دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇلتتىق ورتالىعى باسقارما تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى, ەپيدەميولوگ ايناگٷل قۋاتباەۆا ۆاكتسينا العاندا بايقالۋى مٷمكٸن پسيحوسوماتيكالىق قۇبىلىستاردىڭ سەبەبٸن تٷسٸندٸردٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ايناگٷل قۋاتباەۆا ٶز تەجٸريبەسٸنە سٷيەنٸپ, ۆاكتسينا العان كەزدە, ەسٸرەسە, جاستار مەن ەيەل ادامداردىڭ ٶز اعزاسىنان پسيحوسوماتيكالىق «بەلگٸلەردٸ» جيٸ «بايقايتىنىن» ايتادى. ەپيدەميولوگ مامان وتانداستارىمىزعا سالىنىپ جاتقان سپۋتنيك V ۆاكتسيناسىنىڭ ۆيرۋسپەن كٷرەسۋ تەسٸلٸنە دە توقتالدى.
«سپۋتنيك V» ۆەكتورلىق ۆاكتسينالاردىڭ قاتارىنا جاتادى. ۆەكتور دەپ تاسىمالداۋشى ماعىناسىندا ايتىپ وتىرمىز. بٸرٸنشٸ كەزەڭدە سالىناتىن ۆاكتسينانىڭ قۇرامىندا ادەنوۆيرۋستىڭ 26-سەروتيپٸ پايدالانىلادى. ال ەكٸنشٸ كەزەڭدە ادەنوۆيرۋستىڭ 5-سەروتيپٸ پايدالانىلادى. نە ٷشٸن ادەنوۆيرۋس? سەبەبٸ ادەنوۆيرۋسپەن ادامزات ميلليونداعان جىلدان بەرٸ «دوستاسىپ» العان دەۋگە دە بولادى. ياعني, ول ادامزات اراسىنداعى تسيركۋلياتسييادا بار ۆيرۋس», - دەيدٸ عالىم.
ۇلتتىق ورتالىق ٶكٸلٸنٸڭ ايتۋىنشا, كەز كەلگەن ادامنىڭ بويىندا ادەنوۆريۋستىڭ بٸرنەشە سەروتيپٸنە بەيٸمدەلگەن سپەتسيفيكالىق انتيدەنەلەر بار.
«سول سەروتيپتەرگە كوروناۆيرۋستىڭ «S» تەرٸزدەس اقۋىزىنا ۇقساس زات سالىنادى. ول تٷسكەندە اعزا ونى ادەنوۆيرۋستىڭ بٸر بٶلشەگٸ رەتٸندە قابىلدايدى جەنە ادەنوۆيرۋستىڭ وسى بٶلشەگٸنە تەزٸرەك يممۋنيتەت قالىپتاستىرادى. بۇرىننان تانىس ادەنوۆيرۋس تٷسكەن كەزدە انتيدەنەلەر جان-جاقتاپ قوزىپ, كونتسەنتراتسيياسىن كٶبەيتەدٸ. بٸر انتيدەنە بٸر مەزگٸلدە ميلليونداعان انتيدەنەگە كٶبەيەتٸن قابٸلەتكە يە. وسى پرينتسيپپەن جاڭادان تٷسكەن «S» اقۋىزىنا دا پاراللەلدٸ تٷردە انتيدەنە قالىپتاستىرادى. سودان كەيٸن ول انتيدەنەلەر ورگانيزمدە ساقتالىپ, جٷيەلٸ تٷردە ٶزٸنٸڭ ورنىندا بولادى», - دەيدٸ ايناگٷل قۋاتباەۆا.
عالىم ايتىپ وتىرعان «پسيحوسوماتيكالىق» بەلگٸلەر وسى انتيدەنەنٸڭ بەلسەندٸ ەرەكەتٸ كەزٸندە پايدا بولۋى مٷمكٸن. مۇنى ەپيدەميولوگ قاراپايىم تٸلمەن بىلاي دەپ تٷسٸندٸردٸ.
«انتيدەنەلەر ۆاكتسينا ەگٸلگەن بٸرٸنشٸ كٷننەن باستاپ «S»-اقۋىزعا بٶلٸنٸپ, جۇمىس ٸستەي باستادى. سول كەزدە قورعانۋ قابٸلەتٸ ويانىپ, كەيبٸر ادامداردىڭ ميىندا تەمپەراتۋراعا جاۋاپتى ورتالىعى بەلسەندٸ جۇمىس ٸستەي باستايدى. كەي ادامدا بۇلشىق ەتتەردٸڭ سەزٸمتالدىعىن ارتتىراتىن ورتالىقتار بەلسەنەدٸ. سول ارقىلى بٸز بۇلشىق ەتٸمٸزدٸڭ نەمەسە بۋىندارىمىزدىڭ اۋىرعانىن سەزۋٸمٸز مٷمكٸن. بۇل ۆاكتسينا اعزاعا تٷسكەننەن كەيٸن بٸرٸنشٸ كٷننەن باستاپ قورعانۋ قابٸلەتتەرٸمٸزدٸ جۇمىلدىرادى. ەسەرٸنەن دەنەمٸز دەل سال بولعانداي, ەكپە سالعان قولىمىز اۋىرعانداي, ينە سالعان جەر ٸسٸنگەن سيياقتى سەزٸمدەر بايقالۋى مٷمكٸن. كەيبٸرەۋلەردٸڭ دەنە قىزۋى ارتۋى دا ىقتيمال. ال ەگەر دەنە تەمپەراتۋراڭىز 38-دەن اسىپ, 39-عا جاقىنداپ كەتسە, ەرەسەك ادام رەتٸندە جەدەل جەردەم شاقىرۋىڭىزعا بولادى. بٸراق ٶز بەتٸڭٸزبەن ەشقايدا بارۋدىڭ قاجەتٸ جوق», - دەيدٸ مامان.
ايناگٷل قۋاتباەۆ پسيحوسوماتيكالىق ەسەردٸڭ ٶتپەلٸ ەكەنٸن, ونى قالىپتى قۇبىلىس دەپ قابىلداۋ كەرەكتٸگٸن ەسكەرتتٸ.
«بۇل كٷتٸلەتٸن قۇبىلىس. رەاكتسييانىڭ بولۋى ۆاكتسينانىڭ ٶز مٸندەتٸن اتقارىپ جاتقانى تۋرالى سيگنال دەپ ايتۋعا بولادى. كەيبٸرەۋلەردە بەسەڭ, كەي ادامداردا بەلسەندٸ جٷرەدٸ. بٸرەۋلەر جارتى كٷن سەزٸنۋٸ مٷمكٸن. كٶبٸنەسە كٶپ ادامداردا 3 كٷنگە دەيٸن سوزىلادى. ەر ادامنىڭ جەكە ەرەكشەلٸكتەرٸنە بايلانىستى», - دەيدٸ ەپيدەميولوگ.
عالىم پسيحوسوماتيكالىق رەاكتسيياعا ۆاكتسينانىڭ تٸكەلەي قاتىسى جوق ەكەنٸن باسا ايتتى. بۇل ادام پسيحولوگيياسىمەن بايلانىستى قۇبىلىس بولعاندىقتان, وعان كٶبٸنەسە باق پەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ ەر تٷرلٸ الىپقاشپا اقپاراتتار تٷرتكٸ بولاتىن كٶرٸنەدٸ.
«پسيحوسوماتيكالىق رەاكتسييا دەگەنٸمٸز قانداي بەلگٸ? باق-تا, ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە ۆاكتسينا تۋرالى نەگاتيۆ مەلٸمەتتەر قازٸر كٶپ. پسيحوسوماتيكاعا جاستاۋ ادامدار, ەيەلدەر بەيٸمدەۋ كەلەدٸ. ۆاكتسينانى سالدىرۋىن سالدىرىپ الىپ, ەسٸڭٸزدەن كەتپەي قويۋى مٷمكٸن. اعزاڭىزدان كەرٸ ەسەرٸن ٸزدەپ وتىراسىز. «وڭ اياعىمنىڭ تابانى بٸر تٷرلٸ بولىپ تۇر» دەپ ٶزٸڭٸزدٸ سوعان سەندٸرە باستايسىز. سونداي جاعدايدا ادام تىنىسى جيٸلەيدٸ. تىنىس جيٸلەگەن سايىن ميداعى وتتەگٸ كونتسەنتراتسيياسى جوعارىلايدى. سەبەبٸ ٶكپە قاندى وتتەگٸمەن شەگٸنەن تىس قورەكتەندٸرەدٸ. وسى كەزدە مي رەتتەۋ فينۋكتسيياسىنا كٶشٸپ, «تىنىس الۋدى توقتات» دەگەن سيگنال بەرە باستايدى. سودان ەكٸ جاقتان بٸردەي مەزگٸلدە قاراما-قايشى كوماندا كەلەدٸ. بٸر كەزدە ميدىڭ سيگنالى جەڭٸپ, دەمالۋ پروتسەسٸ بەسەڭدەيدٸ. ەندٸ اعزاعا وتتەگٸ جەتٸسپەۋ باستالادى. وتتەگٸ جەتپەگەن سوڭ ونى ەڭ بٸرٸنشٸ مي سەزەدٸ. ودان كەيٸن قول مەن اياقتىڭ ساۋساقتارى ۇيىعانداي بولادى. كەي ادام اياق-قولى ۇيىعانىن كٶرٸپ, «جٷرەگٸم توقتاپ قالاتىن شىعار» دەپ ويلاۋى مٷمكٸن. وتتەگٸ ازايعان كەزدە جٷرەكتٸڭ سوعىسى جىلدامدايدى. ٶيتكەنٸ ول ميعا قاندى كٶبٸرەك ايداۋ كەرەك دەگەن سيگنال الادى. جٷرەكتٸڭ جىلدام سوعۋى تامىر سوعىسىن جيٸلەتەدٸ. سودان باسىڭىز كٷرت اۋىرادى. اعزاداعى قاراما-قايشىلىقتى تەربەلٸستەر ميدىڭ قانداي دا بٸر ورتالىعىنا ۇلاسۋى مٷمكٸن. ەگەر ول تەمپەراتۋراعا جاۋاپ بەرەتٸن ورتالىق بولسا, تەربەلٸس ەسەرٸنەن قىزۋ كٶتەرٸلۋٸ مٷمكٸن. نەمەسە كٶزٸڭٸزدٸ ۇلعايتۋى, قۇلاقتى تۇندىرۋى مٷمكٸن دەگەن سيياقتى. وسىنىڭ بەرٸنٸڭ ەسەرٸنەن ادام ٶزٸ تولىققاندى اۋرۋ سەزٸنەدٸ. ال ونىڭ نەگٸزگٸ سەبەبٸ جاي عانا پسيحوسوماتيكا. ونى ەلەۋدٸڭ قاجەتٸ جوق», - دەيدٸ ايناگٷل قۋاتباەۆا.
سٶز سوڭىندا قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇلتتىق ورتالىعى باسقارما تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى, ايناگٷل قۋاتباەۆا قازاقستاندىقتاردىڭ ەشبٸرٸ دە ۆاكتسينالاۋ كەزٸندە ەسكەرۋسٸز قالمايتىنىن ايتتى.
«بٸر دە بٸر ادامنىڭ ەسكەرۋسٸز قالۋ مٷمكٸن ەمەس. قازاقستانداعى 18 جاسقا دەيٸنگٸ ازاماتتاردىڭ بارلىعىنا ۆاكتسينا سالعىزۋدى ۇسىنىپ, حابارلاسادى. ال ونى قابىلداۋ نەمەسە باس تارتۋ ەر ادامنىڭ ەركٸ», - دەدٸ ەپيدەميولوگ.
