Sheteldiń kóptegen memleketterine qarap otyrsańyz, óz esimin ultynyń tólqujatyndai kóredi. Iaǵni, aty-jónderine jalǵaǵan jalǵaýlardyń ózinen-aq qai memleketten kelgenin ańǵarýǵa bolady. Úlken dúnielerdiń osyndai kishkentai qadamdardan bastalatynyn túsingenimiz abzal.
El bolyp eldigimizdi asqaqtatyp, jumyla jumys jasap jatsaq ta, óz tegimizdegi «ova», «eva», «ov», «ev» syndy jabysqaq jalǵaýlardan áli kún qutyla almai kelemiz. Alashordanyń birtýar azamaty Álihan Bókeihan atamyz: «Qazaqtyń aty-jónin orys halqyna eliktep, «-ov, -ev» dep jazý toqtatylsyn! Budan bylai qazaq azamattary óz aty-jónderin ulttyq dástúrmen Abai Qunanbaiuly degen siiaqty jazdyrsyn, biz de Ahmet Baitursynuly, Álihan Bókeihanuly bolaiyq!», – dep urandaǵan edi. Bul ulaǵatty usynys áli kún ózektiligin joǵaltpaq emes.
Sebebi, biz óz aty-jónimizge tanylǵan «qara tańbadan» tolyqtai aryla almadyq. Aqiqatyna kelsek, bizge eshkim de bóget jasap jatqan joq. Kerisinshe, osyǵan bailanysty ata zańymyzdan arnaiy bap ázirlenip, ruqsat etilgen. Iaǵni, ár azamattyń óz qalaýyna qarai erik berilip, ultshyldyǵy urpaq aldynda tarazyǵa túskendei. Alaida eskishildiktiń elesindei, bodandyqtyń buǵaýyndai bolǵan jalǵaýdan arylýǵa óz azamattarymyz qulyqsyz. Syltaýy kóp. Ýaqyty az.
Armiandar «-ian», grýzinder «-dze, -shvili» degen tól tegin saqtap qalǵanda, qazaq ultynyń ózgenikine órekpigeni nesi?
Uǵyna bilgenge bul úlken mańyzy bar másele. Tegińizdi ózgertýdiń tereńine úńilseńiz, qudireti kúshti tylsym bir sezim kesherińiz haq. Bodandyqtyń qamytyp sheship, «uly» men «qyzy»-na ainalý, qazaqtyń ǵajap esimderiniń ózine nár berip turatyndai. Qai elden ekenińizdi túsindirip jatýdyń da qajeti bolmaidy. Óz ata tegimizdi aiaq asty etip, ózge tildiń jalǵaýynyń jalaýyn kóterip júrgendi namys sanamaisyz ba? Tarih paraqtaryn taǵy bir zerdelep shyqsańyz, ziialylardyń ózi osy máseleniń qanshalyqty úlken mánge ie ekenin erte ańǵarǵan. Sol sebepti de áýel bastan-aq durys joldyń baǵytyn tańdap, qoǵamnyń ózgerýin ózinen bastaǵan.
Bul másele táýelsizdik alǵaly talai márte kóterildi. Qoǵam belsendileriniń jalyndy sózderi jurt nazaryn aýdarǵandai boldy. Ózgege úlgi bolar dep óz tegin ózgertkender de boldy. Alaida, qareketsizderdiń qatary azaia qoǵan joq.
«Uly», «qyzy» dep jazý – Alash ziialylary qaldyrǵan amanat» dep edi ádebiet bilgiri Aigúl Ismaqova. Alash amanatyn keler urpaqqa aman jetkizý – siz ben bizge mindet bolmaq.
Ulttyq máseleniń úlken-kishisi bolmaidy. Bálkim, aty-jónimizdegi ala-qulalyqty retteý úshin arnaiy zań kerek. Babamyzdyń atyna bóten eldiń «bózin» oramai, óz bolmysymyzǵa sai áreket qylaiyq. Naǵyz «rýhani jańǵyrý» degen – osy.
Tilegen Kógershin,
