Foto: Pixabay
Jyl saiyn kúzde elimizde baspanany jaldaý jáne satyp alý baǵasy kóteriledi. Ony mamandar maýsymdyq baǵanyń ózgerýi sanaidy. Biyl da páter quny sharyqtap tur.
Qazaqstanda ózińniń jeke bastapań bolýy óte mańyzdy sanalady. Kei bir eldegidei kóship-qonyp júrý nemese ómir boiy jaldamaly páterda turýdy qazaqstandyqtardyń kóbi qalamaidy. Onyń bir sebebi qalyptasyp qalǵan mentalitet desek, ekinshi sebebi baǵanyń turaqsyzdyǵy. Ózińniń jeke úiiń bolý bizde belgili bir deńgeide turaqtylyqtyń kórsetkishi ispettes.
Resmi statistika boiynsha 2024 jylǵy II toqsanda jalaqynyń medianalyq máni 278 296 teńgeni qurady. Al Almatyda 1 bólmeli páterdiń ortasha jaldaý quny 200 myń teńge bolsa, 2 bólmeli pátirdi 300 myń, 3 bólmeli páterdi shamamen 400 myń teńgege jaldap turýǵa bolady eken. Al Astanada bul baǵa 20-30 myń teńgege arzandaý. Sonda ortasha jalaqy alatyn qazaqstandyqtyń qaltasy tek 1 bólmeli páter jaldap turýǵa jetedi degen sóz.
Al Krisha.kz saity kórsetkendei shilde aiynda Almatyda páterdiń sharshy metrine satyp alý baǵasy - 713 708 teńge bolsa, Astanada 476 644 teńgeni quraǵan.
Baspanany jalǵa alý quny ótken aidyń sońynan bastap óse bastaǵan eken. Bul týraly jazǵan Krisha.kz sarapshylary úi jaldaý baǵasy birden 3,6 %-ǵa óskenin aityp otyr.
«Barlyq qalalarda Krisha.kz arqyly habarlandyrýlardy qaraý men qońyraýlar sany bir jarym-úsh ese ósti. Ótken jyly shilde-tamyz ailarynda belsendilik 70% - ǵa artqan. Biylǵy jyly jaǵdaidyń qaitalaný yqtimaldyǵy joǵary. Jalǵa alýdyń qymbattaýy maýsymdyq suranysqa bailanysty: stýdentterdiń, ishki migranttardyń Qazaqstannyń iri qalalaryna jyl saiyn kelýi», - delingen habarlamada.
Ulttyq statistika biýrosynyń derekteri boiynsha, bir jylda páterdi qaita satý baǵasy 3,2%, jańa turǵyn úilerdi satý 2,4% ósti. Biyl shilde aiy men ótken jyldyń osy ýaqyt aralyǵyn salystyrsaq, baspanany jalǵa alý quny 5,2% joǵarylady.
Qoldanystaǵy páter naryǵy baǵasynyń ósimi boiynsha – Atyraý, Astana qalalary kósh bastap tur, turǵyn úidi jalǵa alý naryǵynda – Taldyqorǵan, Jezqazǵan, Petropavl men Atyraý qalalary joǵary kórsetkishke ie.
Álemde adamdardyń ómir súrý deńgeii qajettilikter men qalaýlardyń oryndalýyna qarai anyqtalady. Baspana, azyq-túlik pen kiim adamnyń negizgi qajettilikterine jatady jáne olardyń qoljetimdiligi eldiń ál-aýqatyn kórsetedi. BUU-nyń áleýmettik standarty boiynsha bir adamǵa turǵyn úide jaily turý úshin 30 sharshy metr norma bolyp eseptelse, al Qazaqstanda bul kórsetkish 23,6 sharshy metrden keledi eken. Bul Qazaqstandaǵy baspana máselesiniń ózektiligin kórsetse kerek.
Otbasy Bankiniń statistikasy boiynsha 18-35 jas aralyǵyndaǵy 1,3 mln qazaqstandyq baspanaǵa muqtaj.
«Bul másele ásirese óńirler men monoqalalarda ótkir bolyp tur. Laiyqty jumys pen turǵyn úi jaǵdailarynyń bolmaýyna bailanysty halyq iri qalalarǵa qonys aýdarady. Sońǵy 5 jylda bul úrdis kúsheie tústi. Osyǵan bailanysty halyqtyń eń kóp ósýi Astana, Almaty, Shymkent qalalary men Aqtóbe oblysynda baiqalady», -deidi Otbasy bankiniń Basqarma tóraǵasy Lázzat Ibragimova.
Turǵyn úi baǵasynyń kúrt ósýi nemese túsýi eldegi ipotekalyq baǵdarlamalar men jeńildikterge bailanysty ózgeredi dep esepteitinder de bar. Keibireýler úi alýǵa qandai da bir múmkindik paida bolsa, baspananyń da baǵasy sharyqtap shyǵa keledi deidi. Qazirgi ýaqytta Qazaqstanda «9-20-25», «Nurly jer» siiaqty jiyrmaǵa jýyq ipotekalyq baǵdarlama túri bar eken. Biraq sóite tura baspananyń qoljetimdiligi jyl ótken saiyn kúrdelenýde.
Osy máseleni depýtattar da jii kóterip júr. Mysaly Májilis depýtaty Dáýlet Muqaev jastardyń tiimdi baspana alýy úshin paiyzdyq mólsherlemesi 5%-dan aspaityn turǵyn úi baǵdarlamasy qajet ekenin aitqan. Ol 10%-dyq bastapqy jarnamen ózderi turyp jatqan baspanasyn satyp alýǵa múmkindik berý kerek, ne bolmasa jaldamaly páterde turý merzimin uzartqan jón dep esepteidi.
Baspananyń baǵasy kúnnen kúnge sharyqtap ósip, aqsha jinap, úi alý ózekti problemaǵa ainalǵanyn Dáýlet Muqaev Májilis kýlýarynda kótergen.
«2019 jyldan beri infliatsiia deńgeii de sharyqtap, úi baǵasy jyldan-jylǵa ósti. Osydan 5 jyl buryn Respýblika boiynsha páterdiń ortasha sharshy metri 200 myń bolsa, qazir 400 myńǵa jýyqtady, 2 ese ósti. Shyndyqqa týra qarasaq, baspanaǵa qarjy jinaýdan, qymbatshylyq qyspaqqa alyp kúnkóris máseleli aldyńǵy orynǵa shyqty», -degen depýtat elde jastarǵa arnalǵan tiimdi memlekettik baǵdarlama joqtyǵynan jastar baspana alý úshin shetel asyp jumys isteýge májbúr ekenin jetkizdi.
Jalpy alǵanda Qazaqstanda maýsymda jyldyq infliatsiia 8,4% qurady. Al qurylys materialdaryna baǵa 6,9% ósti. Eldegi qurylys materialdarynyń basym bóligi shetelden ákelinetini jasyryn emes. Sáikesinshe qurylys materialdarynyń da quny shetel valiýtasynyń baǵamyna táýeldi. Qurylys materialdarynyń baǵasy óskende úidiń de baǵasy sharyqtaidy.
Baspana satyp alý, jaldaý da Qazaqstanda qarqyn ala bastaǵan kórinedi. Resmi derek boiynsha, úi satyp alýǵa suranys maýsym aiymen salystyrǵanda 21,7 %-ǵa ósken. 2024 jylǵy shilde aiynda turǵynúidi satyp alý-satý boiynsha 40 099 mámile tirkelgen eken, onyń ishinde jeke úilerge 9 126 jáne kóppáterli úilerdegi páterlerge 30 973 kelisim jasaldy.
Al Otbasy banki arqyly byltyr 24 705 jas azamat baspana alǵan eken.
Sonymen qatar 2023 jyly áleýmettik turǵyn úimen 22 567 azamat qamtamasyz etilgen. 2024 jyly 32 097 adam baspanaǵa qol jetkizedi degen jospar bar ekenin Qazaqstan Respýblikasy Ónerkásip jáne qurylys ministrligi Qurylys jáne TKSh isteri komiteti tóraǵasynyń orynbasary Qanat Myńbaev málimdegen.
