Ulttyq sana-sezim, ulttyq patriotizm ár adamdy, ár halyqty ulttyq oilaý qabileti, ulttyq ádet-ǵuryp, ulttyq salt-dástúr qorshaýynda saqtaityn negizgi rýhani bailyq. Eger bir ulttyń bir bólshegi basqa jerde, ia óz Otanynda bólek ulttyń sana-sezimi negizinde tárbielense, onda ol qoǵamnyń músheleri basqa ulttyń ádet-ǵurpyn, salt-dástúrin qabyldaidy, biraz ýaqyttan keiin sol ultqa sińip ketedi. Sondyqtan halyqty ult retinde saqtaityn jalǵyz jol bar. Ol jol – jas urpaqty ulttyq sana-sezim negizinde tárbieleý.
Ulttyq sananyń qalyptasýyna jáne damýyna sezimdik jáne sanalylyqturǵydan qaraýǵa bolady. Sezimdik, olóz elin, halqyn, ultyn syilaityn, súietin alǵashqy ystyq sezimnen týsa,sanalylyq ultynyń ótkeni men qazirgisin uǵyp, keleshek halyq taǵdyry men ult máselelerine memlekettik ári dúniejúzilik turǵydan qaraý bolmaq.
Elbasymyz «Meniń halqym, ózge ulttyń túsine kirse, shoshyp oianatyndai aýyr-aýyr taǵdyrlardy basynan keshti.Tipti tuqym teberigimen qyrylyp, joiylyp ta ketetin kezderi boldy. Biraq azattyqqa degen arpalys, Táýelsizdikke degen talpynys búgingi tańǵa jetkizdi», degen bolatyn.
Sondyqtan Táýelsizdik biz úshin eń qasterli de qasietti uǵym bolýǵa tiis. Azattyǵymyzdyń shirek ǵasyrynda qoǵamnyń barlyq salasynda derlik tereń de kúrdeli ózgerister oryn aldy. Eńsesi biik eldiktiń, irgesi sógilmes birliktiń altyn uiasyndai Qazaqstan álem tanyǵan elge ainalyp, halyqaralyq deńgeide óziniń básekeles bolýǵa qabilettiligin kórsetip keledi. Babalarymyz ǵasyrlar boiy armandaǵan azattyqty alyp, Táýelsiz el bolý baqyty buiyrǵan búgingi urpaq keleshekke osy baǵasyz qundylyqty amanattaýǵa tiis.
Alaida biz aityp otyrǵan amanatqa kesirli dúnieler zaman aǵymymen qalyptasýda. Qazirgi zamandaǵy jahandaný, ultsyzdyqqa itermeleitin qaýipti ideialar men is-áreketter oryn alýda. Sol bir qaýiptiń eń qaiyrsyzy aita-aita jaýyr bolǵan psevdosalafilerdiń ideiasy bolyp otyr. Dintanýshy ǵalymdar tarapynan atalmysh ideianyń ziiany men zalaly zerttelip, taldansa da mádeniet pen ideiada shekara bolmaityny sekildi, qoǵamnan alastalmai otyr. Kesirli ideiany taratýshy memleketter onyń ziiandylyǵyn qazirgi tańda uǵyp boldy. Sebebi Paiǵambardyń zamanynan bastalǵan harijittik ustanymnyń eshqandai opa bolmaityny belgili. Zamanynda Muhammed paiǵambardy dindi durys ustanbaisyń dep qaralaǵan harijitterdiń qai zamanynda da joiylýǵa tiis ideia ekendigi anyq.
Psevdosalafilerdiń qoǵamǵa, belgili bir memleketke, eldiń eldik muratyn joiyp, ultsyzdyqqa alyp keletin qaýipti qyrlaryn taldap kórsek.
Allataǵalanyń quranda «men senderdi ult pen ulystan jarattym»dese, ulttyq sananyń bolýyn qalasa, psevdosalafilerdiń barlyq musylmandy bir ultqa, bir mádenietke, iaǵni ultsyzdyqqa uryndyratyn ideialary qoǵamdy dúrliktirip boldy.
Ár ulttyń ulttyq sanasy, ol eldiń halqynyń dini men óz mádenietin berik ustaný arqyly qorǵalady. Atap aitsaq, ol eldiń áni, tili, ulttyq tarihy bolmaq. Al, ulttyq erekshelikti joqqa shyǵaratyn psevdosalafilerdiń qazirgi tańda ózindik mádenietke ainalyp úlgirgenin baiqaýǵa bolady. Ulttyq sanaǵa qaýiptiligi de sonda.
Psevdosalafilerdiń qaterli mádenietiń biri – formalizm. Iaǵni mazmunnan góri syrtqy formany qýý. Bul degenimiz ár ulttyń ómir súrý saltyn ýnifikatsiialaý degen sóz. Ózgeshe oilaityndarǵa degen sabyrsyzdyq, ózderiniń pikirlerimen kelispeitinderge qarsy zorlyq-zombylyqty nasihattaý qoǵamdyq ortada mádeniettiń qaqtyǵysyna alyp keledi.
Saiasijáneáleýmettikqyzmetsalalaryndabelsendiliktanytyp, ózindik mádenietiniń usaq jaǵdailaryn syltaý etip (mysaly, parandja, nihab, t.b. ózderine tán mádenietterdi) psihikalyq kúres ádis-tásilderin qoldaný, ulttyq sanany qorǵaý jolyndaǵy mekemelerdiń qysymynan keiin, bizge qysym jasalýda degen syndy jeleýlerdi alǵa tartyp, óz mádenietterin nasihattaý beleń alýda.
Ulttyq sananyń biri de biregeii, ol ulttyq tili. Tili shubarlanyp, qoldanystan shyqqan ulttyń dińgegi qulaityny ápsanadan belgili. Sol ulttyń tildik ózgeshilikter óz tilimizge enip, tilimizdi baiytsa óz aldyna, alaida olardyń ózindik til erekshelikterimen ózgeshelenip, úi ishinen úi tigip alatyn áreketteri, olardy ońashalanyp, qazaqi sózderdi aitýǵa qor sanaityny, arab tiline umtylatyndyǵy ulttyq sanaǵa tildik áreketter arqyly shabýyl dep túsingen jón. Máseleniń eń mańyzdylyǵy keibir ózgeshe tildik erekshelikterdi paidalanyp, qany bir azamattardyń arasyna syna qaǵyp, arazdyqty qozdyratyny taǵy bar.
Eń mańyzdysy qoǵamdy «musylmandar» jáne «musylman emester» dep ekige bólip qarastyrý psevdosalafilerge tán qubylysqa ainaldy. Musylman jamaǵatynyń ózin jikke bólip, shynaiy musylmandar dep tek psedossalafizmdi ǵana moiyndaý arqyly qarapaiym halyqtyń ulttyq mádenietin joqqa shyǵarǵan ózindik mádenietin óz ortasynda nasihattaý beleń alýda. Másele osy syndy qaýipti ideialarmen adasqan azamattarymyzdyń jalpy sanynyń kóbeiýi bolyp otyr.
Halyqtyń halyq bolyp ómir súrýi, ne jyrymdalyp júrip óz bet-beinesinen aiyrylýy sol ult ókiliniń ózinen keiingi izbasaryna babalar amanatyn qai sapada jetkizýine bailanysty. Materialdyq dúnieniń sońynda qýalaimyz dep, ulttyq sanamyzdan ajyrap qalsaq, babalar amanatyn aiaqasty etkenimizben birdei. «Adam balasy basyna qonǵan baqty sezbeidi, ushqanda bir-aq biledi», degen batyr Baýkeńniń asyl sózindei, árbir halyqtyń shyqqan tegi men tarihy, moraldyq-quqyqtyq mádenieti bolatyny anyq. Qazaq halqy tarih sahnasynda qanshama qily-qily zamandardy basynan ótkerip, eshkimge uqsamaityn bitim-bolmysy men jaqsy qasietterin joǵaltpai, álemdik qaýymdastyqtan óz ornyn alýǵa umtylýda. Órkenietke umtylǵan qazaq eli búgingi tańda tarihqa taǵzym jasai otyryp, óshkenin jandyryp, bolashaǵyn bekemdeýde. Al, bul asyl maqsatqa kesir bolar qaterli ideialarmen árdaiym kúresý ulttyń balasyna mindettelgen paryz bolmaq.
Ulttyq tarihi sanamyzdy jańǵyrtý- ult bolyp qalýdyń negizgi máni. Ótkenmen sabaqtastyq negizinde qalyptasqan, sana tamyryn ultynyń tarihi qoinaýyna jibergen azamat ǵana ultynyń shynaiy perzentine ainalary haq.
Jaras Ahanov,
QR DIAQM Din isteri komiteti
Din máseleleri jónindegi ǵylymi-zertteý
jáne taldaý ortalyǵynyń
bólim basshysy
