرگٸ زاماندا تسيفرلىق تەحنولوگييالار ٶمٸرٸمٸزدە دەنساۋلىقتان كەيٸنگٸ ورىندا تۇر دەسەم قاتەلەسپەيتٸن بولارمىن. وسى تسيفرلىق زاماندا اعىممەن جٷرۋ ٷشٸن مەملەكەتٸمٸز وسىنداي مٷمكٸندٸك بەرٸپ وتىرعاندا نەگە ٷيرەنٸپ, تسيفرلىق ساۋاتسىزدىقتى جويىپ, زامان تالابىنا ساي ٶمٸر سٷرمەسكە. بۇرىن باعدارلامالاردى تٸپتٸ اتىن بٸلمەيتٸن دە ەدٸك, كٸم بٸلٸپتٸ «Word» دەگەن بٸرەۋدٸڭ تەگٸ مە, ەلدە نە ەكەنٸن. مٸنە, قازٸر بٸرشاما بٸلگٸمدٸ ارتتىردىم. بۇرىن نەمەرەمە, قارىنداسىما كوممۋنالدىق تٶلەمدەرٸمدٸ, نەسيەلەرٸمدٸ تٶلەتٸپ ۋاقىتىن الاتىنمىن, ال قازٸر اقىرىنداپ تٸپتٸ تٷرلٸ بيلەتتٸ دە ٶزٸم ونلاين الاتىن بولدىم. وسىنداي كٷندەلٸكتٸ تٸرشٸلٸك ٷشٸن قاجەتتٸ دٷنيە كومپتەرمەن جۇمىس جاساۋدى ٷيرەنٸپ جٷرگەن جايىم بار», – دەپ, ٶز ەسەرمەن تٸلەۋبەك ەسٸمدٸ كۋرس وقۋشىسى بٶلٸستٸ (52 جاستا, دزيۋدو جاتتىقتىرۋشىسى).
كۋرس جٷرگٸزۋشٸ مامانداردىڭ ايتۋى بويىنشا وسى جولعى كۋرسقا قاتىسۋشىلار مەدەنيەت جەنە سپورت سالاسى قىزمەتكەرلەرٸ. وقىتۋشى ۋاقىتتى ٷنەمدٸ پايدالانىپ, ەڭ باستى بازالىق بٸلٸم بەرۋ ەكەنٸگٸن ايتتى. ونىڭ ٸشٸندە قاتىسۋشىلار Google, Youtube جەنە eGov پورتالىنىڭ قىزمەتتەرٸن, تٸپتٸ Word, Exel سيياقتى قاراپايىم باعدارلامالاردى مەڭگەرۋ ٷستٸندە.
«شەكتەۋلٸ ۋاقىت ٸشٸندە كومپيۋتەرمەن جۇمىس جاساۋدىڭ باستاپقى دەڭگەيٸن ٷيرەتۋ قيىندىق تۋدىرادى. ەرينە, كومپيۋتەردٸڭ بارلىق فۋنكتسييالارىن مەڭگەرۋگە 1-2 كٷن ازدىق ەتەدٸ. ەيتسە دە ۋاقىتتى بارىنشا تيٸمدٸ پايدالانىپ, كۋرسقا قاتىسۋشىلارعا نەتيجەلٸ اقپارات بەرۋدەمٸز. دەل قازٸر بٸلٸم الۋشىلار مەدەنيەت جەنە سپورت سالاسىنداعى قىزمەتكەرلەر. شىعارماشىلىق ادامدارى بولعاندىقتان ولار كومپيۋتەردەن ٶتە الىس جٷرەدٸ. ارالارىندا تٸپتٸ كومپيۋتەردٸڭ الدىنا وتىرماعان ازاماتتار دا بار. كۋرسقا قاتىسۋشىلاردىڭ دەنٸ اكتەرلەر, ترەنەرلەر جەنە جاس ەرەكشەلٸكتەرٸ دە ەر تٷرلٸ. جاستار جاعى كٶبٸنە Word, Exel باعدارلامالارىمەن جۇمىس جاساۋدى ٷيرەنگٸسٸ كەلەدٸ, ال 40-تان جوعارى جاستاعىلار ينتەرنەت ارقىلى كوممۋنالدىق تٶلەمدەرٸن, نەسيەلەرٸن تٶلەۋدٸ, eGov پورتالىنىڭ قىزمەتتەرٸمەن تانىسىپ, ونلاين رەجيمدە ەتسپ ارقىلى انىقتامالار الۋدى ٷيرەنۋگە قۇلشىنىستارى جوعارى. وسى مٷمكٸندٸكتٸ پايدالانىپ, بارىمىزشا تسيفرلىق ساۋاتتىلىقتى ازاماتتارعا ٷيرەتۋدەمٸز», – دەدٸ گٷلناز باقىتجانقىزى, (كۋرس وقىتۋشىسى) استانا قالاسىنداعى «كٶلٸك جەنە كوممۋنيكاتسييا كوللەدجٸ» مكقك-نىڭ ينفورماتيكا جەنە ارنايى پەندەر وقىتۋشىسى.
ەستەرٸڭٸزگە سالا كەتەيٸك, 1 ماۋسىم مەن 31 تامىز ارالىعىندا قازاقستاننىڭ بارلىق ايماقتارىندا تسيفرلىق ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ ماقساتىندا تەگٸن كۋرستار جۇمىسىن باستاپ كەتكەن بولاتىن. ەربٸر كۋرسقا قاتىسۋشى ٶزٸنٸڭ تسيفرلىق بٸلٸكتٸلٸگٸن بٸر نەمەسە تٶرت ساندىق ەپتٸلٸكتە بٸلٸكتٸلٸگٸن تەگٸن ارتتىرا الادى. اتاپ ايتساق:
- «بازالىق تسيفرلى بٸلٸكتٸلٸك» بويىنشا پەرسونالدى كومپيۋتەردٸ جەنە نوۋتبۋكتٸ, موبيلدٸك قۇرىلعىلاردى, ينتەرنەت جەلٸسٸن, سونداي-اق, دەرەكتەردٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەن قورعالۋىن جەتٸك بٸلە الادى;
- «ەلەكتروندىق ٷكٸمەت پەن ەلەكتروندىق مەملەكەتتٸك قىزمەتتەر» بويىنشا ادامدار ٷيدەن شىقپاي قاجەتتٸ مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸ ەلەكتروندى تٷردە الۋ بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرادى;
- «اشىق ٷكٸمەت» بويىنشى بٸلٸكتٸلٸكتٸڭ تٶرت تٷرلٸ كومپونەنتٸن قولدانۋعا بولادى. ولار: اشىق دەرەكتەر, اشىق نورماتيۆتٸ-قۇقىقتىق اكتٸلەر, اشىق ديالوگ پەن بيۋدجەتتەر;
- «ەلەكتروندىق ساۋدا» بلوگىندا ونلاين ساتىپ الۋ, ساتۋ, تاۋارلاردى كٶتەرمەلەۋ تەرٸزدٸ بٸلٸكتٸلٸكتەردٸ جٷزەگە اسىرادى;
مەملەكەت باسشىسى استانا ەكونوميكالىق فورۋمىندا ەلەمنٸڭ جاھاندىق ترەندٸ تسيفرلاندىرۋ بارلىق اسپەكتٸلەردٸڭ قىزمەتٸ ەكەندٸگٸن اتاپ ٶتكەن بولاتىن. پرەزيدەنت حالىقتىڭ تسيفرلىق ساۋاتتىلىعى «تسيفرلىق قازاقستان» باعدارلاماسىنىڭ ارقاسىندا 85%-عا ارتاتىندىعىن ايتتى.
قازاقستاننىڭ بارلىق ايماقتارىندا (اۋدان ورتالىقتارى, اۋىلدار) تسيفرلى ساۋاتتىلىق بويىنشا كۋرستار مەكتەپ جەنە كٸتاپحانا مەكەمەلەرٸندە جٷرٸپ جاتىر. قازاقستاننىڭ كەز كەلگەن ايماعى بويىنشا 1414 نٶمٸرٸنەن كۋرستىڭ ٶتەتٸن ورنى مەن كٷنٸ تۋرالى اقپاراتتى بٸلە الاسىزدار (قوڭىراۋ شالۋ تەگٸن).
