Foto: Facebook/Darhan Qydyráli
Aqparat jáne qoǵamdyq damý ministri Darhan Qydyráli «…Suraýy bar» YouTube arnasyndaǵy suhbatta qoǵamda hám mediada qozǵalyp júrgen birqatar mańyzdy ári túitkildi máselelerge qatysty saýaldarǵa jaýap berdi, dep habarlaidy "Ult aqparat".
Suhbat barysynda jýrnalist Prezidenttiń Qytaiǵa sapary jóninde suraq qoidy.
"Prezident barardyń aldynda Qytaiǵa qatysty kóptegen feik aqparat tarady. Issapar aiaqtalǵannan keiin de feik taratý toqtamai tur" - dedi tilshi.
"Feikterdi aldyn-alýdyń bir joly - kóbirek aqparat berý. Memleket qurylymdary kóbirek aqparat berýi kerek. Eger memleket tarapynan aqparat az berilse, onda onyń ornyn feik aqparattar nemese basqa manipýliatsiialyq aqparattar basady.
Jalpy, tarihi turǵydan alyp qaraityn bolsaq, biz bes myń jyldan beri qatar ómir súrip jatyrmyz. Bylaisha aitqanda, qudaiy kórshimiz. Osy bes myńjyldyqta ártúrli jaǵdailar, ártúrli soǵystar boldy. Biraq sonyń ishinde Qytaimen aradaǵy qarym-qatynas Jibek joly arqyly tarady. Jalpy, Jibek jolynyń damyǵan kezinde bizdiń handyqtarymyzdyń da, halyqtarymyzdyń da damyǵanyn baiqaimyz. Jibek joly toqtaǵan kezde bizdiń handyqtarymyzdyń da ekonomikalyq turǵyda álsiregendigi, sol arqyly bir-birimen qyrqysyp, alyp imperiialardyń alaýyzdyqpen qulaǵandyǵyn jaqsy bilemiz. Altyn Ordanyń qulap, ydyraýynda da osy ekonomikalyq sebep bar. Bizdiń handyqtarymyzdyń ishki resýrstarǵa talasýy da - Jibek jolynyń toqtaǵanynan. Sondyqtan Jibek jolynyń damýy, sonaý Siiannan bastalǵan joldyń Batysqa aparatyndyǵy ol - birinshi Qazaqstanǵa paidaly.
Ekinshiden jańa aittyq, Qytaimen bes myń jyldyq tatý kórshilik ol óziniń sheńberinen shyqpaǵan.
Osy túrki elderi, Ortalyq Aziia Qytaidy Batyspen jalǵap jatsa, Qytai da biz arqyly Batyspen jalǵanǵan. Sondyqtan bular - bir-birine táýeldi, bir-birimen septesip, jalǵasyp jatqan dúnieler, úlken órkenietter.
Sol bes myń jyldyqta qansha órkeniet, qansha mádeniet, qansha ult joiylyp, qansha jańa memleket paida boldy. Biraq bizdiń osy bes myń jyldyq kórshiligimiz áli jalǵasyp kele jatyr. Munyń úlken sebebi bar ǵoi dep oilaimyn" - dedi Aqparat ministri.
Onyń aitýynsha, jiynnyń Siianda ótýiniń de úlken simvolikalyq máni bar.
"Siian - Tonykóktiń týyp-ósken, bilim alǵan jeri. Tonykók, ózińiz bilesiz, ekinshi Túrik qaǵanatynyń qalyptasýynda, qanat jaiýynda óte yqpaldy tulǵa bolǵan, úsh qaǵanǵa bas ýázir bolǵan. Sondyqtan Siian jalpy tek Qytai órkenieti úshin emes, Túrki órkenieti úshin de óte mańyzdy, túrki jazýy úshin de mańyzdy jer. Bizdiń Bitik jazýyndaǵy ártúrli Qytai jazýlaryn sol Siiannan kelgen ǵalymdar jazyp otyrǵan.
Jalpy, Qytaidyń qalyptasýyndaǵy túrki faktoryn atap ótý kerek. Pekindegi Ulttyq murajaiǵa barsańyz, memleketti qalaýshylardyń negizi soltústikten kelgen kóshpendiler ekendigin kórýge bolady. Tań imeriiasy kezinde de qarym-qatynastar jaqsy damydy, keiin mysaly Qubylai Shyńǵys qaǵannan keiin Qytaidy biriktirdi. Odan keiingi kezeńderde de biz kóshpendiler men Qytaidyń qalai jaqsy aralasqanyn jaqsy bilemiz. Sondyqtan Qytaidaǵy qujattarǵa da, arhiv materialdaryna da qarasaq, bizdiń osy bailanystardyń eki elge de paidaly ekenin kóremiz.
Úshinshiden, bul jerde tek Qazaqstan baryp turǵan joq. Ortalyq Aziia jáne Qytai. Jalpy, Qazaqstan men Ortalyq Aziia yntymaqtastyǵynyń qazir erekshe damyp kele jatqanyn kórip otyrmyz. 5+1 (five plus one) dep aitady, mysaly AQSh pen Orta Aziia, Japoniia men Orta Aziia, Evropa men Orta Aziia, Resei men Orta Aziia syndy ártúrli platforma bar. Endi sol Qytaimen de jalǵasyp otyr. Sondyqtan buǵan jatyrqap qaraýdyń qajeti joq. Basqa eldermen 5+1 degen siiaqty, qazir Qytaimen de jańa bir yntymaqtastyq kezeńi shyǵyp otyr. Bul jerde Qazaqstan jalǵyz emes. "Jalǵyzdyń úni shyqpaidy" deidi ǵoi. Bul jerde - Ózbekstan, Qazaqstan, Túrikmenstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan syndy bes memleketpen birge Qytaidyń yntymaqtastyǵy. Bul - utylatyn jaǵdai emes. Qytaidy Parsy shyǵanaǵyna, Eýropaǵa, Eýraziia qurlyǵyna tasityn jol biz arqyly ótetindikten, bul elimizdiń ekonomikasyna da úlken kiris ákeletini belgili" - dep atap ótti Darhan Qydyráli.
