Búgin Úkimet úiinde QR Premer-Ministri Asqar Mamin men Ulttyq Bank Tóraǵasy Erbolat Dosaev 2019 jylǵa arnalǵan makroekonomikalyq saiasat sharalaryn úilestirý týraly kelisimge qol qoidy.
Qol qoiylǵan qujatqa sáikes «halyqtyń ál-aýqatynyń jáne ómir súrý deńgeiiniń ósýi memlekettiń ekonomikalyq saiasatynyń basty maqsaty» bolyp tabylady. Osy maqsatqa qol jetkizý Úkimet pen Ulttyq Banktiń tiimdi makroekonomikalyq saiasatty júrgizý boiynsha kelisilgen is-qimyldaryn talap etedi.
«Úkimet pen Ulttyq banktyń arasyndaǵy ózara is-qimyl tuńǵysh ret kelisim retinde rásimdelip otyr. Bul birlesken jumystyń jańa formaty dep aitýǵa bolady. Ekonomikalyq ósimge járdemdesýdiń ózara is-áreketi belgilendi. Kelisimdi iske asyrýdyń arqasynda ekonomikanyń sapaly ósimin jáne halyqtyń turmys sapasyn arttyrý qamtamasyz etiledi», - dedi Úkimet basshysy.
Al, Ulttyq bank tóraǵasy E. Dosaevtyń aitýynsha, atalǵan Kelisimde ekonomikanyń turaqty ósimin jáne baǵalardyń turaqty deńgeiin qamtamasyz etý boiynsha Úkimet pen Ulttyq banktiń birlesip atqaratyn qyzmetiniń qaǵidalary men negizgi baǵyttary belgilenedi. Kelisimde 10 negizgi mindet anyqtalǵan.
1) Teńdestirilgen salyq-biýdjet saiasaty — tolyqtai Úkimet quzyrettiliginde.
2) Tiimdi aqsha-nesie saiasaty jáne infliatsiiany baqylaý sharalary
Ulttyq Bank tómengi infliatsiiany qoldaýǵa basymdyq bere otyryp, infliatsiialyq targetteý rejimin, sondai-aq elimizdiń ekonomikalyq damýynyń turaqtylyǵyn jáne halyqtyń turmys deńgeiiniń ósýin saqtaidy.
Sonymen qatar, infliatsiia boiynsha maqsatty baǵdar naqtylanady. 2021 jylǵa deiin 4-6% dálizdi saqtaý, al 2022 jyldan bastap ony 3-5%-ǵa deiin tómendetip, uzaqmerzimdi keleshekte saqtaý usynylady.
3) Valiýta naryǵynyń ornyqtylyǵyn qamtamasyz etý
Ulttyq Bank teńge baǵamy serpininiń boljamyn arttyrý mindetin alǵa qoiyp otyr. Qazaqstan Ulttyq Banki valiýtalyq saýda-sattyqqa aralaspaý saiasatyn saqtai otyryp, ikemdi óktemdilik jasaý quqyǵyn ózine qaldyrady.
4) Ekonomikany qorlandyrý qoljetimdiligi
Institýtsionaldyq investorlar naryǵyn, jedel jáne jinaq depozitterin damytýǵa basa nazar aýdarylatyn bolady.
Baǵa belgileýdiń tiimdiligin arttyrý úshin bankaralyq naryqta jáne baǵaly qaǵazdar naryǵynda naryqtyq indekster men indikatorlardy qalyptastyrý qamtamasyz etiledi.
5) Memlekettik baǵaly qaǵazdar naryǵyn damytý
E. Dosaevtyń aitýynsha, Ulttyq bank kiristiliktiń qysqa merzimdi táýekelsiz qisyǵyn qurýdy qamtamasyz etedi.
«Qarjy ministrliginen kiristilik qisyǵynyń orta jáne uzaq merzimdi segmentterin qurý úshin óziniń baǵaly qaǵazdarynyń shyǵarylymdaryn qysqartýdy jáne irileýdi qamtamasyz etýdi suraimyz. Memlekettik baǵaly qaǵazdardy damýshy elderdiń halyqaralyq jahandyq indeksterine qosý boiynsha jumys júrgiziletin bolady, bul sheteldik investitsiialardyń qosymsha aǵynyn tartýǵa jáne ózara qaryz alý qunyn tómendetýge múmkindik beredi», — dedi E. Dosaev.
6) Ekonomikany damytýdy qarjylyq qoldaý baǵdarlamalary
E. Dosaevtyń aitýynsha, munda negizgi ról Úkimetke tiesili. Qazaqstan Ulttyq Banki, óz kezeginde, úsh baǵdarlamany iske asyrýǵa kúsh jumsaidy.
«Atap aitqanda, Qazaqstan Ulttyq Banki "7-20-25" baǵdarlamasy boiynsha baǵdarlamany buryn bekitilgen talaptarmen qarjylandyrýyn jalǵastyrady. Qaryz alýshylarǵa 20%-dan astam bastapqy jarna engizý múmkindigin berý jáne baǵdarlamaǵa qatysýshy bankterdiń sanyn keńeitý usynylady. Bankterdiń 600 mlrd teńge kólemindegi uzaq merzimdi ótimdilikti ýaqtyly igerýi ekonomikanyń basym jobalaryn kreditteýdi qamtamasyz etýge múmkindik beredi», — dedi E. Dosaev.
7) Naqty sektor kásiporyndaryn saýyqtyrý
Ulttyq bank derekteri boiynsha, qamtamasyz etilgen kreditorlardyń basym quqyǵyn iske asyrý kásiporyndardy jáne bankterdiń nesie portfelin qalypqa keltirýge yqpal etetin bolady. Joǵary sot organdarymen bankrottyq salasyndaǵy quqyq qoldaný tájiribesin pysyqtaý boiynsha jumys jalǵastyrylady.
8) Qarjy júiesiniń turaqtylyǵy
Bank júiesin nyǵaitý jumysy jalǵastyrylady. Ulttyq Banktiń sońǵy saty kreditorynyń fýnktsiiasyn tolyq iske asyrýy mańyzdy bolmaq.
9) Kóleńkeli ekonomikany tómendetý jáne qolma-qol aqshasyz tólemderdi damytý
Qolma-qol aqshasyz tólemderdiń qoljetimdigin arttyrý jáne olardyń infraqurylymyn damytý boiynsha sharalar qabyldanatyn bolady. Iri mámileler boiynsha esep aiyrysýdy qolma-qol aqshasyz nysanǵa aýdarý boiynsha sharalar qabyldanatyn bolady.
10) Qarjylyq qyzmetterdi tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý jáne qarjylyq saýattylyqty arttyrý
Joǵaryda atalǵan sharalardy iske asyrý úshin Ulttyq Bank Úkimetke zańnamalyq ózgerister engizý boiynsha, onyń ishinde Ulttyq Banktiń mandatyn keńeitýdi kózdeitin tiisti usynys jasaityn bolady. Ulttyq Bank pen Úkimettiń birlesken is-qimyldary Kelisimniń atalǵan baǵyttarymen shektelmeidi. Úilestirý turaqty túrde monitoring jasaý, qabyldanǵan jáne usynylǵan sharalardy talqylaý arqyly júzege asyrylatyn bolady.
Óz kezeginde, Ulttyq ekonomika ministri R. Dálenov teńgerimdi fiskaldyq saiasat sheńberinde jumys kiristerdiń ósýin yntalandyrýǵa jáne salyq salý bazasyn keńeitýdi yntalandyrýǵa baǵyttalatynyn atap ótti. Biýdjet qaǵidalary Ulttyq qordyń qarajatyn jinaqtaýǵa baǵyttalatyn bolady.
«Úkimet pen Ulttyq banktiń tiimdi aqsha-kredit saiasaty jáne infliatsiia deńgeiin baqylaý boiynsha birlesken sharalary ekonomikalyq ósýdi qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Osy baǵyt sheńberinde tariftik saiasatty jetildirý jáne tutyný taýarlaryn óndirýge baǵyttalǵan sharalardy ázirleý josparlanýda», — dedi R. Dálenov.
Sonymen qosa, valiýta naryǵynyń teńgerimdiligi boiynsha Ulttyq banktiń sharalaryna qosymsha iri kvazimemlekettik sektor sýbektileriniń, Qarjy ministrliginiń jáne Ulttyq qordan kepildendirilgen transfertti aiyrbastaý jónindegi biýdjettik operatsiialardyń is-qimyldaryn úilestirý qamtamasyz etiledi.
Bul oraida, Ulttyq bank interventsiia júrgizý quqyǵymen erkin qubylmaly aiyrbas baǵamy saiasatyn jalǵastyrady.
Ulttyq ekonomika ministri atap ótkendei, investitsiialar tartý jáne ekonomikany qorlandyrý qoljetimdiligi, sondai-aq memlekettik baǵaly qaǵazdar naryǵyn damytý boiynsha investitsiialyq ahýaldyń tartymdylyǵy jáne qarjylandyrýdyń qoljetimdiligi boiynsha jumys jalǵasatyn bolady. Bul rette boryshtyq kapital qunynyń indikatorlaryn qalyptastyrý úshin memlekettik baǵaly qaǵazdar shyǵarylymyn irilendirý kózdeledi.
Ekonomikany damytýdy qarjylai qoldaýdyń memlekettik baǵdarlamalaryn iske asyrý baǵyty sheńberinde memlekettik baǵdarlamalardyń tiimdiligi artatyn bolady. Bul eń tiimdi jobalardy iske asyrýǵa múmkindik beredi.
Sonymen qatar, bankrottyq rásimderin jetildirý jónindegi jumys jalǵasatyn bolady. Bul kredit berýshilerdiń boryshty retteý jónindegi quqyqtaryn iske asyrýda kedergilerdi joiady.
«Kóleńkeli ekonomikany tómendetý jáne qolma-qol aqshasyz tólemderdi damytý sheńberinde qolma-qol aqsha ainalymyn qysqartý boiynsha qarjylyq jáne qarjylyq emes yntalandyrý ázirlenedi. Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý jáne qarjylyq saýattylyqty arttyrý maqsatynda kredit beretin banktik emes uiymdardyń qyzmetin retteý boiynsha sharalar qabyldanatyn bolady. Osylaisha, osy Kelisimdi iske asyrý ekonomikalyq ósýge qol jetkizýge jáne infliatsiiany ustap turýǵa múmkindik beredi», — dep túiindedi R. Dálenov.
Premer-Ministrdiń birinshi orynbasary – qarjy ministri Á. Smaiylov QR Prezidentiniń tapsyrmalary jáne kózdelgen mindetter men reformalardy iske asyrý aiasynda bul Kelisimniń asa mańyzdy ekenin atap ótti. Qujat uzaqmerzimdi kezeńge makroekonomikalyq saiasat sharalaryn úilestirýge jáne Úkimet pen Ulttyq Bank yntymaqtastyǵyn nyǵaitýǵa múmkindik beredi. Bul Kelisimdi iske asyrý úshin Jol kartasy ázirlenetin bolady.
