«Bilimdi – oqyǵanyna, kórgensiz – tájiribesine súienedi».
Tsitseron.
Eń aldymen eldik, ulttyq rýhty, oi-sana men namysty buryn-sońdy bolyp kórmegen dárejede kókke asqaqtatpaiynsha rýhani jańǵyrý men kemeldikpen jańarýdyń utqyr sáti túspeidi.
Qazaq «Eshten kesh jaqsy» demekshi, osyǵan orai 2017 jyly qoǵamdyq talqylaýǵa túsken Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: Rýhani jańǵyrý» atty maqalasy biz kópten beri kóterip kele jatqan ulttyq ózekti máselelerdiń túiinderin tezirek sheshse, ultqa serippedei serpilis pen silkinis ákelse, nur ústine nur bolatyny sózsiz. Bul úshin el bolyp, ortaq ulttyq iske bir kisidei jumyla bilýimiz kerek. Endi osynaý maqaladaǵy baǵdardy qoǵam bolyp talqylap, odan jýyq aradaǵy onjyldyqtarda ne isteýimiz kerektigi týraly naqty baǵdarlamalar qurý, utqyr baǵyt-baǵdarymyzdy júieleý siz ben bizdiń, iaǵni, qoǵamnyń eń aitýly mindeti.
Biz, qazaq eli damylsyz damyǵan, kemeldik pen órkenietke jetken memleket qatarynda bolǵymyz keletini sózsiz. Bul zańdy qubylys. Alaida qoǵamdy, memleketti damytatyn uly kúsh – adam. Bul teńdesi joq eń basty altyn qor. Bul eń negizgi máńgi bailyq – osy adam. Olai bolsa, ár adam, qoǵamdyq qurylym eń aldymen nendei asa qaterli dert pen kesapattan tezirek arylýǵa tiispiz?
- Quldyq sanadan,
- Paraqorlyqtan,
- Jemqorlyqtan,
- Jaǵympazdyqtan,
- Satylympazdyqtan.
Ol úshin ne kerek?
- «Ulttyq jańǵyrý» imani oqý – aǵartýshylyq baǵyty ozyq dárejede bolýy kerek,
- «Ulttyq qundylyqtar men asyldyqtardy qunttaý» baǵyty kerek,
- Ulttyq – ónim, ulttyq brendti qalyptastyrý kerek,
- Jańǵyrǵan BAQ – sana jańǵyrýynyń qozǵaýshy úlken kúshin jasaqtaý kerek,
- Konstrýktivti syn – ulttyq damý men kemeldenýdiń máńgi kepili ekenin kemel kisilikpen moiyndap, qoldaý men qorǵaýdyń altyn baǵyt-baǵdaryn tezirek jasaqtaý kerek,
- Ulttyq janqiiar qairatkerlerdi únemi ulyqtaý men olardy qoldap otyrýdy ozyq dárejede úilestirýdi, qalyptastyrýdy jedel túrde qolǵa alý kerek.
Adamzat tarihynda halyqty, ultty, urpaqty qalai bolǵan kúnde de jan-jaqty tereń oilanta bilýden, tolǵanta bilýden, eldikti, qoǵamdyq damýdy saralai bilýge qulshyndyrýdan, ómirlik jańa serpilisti silkiniske túsirýden asqan qudirettiń bolýy múmkin be?! Joq.
Kemel tolyq adam bolýǵa, ulttyq tulǵaǵa ainalýǵa múddeli adamdy dańqqa bastaityn, mejeli muratqa jetkizetin jol bireý, ol – jańashyldyǵy men bastamashyldyǵy zor, izdenimpaz eńbekqorlyǵy mol, qaitpas, qajymas qajyrly eńbek qana. Endeshe ulttyq uly maqsatqa qol jetkizý úshin bizdiń oi-sanamyz isterimizden anaǵurlym ozyp júrýi, iaǵni odan burynǵydan da beter jańasha jańǵyryp, jańaryp, asyldanyp otyrýy tiis. Sonda ǵana ulttyq utqyr isterimiz alǵa ozýdy arttyra túsedi.
Moldaǵali MATQAN
