ۇلتتىق سانا-سەزٸم, ۇلتتىق پاتريوتيزم ەر ادامدى, ەر حالىقتى ۇلتتىق ويلاۋ قابٸلەتٸ, ۇلتتىق ەدەت-عۇرىپ, ۇلتتىق سالت-دەستٷر قورشاۋىندا ساقتايتىن نەگٸزگٸ رۋحاني بايلىق. ەگەر بٸر ۇلتتىڭ بٸر بٶلشەگٸ باسقا جەردە, يا ٶز وتانىندا بٶلەك ۇلتتىڭ سانا-سەزٸمٸ نەگٸزٸندە تەربيەلەنسە, وندا ول قوعامنىڭ مٷشەلەرٸ باسقا ۇلتتىڭ ەدەت-عۇرپىن, سالت-دەستٷرٸن قابىلدايدى, بٸراز ۋاقىتتان كەيٸن سول ۇلتقا سٸڭٸپ كەتەدٸ. سوندىقتان حالىقتى ۇلت رەتٸندە ساقتايتىن جالعىز جول بار. ول جول – جاس ۇرپاقتى ۇلتتىق سانا-سەزٸم نەگٸزٸندە تەربيەلەۋ.
ۇلتتىق سانانىڭ قالىپتاسۋىنا جەنە دامۋىنا سەزٸمدٸك جەنە سانالىلىقتۇرعىدان قاراۋعا بولادى. سەزٸمدٸك, ولٶز ەلٸن, حالقىن, ۇلتىن سىيلايتىن, سٷيەتٸن العاشقى ىستىق سەزٸمنەن تۋسا,سانالىلىق ۇلتىنىڭ ٶتكەنٸ مەن قازٸرگٸسٸن ۇعىپ, كەلەشەك حالىق تاعدىرى مەن ۇلت مەسەلەلەرٸنە مەملەكەتتٸك ەرٸ دٷنيەجٷزٸلٸك تۇرعىدان قاراۋ بولماق.
ەلباسىمىز «مەنٸڭ حالقىم, ٶزگە ۇلتتىڭ تٷسٸنە كٸرسە, شوشىپ وياناتىنداي اۋىر-اۋىر تاعدىرلاردى باسىنان كەشتٸ.تٸپتٸ تۇقىم تەبەرٸگٸمەن قىرىلىپ, جويىلىپ تا كەتەتٸن كەزدەرٸ بولدى. بٸراق ازاتتىققا دەگەن ارپالىس, تەۋەلسٸزدٸككە دەگەن تالپىنىس بٷگٸنگٸ تاڭعا جەتكٸزدٸ», دەگەن بولاتىن.
سوندىقتان تەۋەلسٸزدٸك بٸز ٷشٸن ەڭ قاستەرلٸ دە قاسيەتتٸ ۇعىم بولۋعا تيٸس. ازاتتىعىمىزدىڭ شيرەك عاسىرىندا قoعaمنىڭ بaرلىق سaلaسىندa دeرلiك تeرeڭ دe كٷردeلi ٶزگeرiستeر oرىن aلدى. ەڭسەسٸ بيٸك ەلدٸكتٸڭ, ٸرگەسٸ سٶگٸلمەس بٸرلٸكتٸڭ التىن ۇياسىنداي قaزaقستaن ەلeم تaنىعaن eلگe aينaلىپ, حaلىقaرaلىق دeڭگeيدe ٶزiنiڭ بەسeكeلeس بoلۋعa قaبiلeتتiلiگiن كٶرسeتiپ كeلeدi. بابالارىمىز عاسىرلار بويى ارمانداعان ازاتتىقتى الىپ, تەۋەلسٸز ەل بولۋ باقىتى بۇيىرعان بٷگٸنگٸ ۇرپاق كەلەشەككە وسى باعاسىز قۇندىلىقتى اماناتتاۋعا تيٸس.
الايدا بٸز ايتىپ وتىرعان اماناتقا كەسٸرلٸ دٷنيەلەر زامان اعىمىمەن قالىپتاسۋدا. قازٸرگٸ زامانداعى جاھاندانۋ, ۇلتسىزدىققا يتەرمەلەيتٸن قاۋٸپتٸ يدەيالار مەن ٸس-ەرەكەتتەر ورىن الۋدا. سول بٸر قاۋٸپتٸڭ ەڭ قايىرسىزى ايتا-ايتا جاۋىر بولعان پسەۆدوسالافيلەردٸڭ يدەياسى بولىپ وتىر. دٸنتانۋشى عالىمدار تاراپىنان اتالمىش يدەيانىڭ زييانى مەن زالالى زەرتتەلٸپ, تالدانسا دا مەدەنيەت پەن يدەيادا شەكارا بولمايتىنى سەكٸلدٸ, قوعامنان الاستالماي وتىر. كەسٸرلٸ يدەيانى تاراتۋشى مەملەكەتتەر ونىڭ زيياندىلىعىن قازٸرگٸ تاڭدا ۇعىپ بولدى. سەبەبٸ پايعامباردىڭ زامانىنان باستالعان حاريجيتتٸك ۇستانىمنىڭ ەشقانداي وپا بولمايتىنى بەلگٸلٸ. زامانىندا مۇحاممەد پايعامباردى دٸندٸ دۇرىس ۇستانبايسىڭ دەپ قارالاعان حاريجيتتەردٸڭ قاي زامانىندا دا جويىلۋعا تيٸس يدەيا ەكەندٸگٸ انىق.
پسەۆدوسالافيلەردٸڭ قوعامعا, بەلگٸلٸ بٸر مەملەكەتكە, ەلدٸڭ ەلدٸك مۇراتىن جويىپ, ۇلتسىزدىققا الىپ كەلەتٸن قاۋٸپتٸ قىرلارىن تالداپ كٶرسەك.
اللاتاعالانىڭ قۇراندا «مەن سەندەردٸ ۇلت پەن ۇلىستان جاراتتىم»دەسە, ۇلتتىق سانانىڭ بولۋىن قالاسا, پسەۆدوسالافيلەردٸڭ بارلىق مۇسىلماندى بٸر ۇلتقا, بٸر مەدەنيەتكە, ياعني ۇلتسىزدىققا ۇرىندىراتىن يدەيالارى قوعامدى دٷرلٸكتٸرٸپ بولدى.
ەر ۇلتتىڭ ۇلتتىق ساناسى, ول ەلدٸڭ حالقىنىڭ دٸنٸ مەن ٶز مەدەنيەتٸن بەرٸك ۇستانۋ ارقىلى قورعالادى. اتاپ ايتساق, ول ەلدٸڭ ەنٸ, تٸلٸ, ۇلتتىق تاريحى بولماق. ال, ۇلتتىق ەرەكشەلٸكتٸ جوققا شىعاراتىن پسەۆدوسالافيلەردٸڭ قازٸرگٸ تاڭدا ٶزٸندٸك مەدەنيەتكە اينالىپ ٷلگٸرگەنٸن بايقاۋعا بولادى. ۇلتتىق ساناعا قاۋٸپتٸلٸگٸ دە سوندا.
پسەۆدوسالافيلەردٸڭ قاتەرلٸ مەدەنيەتٸڭ بٸرٸ – فورماليزم. ياعني مازمۇننان گٶرٸ سىرتقى فورمانى قۋۋ. بۇل دەگەنٸمٸز ەر ۇلتتىڭ ٶمٸر سٷرۋ سالتىن ۋنيفيكاتسييالاۋ دەگەن سٶز. ٶزگەشە ويلايتىندارعا دەگەن سابىرسىزدىق, ٶزدەرٸنٸڭ پٸكٸرلەرٸمەن كەلٸسپەيتٸندەرگە قارسى زورلىق-زومبىلىقتى ناسيحاتتاۋ قوعامدىق ورتادا مەدەنيەتتٸڭ قاقتىعىسىنا الىپ كەلەدٸ.
ساياسيجەنەەلەۋمەتتٸكقىزمەتسالالارىندابەلسەندٸلٸكتانىتىپ, ٶزٸندٸك مەدەنيەتٸنٸڭ ۇساق جاعدايلارىن سىلتاۋ ەتٸپ (مىسالى, پاراندجا, نيحاب, ت.ب. ٶزدەرٸنە تەن مەدەنيەتتەردٸ) پسيحيكالىق كٷرەس ەدٸس-تەسٸلدەرٸن قولدانۋ, ۇلتتىق سانانى قورعاۋ جولىنداعى مەكەمەلەردٸڭ قىسىمىنان كەيٸن, بٸزگە قىسىم جاسالۋدا دەگەن سىندى جەلەۋلەردٸ العا تارتىپ, ٶز مەدەنيەتتەرٸن ناسيحاتتاۋ بەلەڭ الۋدا.
ۇلتتىق سانانىڭ بٸرٸ دە بٸرەگەيٸ, ول ۇلتتىق تٸلٸ. تٸلٸ شۇبارلانىپ, قولدانىستان شىققان ۇلتتىڭ دٸڭگەگٸ قۇلايتىنى ەپسانادان بەلگٸلٸ. سول ۇلتتىڭ تٸلدٸك ٶزگەشٸلٸكتەر ٶز تٸلٸمٸزگە ەنٸپ, تٸلٸمٸزدٸ بايىتسا ٶز الدىنا, الايدا ولاردىڭ ٶزٸندٸك تٸل ەرەكشەلٸكتەرٸمەن ٶزگەشەلەنٸپ, ٷي ٸشٸنەن ٷي تٸگٸپ الاتىن ەرەكەتتەرٸ, ولاردى وڭاشالانىپ, قازاقي سٶزدەردٸ ايتۋعا قور سانايتىنى, اراب تٸلٸنە ۇمتىلاتىندىعى ۇلتتىق ساناعا تٸلدٸك ەرەكەتتەر ارقىلى شابۋىل دەپ تٷسٸنگەن جٶن. مەسەلەنٸڭ ەڭ ماڭىزدىلىعى كەيبٸر ٶزگەشە تٸلدٸك ەرەكشەلٸكتەردٸ پايدالانىپ, قانى بٸر ازاماتتاردىڭ اراسىنا سىنا قاعىپ, ارازدىقتى قوزدىراتىنى تاعى بار.
ەڭ ماڭىزدىسى قوعامدى «مۇسىلماندار» جەنە «مۇسىلمان ەمەستەر» دەپ ەكٸگە بٶلٸپ قاراستىرۋ پسەۆدوسالافيلەرگە تەن قۇبىلىسقا اينالدى. مۇسىلمان جاماعاتىنىڭ ٶزٸن جٸككە بٶلٸپ, شىنايى مۇسىلماندار دەپ تەك پسەدوسسالافيزمدٸ عانا مويىنداۋ ارقىلى قاراپايىم حالىقتىڭ ۇلتتىق مەدەنيەتٸن جوققا شىعارعان ٶزٸندٸك مەدەنيەتٸن ٶز ورتاسىندا ناسيحاتتاۋ بەلەڭ الۋدا. مەسەلە وسى سىندى قاۋٸپتٸ يدەيالارمەن اداسقان ازاماتتارىمىزدىڭ جالپى سانىنىڭ كٶبەيۋٸ بولىپ وتىر.
حالىقتىڭ حالىق بولىپ ٶمٸر سٷرۋٸ, نە جىرىمدالىپ جٷرٸپ ٶز بەت-بەينەسٸنەن ايىرىلۋى سول ۇلت ٶكٸلٸنٸڭ ٶزٸنەن كەيٸنگٸ ٸزباسارىنا بابالار اماناتىن قاي ساپادا جەتكٸزۋٸنە بايلانىستى. ماتەريالدىق دٷنيەنٸڭ سوڭىندا قۋالايمىز دەپ, ۇلتتىق سانامىزدان اجىراپ قالساق, بابالار اماناتىن اياقاستى ەتكەنٸمٸزبەن بٸردەي. «ادام بالاسى باسىنا قونعان باقتى سەزبەيدٸ, ۇشقاندا بٸر-اق بٸلەدٸ», دەگەن باتىر باۋكەڭنٸڭ اسىل سٶزٸندەي, ەربiر حaلىقتىڭ شىققaن تeگi مەن تaريحى, مoرaلدىق-قۇقىقتىق مەدeنيeتi بولاتىنى aنىق. قaزaق حالقى تaريح سaحنaسىندa قaنشaمa قيلى-قيلى زaمaندaردى بaسىنaن ٶتكeرٸپ, eشكiمگe ۇقسaمaيتىن بiتiم-بoلمىسى مەن جaقسى قaسيeتتeرiن جوعالتپاي, ەلەمدٸك قاۋىمداستىقتان ٶز ورنىن الۋعا ۇمتىلۋدا. ٶركeنيeتكە ۇمتىلعان قaزaق eلi بٷگiنگi تaڭدa تاريحقا تاعزىم جاساي وتىرىپ, ٶشكەنٸن جاندىرىپ, بولاشاعىن بەكەمدەۋدە. ال, بۇل اسىل ماقساتقا كەسٸر بولار قاتەرلٸ يدەيالارمەن ەردايىم كٷرەسۋ ۇلتتىڭ بالاسىنا مٸندەتتەلگەن پارىز بولماق.
ۇلتتىق تاريحي سانامىزدى جاڭعىرتۋ- ۇلت بولىپ قالۋدىڭ نەگٸزگٸ مەنٸ. ٶتكەنمەن ساباقتاستىق نەگٸزٸندە قالىپتاسقان, سانا تامىرىن ۇلتىنىڭ تاريحي قويناۋىنا جٸبەرگەن ازامات عانا ۇلتىنىڭ شىنايى پەرزەنتٸنە اينالارى حاق.
جاراس احانوۆ,
قر دٸاقم دٸن ٸستەرٸ كوميتەتٸ
دٸن مەسەلەلەرٸ جٶنٸندەگٸ عىلىمي-زەرتتەۋ
جەنە تالداۋ ورتالىعىنىڭ
بٶلٸم باسشىسى
