Densaýlyq saqtaý ministrliginiń Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý ulttyq ortalyǵy basqarma tóraǵasynyń orynbasary, epidemiolog Ainagúl Qýatbaeva vaktsina alǵanda baiqalýy múmkin psihosomatikalyq qubylystardyń sebebin túsindirdi, dep habarlaidy QazAqparat.
Meditsina ǵylymdarynyń kandidaty Ainagúl Qýatbaeva óz tájiribesine súienip, vaktsina alǵan kezde, ásirese, jastar men áiel adamdardyń óz aǵzasynan psihosomatikalyq «belgilerdi» jii «baiqaitynyn» aitady. Epidemiolog maman otandastarymyzǵa salynyp jatqan Spýtnik V vaktsinasynyń virýspen kúresý tásiline de toqtaldy.
«Spýtnik V» vektorlyq vaktsinalardyń qataryna jatady. Vektor dep tasymaldaýshy maǵynasynda aityp otyrmyz. Birinshi kezeńde salynatyn vaktsinanyń quramynda adenovirýstyń 26-serotipi paidalanylady. Al ekinshi kezeńde adenovirýstyń 5-serotipi paidalanylady. Ne úshin adenovirýs? Sebebi adenovirýspen adamzat milliondaǵan jyldan beri «dostasyp» alǵan deýge de bolady. Iaǵni, ol adamzat arasyndaǵy tsirkýliatsiiada bar virýs», - deidi ǵalym.
Ulttyq ortalyq ókiliniń aitýynsha, kez kelgen adamnyń boiynda adenovriýstyń birneshe serotipine beiimdelgen spetsifikalyq antideneler bar.
«Sol serotipterge koronavirýstyń «S» tárizdes aqýyzyna uqsas zat salynady. Ol túskende aǵza ony adenovirýstyń bir bólshegi retinde qabyldaidy jáne adenovirýstyń osy bólshegine tezirek immýnitet qalyptastyrady. Burynnan tanys adenovirýs túsken kezde antideneler jan-jaqtap qozyp, kontsentratsiiasyn kóbeitedi. Bir antidene bir mezgilde milliondaǵan antidenege kóbeietin qabiletke ie. Osy printsippen jańadan túsken «S» aqýyzyna da paralleldi túrde antidene qalyptastyrady. Sodan keiin ol antideneler organizmde saqtalyp, júieli túrde óziniń ornynda bolady», - deidi Ainagúl Qýatbaeva.
Ǵalym aityp otyrǵan «psihosomatikalyq» belgiler osy antideneniń belsendi áreketi kezinde paida bolýy múmkin. Muny epidemiolog qarapaiym tilmen bylai dep túsindirdi.
«Antideneler vaktsina egilgen birinshi kúnnen bastap «S»-aqýyzǵa bólinip, jumys istei bastady. Sol kezde qorǵaný qabileti oianyp, keibir adamdardyń miynda temperatýraǵa jaýapty ortalyǵy belsendi jumys istei bastaidy. Kei adamda bulshyq etterdiń sezimtaldyǵyn arttyratyn ortalyqtar belsenedi. Sol arqyly biz bulshyq etimizdiń nemese býyndarymyzdyń aýyrǵanyn sezýimiz múmkin. Bul vaktsina aǵzaǵa túskennen keiin birinshi kúnnen bastap qorǵaný qabiletterimizdi jumyldyrady. Áserinen denemiz del sal bolǵandai, ekpe salǵan qolymyz aýyrǵandai, ine salǵan jer isingen siiaqty sezimder baiqalýy múmkin. Keibireýlerdiń dene qyzýy artýy da yqtimal. Al eger dene temperatýrańyz 38-den asyp, 39-ǵa jaqyndap ketse, eresek adam retinde jedel járdem shaqyrýyńyzǵa bolady. Biraq óz betińizben eshqaida barýdyń qajeti joq», - deidi maman.
Ainagúl Qýatbaev psihosomatikalyq áserdiń ótpeli ekenin, ony qalypty qubylys dep qabyldaý kerektigin eskertti.
«Bul kútiletin qubylys. Reaktsiianyń bolýy vaktsinanyń óz mindetin atqaryp jatqany týraly signal dep aitýǵa bolady. Keibireýlerde báseń, kei adamdarda belsendi júredi. Bireýler jarty kún sezinýi múmkin. Kóbinese kóp adamdarda 3 kúnge deiin sozylady. Ár adamnyń jeke erekshelikterine bailanysty», - deidi epidemiolog.
Ǵalym psihosomatikalyq reaktsiiaǵa vaktsinanyń tikelei qatysy joq ekenin basa aitty. Bul adam psihologiiasymen bailanysty qubylys bolǵandyqtan, oǵan kóbinese BAQ pen áleýmettik jelidegi ár túrli alypqashpa aqparattar túrtki bolatyn kórinedi.
«Psihosomatikalyq reaktsiia degenimiz qandai belgi? BAQ-ta, áleýmettik jelide vaktsina týraly negativ málimetter qazir kóp. Psihosomatikaǵa jastaý adamdar, áielder beiimdeý keledi. Vaktsinany saldyrýyn saldyryp alyp, esińizden ketpei qoiýy múmkin. Aǵzańyzdan keri áserin izdep otyrasyz. «Oń aiaǵymnyń tabany bir túrli bolyp tur» dep ózińizdi soǵan sendire bastaisyz. Sondai jaǵdaida adam tynysy jiileidi. Tynys jiilegen saiyn midaǵy ottegi kontsentratsiiasy joǵarylaidy. Sebebi ókpe qandy ottegimen sheginen tys qorektendiredi. Osy kezde mi retteý finýktsiiasyna kóship, «tynys alýdy toqtat» degen signal bere bastaidy. Sodan eki jaqtan birdei mezgilde qarama-qaishy komanda keledi. Bir kezde midyń signaly jeńip, demalý protsesi báseńdeidi. Endi aǵzaǵa ottegi jetispeý bastalady. Ottegi jetpegen soń ony eń birinshi mi sezedi. Odan keiin qol men aiaqtyń saýsaqtary uiyǵandai bolady. Kei adam aiaq-qoly uiyǵanyn kórip, «júregim toqtap qalatyn shyǵar» dep oilaýy múmkin. Ottegi azaiǵan kezde júrektiń soǵysy jyldamdaidy. Óitkeni ol miǵa qandy kóbirek aidaý kerek degen signal alady. Júrektiń jyldam soǵýy tamyr soǵysyn jiiletedi. Sodan basyńyz kúrt aýyrady. Aǵzadaǵy qarama-qaishylyqty terbelister midyń qandai da bir ortalyǵyna ulasýy múmkin. Eger ol temperatýraǵa jaýap beretin ortalyq bolsa, terbelis áserinen qyzý kóterilýi múmkin. Nemese kózińizdi ulǵaitýy, qulaqty tundyrýy múmkin degen siiaqty. Osynyń báriniń áserinen adam ózi tolyqqandy aýrý sezinedi. Al onyń negizgi sebebi jai ǵana psihosomatika. Ony eleýdiń qajeti joq», - deidi Ainagúl Qýatbaeva.
Sóz sońynda Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý ulttyq ortalyǵy basqarma tóraǵasynyń orynbasary, Ainagúl Qýatbaeva qazaqstandyqtardyń eshbiri de vaktsinalaý kezinde eskerýsiz qalmaitynyn aitty.
«Bir de bir adamnyń eskerýsiz qalý múmkin emes. Qazaqstandaǵy 18 jasqa deiingi azamattardyń barlyǵyna vaktsina salǵyzýdy usynyp, habarlasady. Al ony qabyldaý nemese bas tartý ár adamnyń erki», - dedi epidemiolog.
