Úsh tamshy jas

Byltyr ǵoi. Qazaqstan quramasynyń bas bapkeri taǵaiyndalatyn boldy. Alyp-ushyp, fýtbol qaýymdastyǵynyń ǵimaratyna bardyq. Kóp uzamai qazdai tizilgen úsheý tilshiler otyrǵan bólmege kirip kele jatty. Ortada – Talǵat Baisúfinov. «Aqjaiyqtyń» bas bapkeri endi el quramasyn baptaidy, shamasy. Solai eken. Sóz berilgende Talǵat Marýanuly tolqysyn. Tipti janarynan tamshy jas domalap tústi. Abynyp baryp, aitaryn jetkizdi.

– Mynaý qyzyq boldy ǵoi. Tolqy­ǵanymdy aitamyn. Mundaiym joq edi. Jaýapkershilikti sezingenim shyǵar. Senim­di túisingenim bolar. Ózge eshteńe aita al­­mai­myn. Biletinim, bú­kil jan-dúnie, bolmys-biti­mi­men el fýtbo­lynyń ór­kendeýi jolynda qyzmet ete­min. Qalǵanyn jumys barysynda aita jatarmyz.

Tórt-bes suraq qoiyldy. Jaýap qai­taryldy. Bizdiń kóz aldymyzda álgi tamshy jas. Tanystyrý rásimi aiaqtalǵannan keiin qasyna bardyq. Áli ózine kelmegen. Kúledi.

– Shynynda da qyzyq boldy ǵoi. Ne úshin tolqydym? Ózime de jumbaq. Árine, alda kóp jumys kútip tur. Jer álemnen oiynshy shaqyryp, qura­maǵa tartýǵa bolady ǵoi. Biraq, onyń keregi sha­maly. Senim degennen shy­ǵady, bizdiń elde de senim artsań uiatqa qaldyrmaityn fýtbol­shylar bar. Aldymen solardy tartaiyq. Solarǵa múmkindik bereiik. Múmkin, biz kútken fýtboldy usynar. Jaýapkershilikti sezinip tur­myn. Uiatqa qalmaý kerek. Meni osy jaǵy qatty mazalaidy.

– Kómekshilerdi jaqsy tańdapsyz…

– Nurken Mazbaev bolsyn, Andrei Ferapontovty alsańyz da, tek jaqsy qy­rynan tanylǵan mamandar. Iýrii Novikov týraly da osyndai oidamyn. Eger Ult­tyq qurama el kóńilinen shyǵyp jatsa, bárimizge de abyroi emes pe?

Solai ekeni anyq. Solai ǵoi endi. Arada kúnder ótti. Baisúfinov senim artqan jigit­ter Ázerbaijanmen kez­desti. Belekte. Maqsat Bai­ja­nov soqqan gol mereiimizdi ústem etti. Másele jeńis­te de emes edi. Qazaqstan qura­ma­sy jigerli komanda ekenin ańǵartty. Namysqa shabatynyn pash etti. Eń bastysy, oiyn-órnegine qan júgirdi. Arada úsh kún ótkende, iaǵni 2016 jyldyń 29 naýryzynda Grýziiaǵa bardy. Ispaniianyń ózin utqan grýzin­der azýyn aiǵa bilegen. Qazaqstan qaqpasyna qalaýynsha gol soǵatynyn aityp ta úlgerdi. Biraq oiyn ózgeshe órbidi. Azat Nurǵalievtiń aiy ońy­nan týyp, match taǵdyryn sheshken jalǵyz goldy óz esebine jazdy. Qazaqstan qu­ra­masynan ish tartyp qal­ǵan qalyń jankúierdiń júz­deri jadyrap sala berdi. Qytai bardy. Taǵy da jeńis. Álgi Azattyń goly jurt esinde bolar. Tamyz aiynyń sońyndaǵy Qyrǵyzstan sapary qynjyltty. Biraq, tórt kúnnen keiin Polshamen resmi oiyn kútip turǵan. Álem birinshiliginiń irikteý matchy.

Qyrkúiektiń tórti el fýt­bolyndaǵy eleýli data­nyń birine ainalatynyn kezdesý aldynda eshkim sezgen joq. Aitpaqshy, sezgender bar. Biri ózimiz. Túsirý toby «Astana-Arenaǵa» shyǵyp bara jatqanda aityp saldyq. «Búgin Polshań úsh upai ala almaidy». Sebep kóp edi. Eń bastysy, oiynǵa bir kún qalǵandaǵy bas bapkerdiń sózi. Jurt­tan qalqalai be­rip, bylai degen: «Meniń synalar shaǵym kelgenin bi­lemin. Shákirtterim sy­ral­ǵy ǵoi. Kóp sóilestik. Tyń­ǵylyqty daiyndaldyq. Tipti Bishkektegi byt-shyt oiyn da óz áserin tigizedi. Jaqsy jaǵynan. Qalǵanyn matchtan keiin aitarmyz». Júzi nurlanyp tur eken. Qolymyzdy qysty. Ózine degen, jigitterine degen senim baiqalyp turdy. Túnimen oilandyq. Tań atqannan taǵy da sarap jasaimyz. Qisynǵa az keledi. Polsha ótkir komanda ǵoi. Kedergini buzyp-jaratyn ekpini taǵy bar. Eń bir babyna kelgen shaǵy. Quramynda kil myqty. Bizder qalai tótep beremiz?

Tótep beredi ekenbiz. Pol­sha eki gol uzap shyqqanda bildik. Jigitter jasyǵan joq. Qaita, qarsylasynyń apshysyn qýyrdy. Robert Levandovskiidiń júi­kesi tozdy. Tozdyrǵan bizdiń Eldos Ah­metov. Baijanov jigit eken. Baýyrjan Is­lam­hannyń da oiyny júrdi. Sergei Hijnichenko ádemi ashyldy. Jetken dop­ty qaq­paǵa burady. Úzi­liske deiin de shabýyldy údet­ken Baisúfinov shá­kirt­teri ekinshi taimda eki gol soǵyp, tarazy basyn teńes­tirdi. Bárimiz qýanysh qusha­ǵyndamyz. Kórermen de, jan­kúier de. Tilshiler de. Oiyn sońyndaǵy baspasóz más­lihaty bastalar shaqta mynadai kórinis oryn aldy. Talǵat Marýanuly beri bettegende búkil tilshi dúr etip, oryndarynan turdy. Alaqan qyzarǵansha qol shapalaqtap, qoshamet kórsetti. Talǵatqa qaraimyz. Jymiyp kúldi. Sosyn ernin tistep turyp qal­dy. Janarynan taǵy bir jas domalap kele jatyr eken. Otyrdy da áńgimesin bastady.

– Kýraj degen bále bar emes pe. Sony ustap aldyq. Jibermedik. Shynynda da eńbek jigitterdiki. Oinady. Polshanyń myqty ekenin bildi. Bildi de ózderiniń de qoldarynan birdeńe kele­tinin dálel­dedi. Qazir sóileý qiyn soǵyp otyr. Keýdeni birdeńe tyrmalaidy. Ne eke­nin uqpadym.

Uǵyp turdyq. Maqtanysh ta adam kóńiline áser etedi. Ózimen emes. Ózi senim artqan shákirtterimen maqtanyp tur­dy, Marýanuly. Maqta­natyndai bar edi. Azýy alty qarys qarsylasty tusady. Dúnie júziniń basylymdary «Astanadaǵy sensatsiia», dep aidar taǵyp, match týraly jarysa jazyp jatty. Baisúfinovti zerttep, jeti atasyna jetkender bar. Qys­­qasy, qazaq fýtbolynyń qaita órlegen kúni edi ol.

Podgoritsaǵa jol tústi. Qazaqstan jergilikti qurama­men kezdesti. Oisyrai utyldyq. Match sońyndaǵy baspasóz maslihatynda bir top qazaq jýrnalisteri bas bapkerdi ortaǵa aldyq.
– Men oiyn aldynda kóp oilandym. Ne isteý kerek? Chernogoriia óz alańynda eshkimge des bermeidi. Bu­iyrsa, toǵyzy qaitamyz. Ony jetemiz. On biri kúni Rýmyniiaǵa qarsy oinaý kerek bolady. Sosyn negizshi oiynshylardy kelesi kezdesýge alyp qalýdy jón kórdim. Alańǵa shyqqandarǵa ókpem joq. Shamalary kelgenshe oinady. Dene bitimi jáne qara kúshi jaǵynan qarsylas myqty boldy. Kúshi­miz jetpedi.

Ashý qysyp otyr edi. Bárimizdi. Esik­ke bettep bara jatqan Talǵat bapker ke­net keri burylyp, qasymyzǵa kel­di. Jetken bette qapsyra qushaqtap aldy.

– Bárin túsinemin. Meniń de ózegim órtenip barady. Ábden basym qatty. Bul oiynda barymyzdy salyp, taýysyp alsaq, óz alańymyzda taýymyz shaǵylsa ne bola­dy? Jurt túsine me? Oi­yn­­shylardyń, sapaly oi­ynshylardyń sany tym az bolyp tur ǵoi. Taǵy da ai­taiyn, anadan tartyp, mynadan surap talailardy tartyp alýǵa múmkindik bar edi, biraq olar biz kútken deńgeide dop tebe ala ma? Júrekterińe júk túsirdik, júi­kelerińe áser ettik, aldai mynaǵan senshi. Buiyrsa, Astanada Rýmyniiadan utyl­maimyz. Menińshe, sol ma­ńyzdy.
Burylyp, esikke bettedi. Kózinen tamshy jas úzilipti. Neniń jasy ekenin uǵa alma­dyq. Ertesi túnde elge jettik. Ony kúni jattyǵý boldy. Rýmyniia quramasy Erevanda Armeniiany 5: 0 ese­bimen utyp, aidary­nan jel esip kelgen. Bas­pasóz máslihatynda ájýa basym­dyq aldy. Rýmyn til­shileri Kristof Daýmnan suraidy kelip: «Qazaqstan qaqpasyna neshe gol soǵasyzdar?». «Je­ńiske ońai jetetinińizdi bi­le­miz. Biraq sol gol sanyn aita alasyz ba?». Osy mán­des saýaldar qarsha borady. Daým da maqtannan qash­paidy-aý. Kúlip otyryp, jaýap berdi. Qaita-qaita bes gol soǵý ońai emestigin alǵa tartty. Upai­dan shashaý shyǵarmaitynyn aitty. Ún­de­medik. Talǵatty tyń­dadyq qoi. Úmitin úrki­tip al­maiyq. Kelesi kúni match ótti.
Oiynshylardy jas balalar jetektep shyǵady ǵoi. Túnde aýa sýyp kete me, bala bit­ken jaýrap bara jatty. Endi eki eldiń ánurany oinalýy tiis. Balalar búrseń qaǵady. Sony kórgen Samat Smaqov jeideniń ústinen kigen jeńil kúrteshesin sheshti de, ózin jetektep kel­gen balanyń iyǵyna ile saldy. Kapitannyń ámi­rin estigendei ózgeleri de jal­ma-jan balalardy qam­qoryna aldy. «Astana-Are­nanyń» ishi jylyp sala berdi. Mundai komandany utý múmkin emes qoi! Myń jerden Rýmyniia bolsań da. Qaita Qazaqstannyń shabýyly ótkir eken. Átteń, urymtal tusta gol soǵa alam­dyq. Keshegi kúlkige tun­shyq­qan ba, rýmyndardyń quty qashyp, qorǵanysta ýa­qyt ótkizdi. Bes gol qaida, esep ashýdyń ózi muńǵa ainaldy. 0:0. Machtan keiin Baisúfinovti tyńdadyq.

– Teń túsý de jetistik shy­ǵar. Biraq jeńiske jaqyn turdyq. Nátije kóńilden shyqty demes edim.

Ai buryn jolyqtyq. Áldebir sharýamen federa­tsiiaǵa barǵanda. Ǵani Qai­nazarov bar, Nurken úsheýi úlken ústelge úsh bury­shy­nan tónip tur eken. Qo­by­raǵan qaǵaz. Qalam bas bapker­diń qolynda. Úlken jospar jasal­ǵany baiqa­lady. Tańdalǵan taktika ma, oiyn­shylar tizimi me. Áldebir zertteý­lerdiń náti­jesin de kóz shaldy.

– Jaqsylap bir sóilesý kerek edi. Suhbat alyp.

– Biz daiynbyz ǵoi. Qazir úsheýmiz osyndamyz. Ulttyq quramanyń bola­shaǵy ǵoi. Jaqsy jospar jasadyq. Damý joly. Ko­mandany kók­temde jinai­­myz. Jigit­­ter qazir oqý-jattyǵý jiyn­­­da­­rynda júr. Málimet alyp otyr­­m­yz. Byl­tyrǵy olqy­lyq­tardy anyq­tadyq. Endi bir saty kóterilýimiz kerek qoi.

– Bárekeldi! Tek alǵa samǵańyzdar.

– Ortaq sharýa, tilshi­ler de syrt qalmaýy tiis. Oiyndy sizder taldasa­ńyzdar, qatelikterdi kórsetý kerek. Sonda ósemiz.

– Túsindik, Talǵatjan, únemi nazarda ustaimyz.

Talǵattan tizgin ketipti. Qazaqstan quramasyn endi Alek­sandr Borodiýk jat­ty­q­­tyratyn boldy. Bir jyl boiy ulttyq quramada jumys istegen, koman­daǵa ózine reń bergen, ózindik talap qoiǵan Talǵat Marýan­uly úsh júz kún­niń ishinde kemi úsh jylǵa tatityn náti­je kórsetti. Bári este. Áýeli ózimiz sińi­rip alaiyq. At­qarǵan sharýasyn sonan soń taldarmyz.

Amangeldi SEIITHANOV,

"Egemen Qazaqstan" gazeti