Antropolog Andrash Jolt Biro kaz.tengrinews.kz tilshisine Keiki batyrdyń beinesin qalpyna keltirý jumystarynyń qalai júrgizilip jatqany týraly aityp berdi. Eske sala keteiik, 13 qazanda Keiki batyrdyń bassúiegi Býdapeshtke jetkizilgen bolatyn. Al keiinirek Almatyǵa qaitarylǵan edi.
"Bul - Almatydaǵy Qazaqstan Respýblikasynyń Ortalyq memlekettik murajaiynyń jobasy. Olardyń bizdiń institýtymyzdy tańdaýy - biz úshin úlken maqtanysh. Vengriiada batyrdyń bassúiegin qalpyna keltiretin zamanaýi tehnikalar bar. Ol tehnikalar adamnyń kelbetin qalpyna keltirýge arnalǵan" - dedi Biro.
Mamannyń aitýynsha, Keiki batyrdyń bet-álpeti ádettegi orta aziialyq sipatta, qazaqtardyń túrine uqsaidy. "Batyrdyń bassúiegi qazirgi ýaqytta 95 paiyzǵa daiyn. Ǵylymi antropologiialyq zerrteýlerdi aiaqtadyq. Endi murtyn, shashyn jáne qulaǵyn jasaý qaldy", - dep atap ótti Biro.
Ǵalymnyń aitýynsha, adam kelbetin qalpyna keltirýdiń zamanaýi tehnologiiasy 3-D modelden turady, iaǵni ol betti kompiýterlik tomografiǵa túsiredi. "Maman anatomiiany óte jaqsy bilýi tiis. Vengriianyń jalpy tek eýropalyq kelbetti emes, basqa da tipti kelbetterdi qalpyna keltirýde tájiribesi mol. Bizde eýropoidtyq-mońǵoloidtyq tipter de bar. Sondyqtan Vengriia mamandarynyń Eýropa elderimen salystyrǵanda tájiribesi mol" - dedi maman.
Onyń aitýynsha, Keiki batyrdyń kelbetin qalpyna keltirý jumystarymen osy salada tájiribesi mol jáne osydan tórt jyl buryn Abylai hannyń kelbetin qalpyna keltirgen Agnesh Kýshtar esimdi maman ainalysqan. Sondai-aq, bul jobamen Shandor Evinger men Andrash Bironyń ózi ainalysady. Shandor Evinger súiektiń arnaiy saraptamalaryn jasaǵan bolatyn. "Biz batyrdyń basyn rengtgenge túsirdik, al keiin kompiýterlik tomografiiaǵa túsirip, 3-D modelin jasadyq. Bul jumys eki aiǵa sozyldy. Batyrdyń súiekteri arqyly kelbetin qalpyna keltirý qiynǵa soqty. Eń qiyny - onyń túpnusqasyn jasaý", - dedi antropolog.
Sonymen qatar, antropolog ǵalym vengr mamandarynyń batyrdyń súiegine saraptama jasap, onyń qaitys bolǵan kezde jasy shamamen qanshada bolǵanyn, neden qaitys bolǵanyn anyqtady. "Biz Keiki batyrdyń qalai qaitys bolǵanyn tarihtan bilemiz. Al bizdiń jasaǵan saraptamadan onyń qandai jaraqattar alǵanyn kórýge bolady. Ony jelkesinen metaldan jasalǵan zatpen kem degende jeti ret urǵan. Sodan súiegi synyp ketken. Qatty jaraqat alǵan. Rentgennen de jaraqattardyń barlyǵy kórinip tur", - dedi shetel ǵalymy.
"Keiki batyrdyń bassúieginen jáne jasalǵan saraptamalardan onyń myqty er adam bolǵanyn kórýge bolady. Jasy shamamen 40-50-de. Jeltoqsan aiynyń basynda Vengriiaǵa Qazaqstan delegatsiiasynyń ókilderi kelderi. Sol kezde biz jasalǵan jumystardyń nátijelerin beretin bolamyz. Keiki batyrdyń eki bassúiegin daiyndap qoidyq, Bassúiek plastikten jasalǵan, al ústi gipspen jáne lakpen jabylǵan. Bireýiniń túsi - aq, al ekinshi bassúeiektiń túsi - qola tústi", - dedi Biro.
"Qazaqstanǵa osyndai halyq batyrlary kerek. Sebebi eń aýyr kezeńde ol eshkimnen qoryqpai, naǵyz batyr ekenin kórsetti. Keiki batyrdyń kelbeti daiyn bolǵanda, ony oqýlyqtarda jáne tarihi kitaptarda beineleýge bolady", - dedi antropolog.
Eske salaiyq, biyl 12 tamyzda Qazaqstannyń burynǵy premer-ministri Kárim Másimov RF Úkimet tóraǵasy Dmitrii Medvedevpen kezdesýi barysynda ótken júz jyldyqtaǵy ult-azattyq qozǵalystyń kóshbasshysy Keiki batyrdyń múrdesin elge qaitarý týraly máseleni kótergen edi. Sodan 6 qazanda Keiki batyrdyń bassúiegi Astanaǵa jetkizilgen bolatyn. Al keiinirek Ortalyq memlekettik mýzeidiń direktory Nursan Álimbai 12 qazan kúni Keiki batyrdyń bassúiegiantropologiialyq saraptama úshin Vengriiaǵa jetkiziletinin málimdedi. Mýzei basshysy qundy jádigerdi arnaiy konteinerde alyp bardy.
.jpeg)