Foto: Ult.kz
Qazaq pýblitsistikasy – halyq jadyn saqtaityn aina, ulttyq rýhty kóteretin kúsh, zamana únin jetkizetin senimdi qural. Ýaqyt ótken saiyn bul salaǵa qoiylar talap ta, izdenis te arta tústi. Osyndai bir rýhani serpinge toly sát ál-Farabi atyndaǵy Qazaq ulttyq ýniversitetiniń Jýrnalistika fakýltetinde ótti, – dep habarlaidy Ult.kz tilshisi.
Sheraǵań – sóz óneriniń shyńyndaǵy tulǵa
Sherhan Murtaza atyndaǵy aýditoriiada qazaq kósemsóziniń ǵylymi órisin keńeitken qos eńbek tanystyryldy. Onyń biri – professor, filologiia ǵylymynyń doktory Rimma Jaqsylyqbaevanyń «Kósemsóz kemeńgeri: Sherhan Murtaza» atty eki tomdyq monografiiasy bolsa, ekinshisi – jas ǵalym, QazUÝ túlegi Baǵdat Sultanqyzynyń «Pýblitsistiń shyǵarmashylyq zerthanasy: daryn tabiǵaty, jazý mashyǵy» atty zertteý eńbegi.
Foto: Ult.kz
Sherhan Murtaza – qazaq rýhaniiatynyń biik shyńyna kóterilgen dara tulǵa. Ol jýrnalistikaǵa eldik múddeni qorǵaýdyń, ádilettilik úshin kúrestiń minberin jasap berdi. «Halyq Sherhanynsyz kúnin elestete almaidy» deý – beker sóz emes.
Rimma Jaqsylyqbaevanyń eki tomdyq eńbegi – osy uly tulǵanyń kósemsózdik murasyn ǵylymi turǵydan keshendi taldaǵan tuńǵysh kólemdi zertteý. Ǵalym eńbeginde Sheraǵańnyń ár kezeńdegi shyǵarmashylyq jolyn zerdelep, pýblitsistikasynyń erekshelikterin aiqyndaidy.
Foto: Ult.kz
Ásirese, «Qyzyl jebe» romanyndaǵy halyqtyq rýh, «Ai men Aishadaǵy» ananyń meiirimi men eldiń taǵdyry pýblitsistikalyq arqaý retinde taldanýy – eńbektiń qundylyǵyn arttyra túsedi. Bul tek ádebi taldaý emes, qoǵamnyń ótkenin búginmen sabaqtastyryp, bolashaqqa oi salatyn ǵylymi paiym.
Tusaýkeserde sóz alǵan QR UǴA akademigi, professor Baýyrjan Jaqyp: – «Sherhan Murtaza – halyqtyń shyraqshysy. Onyń pýblitsistikasyn zertteý – ult sanasyna sáýle túsirý. Bul monografiia – bolashaqtaǵy «Sherhantaný» ǵylymynyń berik irgetasy bolmaq», – dep baǵasyn berdi.
Ult rýhyn kótergen tulǵalar
Jiynda tanystyrylǵan ekinshi eńbek – jas ǵalym Baǵdat Sultanqyzynyń zertteýi. Bul – ádebiet pen kósemsózdiń qos alyby, Oralhan Bókei men Muhtar Maǵaýinniń shyǵarmashylyq zerthanasyna arnalǵan.
Oralhan Bókeidiń móldir prozasy men qaisar pýblitsistikasyn, Muhtar Maǵaýinniń tarihi sanany oiatqan pýblitsistikasyn ǵylymi turǵydan taldaǵan eńbek – kósemsózdi qalamgerlik «as úiimen» bailanystyra zertteýdiń alǵashqy qadamdarynyń biri.
Foto: Ult.kz
Zertteýshi qalamgerlerdiń jazý mashyǵyn, oilaý júiesin, stildik erekshelikterin saralai otyryp, olardyń shyǵarmashylyq evoliýtsiiasyna toqtalady. Oralhannyń tabiǵatpen bite qainasqan poetikalyq tili men Muhtardyń tarihty kórkemdikpen qaita túletken pýblitsistikasyn salystyra otyryp, jas ǵalym tyń tujyrymdar jasaidy.
Bul eńbektiń bir artyqshylyǵy – arhivtik materialdar men sirek derekterge súienýi. Osy arqyly Baǵdat Sultanqyzy ádebiet pen pýblitsistika arasyndaǵy ózara yqpaldastyqty jańa qyrynan ashyp kórsetedi.
Kósemsóz – jai ǵana aqparat quraly emes. Ol – halyqtyń jan daýysy, zamana shyndyǵynyń kórinisi, urpaqqa qaldyrylǵan amanat. Qazaq pýblitsistikasynda Sherhan Murtaza siiaqty alyptar men Oralhan, Muhtar syndy tulǵalardyń shyǵarmashylyǵyn tereń zertteý – ulttyq sananyń jańa qyrlaryn ashýǵa jol ashady.
Qos eńbek – osy baǵyttaǵy mańyzdy qadam. Biri – Sherhan murasyn tereńnen tanytsa, ekinshisi – Oralhan men Muhtardyń pýblitsistikasyn jańa kózqaraspen paiymdaidy.
Bul eńbekterdiń taǵylymy – jas zertteýshilerge úlgi, bolashaq jýrnalisterge mektep, al jalpy oqyrman qaýymǵa oi salatyn qundy dúnie. QazUÝ qabyrǵasynda jaryq kórgen qos ǵylymi eńbek – qazaq pýblitsistikasynyń ǵylymi keńistigin keńeitken jańa beles. Olar tek ǵylymi qaýymǵa ǵana emes, ulttyq oiǵa janashyr kez kelgen oqyrmanǵa arnaldy.
Ulttyq pýblitsistika – halyqtyń rýhani ainasy. Sol ainaǵa jańa sáýle quiǵan bul eńbekter – búgingi kúnniń ǵana emes, keler urpaqtyń da oljasy.
Aqbota Musabekqyzy
