فوتو: Pixabay
جىل سايىن كٷزدە ەلٸمٸزدە باسپانانى جالداۋ جەنە ساتىپ الۋ باعاسى كٶتەرٸلەدٸ. ونى ماماندار ماۋسىمدىق باعانىڭ ٶزگەرۋٸ سانايدى. بيىل دا پەتەر قۇنى شارىقتاپ تۇر.
قازاقستاندا ٶزٸڭنٸڭ جەكە باستاپاڭ بولۋى ٶتە ماڭىزدى سانالادى. كەي بٸر ەلدەگٸدەي كٶشٸپ-قونىپ جٷرۋ نەمەسە ٶمٸر بويى جالدامالى پەتەردا تۇرۋدى قازاقستاندىقتاردىڭ كٶبٸ قالامايدى. ونىڭ بٸر سەبەبٸ قالىپتاسىپ قالعان مەنتاليتەت دەسەك, ەكٸنشٸ سەبەبٸ باعانىڭ تۇراقسىزدىعى. ٶزٸڭنٸڭ جەكە ٷيٸڭ بولۋ بٸزدە بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە تۇراقتىلىقتىڭ كٶرسەتكٸشٸ ٸسپەتتەس.
رەسمي ستاتيستيكا بويىنشا 2024 جىلعى II توقساندا جالاقىنىڭ مەديانالىق مەنٸ 278 296 تەڭگەنٸ قۇرادى. ال الماتىدا 1 بٶلمەلٸ پەتەردٸڭ ورتاشا جالداۋ قۇنى 200 مىڭ تەڭگە بولسا, 2 بٶلمەلٸ پەتٸردٸ 300 مىڭ, 3 بٶلمەلٸ پەتەردٸ شامامەن 400 مىڭ تەڭگەگە جالداپ تۇرۋعا بولادى ەكەن. ال استانادا بۇل باعا 20-30 مىڭ تەڭگەگە ارزانداۋ. سوندا ورتاشا جالاقى الاتىن قازاقستاندىقتىڭ قالتاسى تەك 1 بٶلمەلٸ پەتەر جالداپ تۇرۋعا جەتەدٸ دەگەن سٶز.
ال Krisha.kz سايتى كٶرسەتكەندەي شٸلدە ايىندا الماتىدا پەتەردٸڭ شارشى مەترٸنە ساتىپ الۋ باعاسى - 713 708 تەڭگە بولسا, استانادا 476 644 تەڭگەنٸ قۇراعان.
باسپانانى جالعا الۋ قۇنى ٶتكەن ايدىڭ سوڭىنان باستاپ ٶسە باستاعان ەكەن. بۇل تۋرالى جازعان Krisha.kz ساراپشىلارى ٷي جالداۋ باعاسى بٸردەن 3,6 %-عا ٶسكەنٸن ايتىپ وتىر.
«بارلىق قالالاردا Krisha.kz ارقىلى حابارلاندىرۋلاردى قاراۋ مەن قوڭىراۋلار سانى بٸر جارىم-ٷش ەسە ٶستٸ. ٶتكەن جىلى شٸلدە-تامىز ايلارىندا بەلسەندٸلٸك 70% - عا ارتقان. بيىلعى جىلى جاعدايدىڭ قايتالانۋ ىقتيمالدىعى جوعارى. جالعا الۋدىڭ قىمباتتاۋى ماۋسىمدىق سۇرانىسقا بايلانىستى: ستۋدەنتتەردٸڭ, ٸشكٸ ميگرانتتاردىڭ قازاقستاننىڭ ٸرٸ قالالارىنا جىل سايىن كەلۋٸ», - دەلٸنگەن حابارلامادا.
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەكتەرٸ بويىنشا, بٸر جىلدا پەتەردٸ قايتا ساتۋ باعاسى 3,2%, جاڭا تۇرعىن ٷيلەردٸ ساتۋ 2,4% ٶستٸ. بيىل شٸلدە ايى مەن ٶتكەن جىلدىڭ وسى ۋاقىت ارالىعىن سالىستىرساق, باسپانانى جالعا الۋ قۇنى 5,2% جوعارىلادى.
قولدانىستاعى پەتەر نارىعى باعاسىنىڭ ٶسٸمٸ بويىنشا – اتىراۋ, استانا قالالارى كٶش باستاپ تۇر, تۇرعىن ٷيدٸ جالعا الۋ نارىعىندا – تالدىقورعان, جەزقازعان, پەتروپاۆل مەن اتىراۋ قالالارى جوعارى كٶرسەتكٸشكە يە.
ەلەمدە ادامداردىڭ ٶمٸر سٷرۋ دەڭگەيٸ قاجەتتٸلٸكتەر مەن قالاۋلاردىڭ ورىندالۋىنا قاراي انىقتالادى. باسپانا, ازىق-تٷلٸك پەن كيٸم ادامنىڭ نەگٸزگٸ قاجەتتٸلٸكتەرٸنە جاتادى جەنە ولاردىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸ ەلدٸڭ ەل-اۋقاتىن كٶرسەتەدٸ. بۇۇ-نىڭ ەلەۋمەتتٸك ستاندارتى بويىنشا بٸر ادامعا تۇرعىن ٷيدە جايلى تۇرۋ ٷشٸن 30 شارشى مەتر نورما بولىپ ەسەپتەلسە, ال قازاقستاندا بۇل كٶرسەتكٸش 23,6 شارشى مەتردەن كەلەدٸ ەكەن. بۇل قازاقستانداعى باسپانا مەسەلەسٸنٸڭ ٶزەكتٸلٸگٸن كٶرسەتسە كەرەك.
وتباسى بانكٸنٸڭ ستاتيستيكاسى بويىنشا 18-35 جاس ارالىعىنداعى 1,3 ملن قازاقستاندىق باسپاناعا مۇقتاج.
«بۇل مەسەلە ەسٸرەسە ٶڭٸرلەر مەن مونوقالالاردا ٶتكٸر بولىپ تۇر. لايىقتى جۇمىس پەن تۇرعىن ٷي جاعدايلارىنىڭ بولماۋىنا بايلانىستى حالىق ٸرٸ قالالارعا قونىس اۋدارادى. سوڭعى 5 جىلدا بۇل ٷردٸس كٷشەيە تٷستٸ. وسىعان بايلانىستى حالىقتىڭ ەڭ كٶپ ٶسۋٸ استانا, الماتى, شىمكەنت قالالارى مەن اقتٶبە وبلىسىندا بايقالادى», -دەيدٸ وتباسى بانكٸنٸڭ باسقارما تٶراعاسى لەززات يبراگيموۆا.
تۇرعىن ٷي باعاسىنىڭ كٷرت ٶسۋٸ نەمەسە تٷسۋٸ ەلدەگٸ يپوتەكالىق باعدارلامالار مەن جەڭٸلدٸكتەرگە بايلانىستى ٶزگەرەدٸ دەپ ەسەپتەيتٸندەر دە بار. كەيبٸرەۋلەر ٷي الۋعا قانداي دا بٸر مٷمكٸندٸك پايدا بولسا, باسپانانىڭ دا باعاسى شارىقتاپ شىعا كەلەدٸ دەيدٸ. قازٸرگٸ ۋاقىتتا قازاقستاندا «9-20-25», «نۇرلى جەر» سيياقتى جيىرماعا جۋىق يپوتەكالىق باعدارلاما تٷرٸ بار ەكەن. بٸراق سٶيتە تۇرا باسپانانىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸ جىل ٶتكەن سايىن كٷردەلەنۋدە.
وسى مەسەلەنٸ دەپۋتاتتار دا جيٸ كٶتەرٸپ جٷر. مىسالى مەجٸلٸس دەپۋتاتى دەۋلەت مۇقاەۆ جاستاردىڭ تيٸمدٸ باسپانا الۋى ٷشٸن پايىزدىق مٶلشەرلەمەسٸ 5%-دان اسپايتىن تۇرعىن ٷي باعدارلاماسى قاجەت ەكەنٸن ايتقان. ول 10%-دىق باستاپقى جارنامەن ٶزدەرٸ تۇرىپ جاتقان باسپاناسىن ساتىپ الۋعا مٷمكٸندٸك بەرۋ كەرەك, نە بولماسا جالدامالى پەتەردە تۇرۋ مەرزٸمٸن ۇزارتقان جٶن دەپ ەسەپتەيدٸ.
باسپانانىڭ باعاسى كٷننەن كٷنگە شارىقتاپ ٶسٸپ, اقشا جيناپ, ٷي الۋ ٶزەكتٸ پروبلەماعا اينالعانىن دەۋلەت مۇقاەۆ مەجٸلٸس كۋلۋارىندا كٶتەرگەن.
«2019 جىلدان بەرٸ ينفلياتسييا دەڭگەيٸ دە شارىقتاپ, ٷي باعاسى جىلدان-جىلعا ٶستٸ. وسىدان 5 جىل بۇرىن رەسپۋبليكا بويىنشا پەتەردٸڭ ورتاشا شارشى مەترٸ 200 مىڭ بولسا, قازٸر 400 مىڭعا جۋىقتادى, 2 ەسە ٶستٸ. شىندىققا تۋرا قاراساق, باسپاناعا قارجى جيناۋدان, قىمباتشىلىق قىسپاققا الىپ كٷنكٶرٸس مەسەلەلٸ الدىڭعى ورىنعا شىقتى», -دەگەن دەپۋتات ەلدە جاستارعا ارنالعان تيٸمدٸ مەملەكەتتٸك باعدارلاما جوقتىعىنان جاستار باسپانا الۋ ٷشٸن شەتەل اسىپ جۇمىس ٸستەۋگە مەجبٷر ەكەنٸن جەتكٸزدٸ.
جالپى العاندا قازاقستاندا ماۋسىمدا جىلدىق ينفلياتسييا 8,4% قۇرادى. ال قۇرىلىس ماتەريالدارىنا باعا 6,9% ٶستٸ. ەلدەگٸ قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ باسىم بٶلٸگٸ شەتەلدەن ەكەلٸنەتٸنٸ جاسىرىن ەمەس. سەيكەسٸنشە قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ دا قۇنى شەتەل ۆاليۋتاسىنىڭ باعامىنا تەۋەلدٸ. قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ باعاسى ٶسكەندە ٷيدٸڭ دە باعاسى شارىقتايدى.
باسپانا ساتىپ الۋ, جالداۋ دا قازاقستاندا قارقىن الا باستاعان كٶرٸنەدٸ. رەسمي دەرەك بويىنشا, ٷي ساتىپ الۋعا سۇرانىس ماۋسىم ايىمەن سالىستىرعاندا 21,7 %-عا ٶسكەن. 2024 جىلعى شٸلدە ايىندا تۇرعىنٷيدٸ ساتىپ الۋ-ساتۋ بويىنشا 40 099 مەمٸلە تٸركەلگەن ەكەن, ونىڭ ٸشٸندە جەكە ٷيلەرگە 9 126 جەنە كٶپپەتەرلٸ ٷيلەردەگٸ پەتەرلەرگە 30 973 كەلٸسٸم جاسالدى.
ال وتباسى بانكٸ ارقىلى بىلتىر 24 705 جاس ازامات باسپانا العان ەكەن.
سونىمەن قاتار 2023 جىلى ەلەۋمەتتٸك تۇرعىن ٷيمەن 22 567 ازامات قامتاماسىز ەتٸلگەن. 2024 جىلى 32 097 ادام باسپاناعا قول جەتكٸزەدٸ دەگەن جوسپار بار ەكەنٸن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ٶنەركەسٸپ جەنە قۇرىلىس مينيسترلٸگٸ قۇرىلىس جەنە تكش ٸستەرٸ كوميتەتٸ تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى قانات مىڭباەۆ مەلٸمدەگەن.
