بٷگٸن ٷكٸمەت ٷيٸندە قر پرەمەر-مينيسترٸ اسقار مامين مەن ۇلتتىق بانك تٶراعاسى ەربولات دوساەۆ 2019 جىلعا ارنالعان ماكروەكونوميكالىق ساياسات شارالارىن ٷيلەستٸرۋ تۋرالى كەلٸسٸمگە قول قويدى.
قول قويىلعان قۇجاتقا سەيكەس «حالىقتىڭ ەل-اۋقاتىنىڭ جەنە ٶمٸر سٷرۋ دەڭگەيٸنٸڭ ٶسۋٸ مەملەكەتتٸڭ ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ باستى ماقساتى» بولىپ تابىلادى. وسى ماقساتقا قول جەتكٸزۋ ٷكٸمەت پەن ۇلتتىق بانكتٸڭ تيٸمدٸ ماكروەكونوميكالىق ساياساتتى جٷرگٸزۋ بويىنشا كەلٸسٸلگەن ٸس-قيمىلدارىن تالاپ ەتەدٸ.
«ٷكٸمەت پەن ۇلتتىق بانكتىڭ اراسىنداعى ٶزارا ٸس-قيمىل تۇڭعىش رەت كەلٸسٸم رەتٸندە رەسٸمدەلٸپ وتىر. بۇل بٸرلەسكەن جۇمىستىڭ جاڭا فورماتى دەپ ايتۋعا بولادى. ەكونوميكالىق ٶسٸمگە جەردەمدەسۋدٸڭ ٶزارا ٸس-ەرەكەتٸ بەلگٸلەندٸ. كەلٸسٸمدٸ ٸسكە اسىرۋدىڭ ارقاسىندا ەكونوميكانىڭ ساپالى ٶسٸمٸن جەنە حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ قامتاماسىز ەتٸلەدٸ», - دەدٸ ٷكٸمەت باسشىسى.
ال, ۇلتتىق بانك تٶراعاسى ە. دوساەۆتىڭ ايتۋىنشا, اتالعان كەلٸسٸمدە ەكونوميكانىڭ تۇراقتى ٶسٸمٸن جەنە باعالاردىڭ تۇراقتى دەڭگەيٸن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ٷكٸمەت پەن ۇلتتىق بانكتٸڭ بٸرلەسٸپ اتقاراتىن قىزمەتٸنٸڭ قاعيدالارى مەن نەگٸزگٸ باعىتتارى بەلگٸلەنەدٸ. كەلٸسٸمدە 10 نەگٸزگٸ مٸندەت انىقتالعان.
1) تەڭدەستٸرٸلگەن سالىق-بيۋدجەت ساياساتى — تولىقتاي ٷكٸمەت قۇزىرەتتٸلٸگٸندە.
2) تيٸمدٸ اقشا-نەسيە ساياساتى جەنە ينفلياتسييانى باقىلاۋ شارالارى
ۇلتتىق بانك تٶمەنگٸ ينفلياتسييانى قولداۋعا باسىمدىق بەرە وتىرىپ, ينفلياتسييالىق تارگەتتەۋ رەجيمٸن, سونداي-اق ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ تۇراقتىلىعىن جەنە حالىقتىڭ تۇرمىس دەڭگەيٸنٸڭ ٶسۋٸن ساقتايدى.
سونىمەن قاتار, ينفلياتسييا بويىنشا ماقساتتى باعدار ناقتىلانادى. 2021 جىلعا دەيٸن 4-6% دەلٸزدٸ ساقتاۋ, ال 2022 جىلدان باستاپ ونى 3-5%-عا دەيٸن تٶمەندەتٸپ, ۇزاقمەرزٸمدٸ كەلەشەكتە ساقتاۋ ۇسىنىلادى.
3) ۆاليۋتا نارىعىنىڭ ورنىقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ
ۇلتتىق بانك تەڭگە باعامى سەرپٸنٸنٸڭ بولجامىن ارتتىرۋ مٸندەتٸن العا قويىپ وتىر. قازاقستان ۇلتتىق بانكٸ ۆاليۋتالىق ساۋدا-ساتتىققا ارالاسپاۋ ساياساتىن ساقتاي وتىرىپ, يكەمدٸ ٶكتەمدٸلٸك جاساۋ قۇقىعىن ٶزٸنە قالدىرادى.
4) ەكونوميكانى قورلاندىرۋ قولجەتٸمدٸلٸگٸ
ينستيتۋتسيونالدىق ينۆەستورلار نارىعىن, جەدەل جەنە جيناق دەپوزيتتەرٸن دامىتۋعا باسا نازار اۋدارىلاتىن بولادى.
باعا بەلگٸلەۋدٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ ٷشٸن بانكارالىق نارىقتا جەنە باعالى قاعازدار نارىعىندا نارىقتىق يندەكستەر مەن ينديكاتورلاردى قالىپتاستىرۋ قامتاماسىز ەتٸلەدٸ.
5) مەملەكەتتٸك باعالى قاعازدار نارىعىن دامىتۋ
ە. دوساەۆتىڭ ايتۋىنشا, ۇلتتىق بانك كٸرٸستٸلٸكتٸڭ قىسقا مەرزٸمدٸ تەۋەكەلسٸز قيسىعىن قۇرۋدى قامتاماسىز ەتەدٸ.
«قارجى مينيسترلٸگٸنەن كٸرٸستٸلٸك قيسىعىنىڭ ورتا جەنە ۇزاق مەرزٸمدٸ سەگمەنتتەرٸن قۇرۋ ٷشٸن ٶزٸنٸڭ باعالى قاعازدارىنىڭ شىعارىلىمدارىن قىسقارتۋدى جەنە ٸرٸلەۋدٸ قامتاماسىز ەتۋدٸ سۇرايمىز. مەملەكەتتٸك باعالى قاعازداردى دامۋشى ەلدەردٸڭ حالىقارالىق جاھاندىق يندەكستەرٸنە قوسۋ بويىنشا جۇمىس جٷرگٸزٸلەتٸن بولادى, بۇل شەتەلدٸك ينۆەستيتسييالاردىڭ قوسىمشا اعىنىن تارتۋعا جەنە ٶزارا قارىز الۋ قۇنىن تٶمەندەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», — دەدٸ ە. دوساەۆ.
6) ەكونوميكانى دامىتۋدى قارجىلىق قولداۋ باعدارلامالارى
ە. دوساەۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇندا نەگٸزگٸ رٶل ٷكٸمەتكە تيەسٸلٸ. قازاقستان ۇلتتىق بانكٸ, ٶز كەزەگٸندە, ٷش باعدارلامانى ٸسكە اسىرۋعا كٷش جۇمسايدى.
«اتاپ ايتقاندا, قازاقستان ۇلتتىق بانكٸ "7-20-25" باعدارلاماسى بويىنشا باعدارلامانى بۇرىن بەكٸتٸلگەن تالاپتارمەن قارجىلاندىرۋىن جالعاستىرادى. قارىز الۋشىلارعا 20%-دان استام باستاپقى جارنا ەنگٸزۋ مٷمكٸندٸگٸن بەرۋ جەنە باعدارلاماعا قاتىسۋشى بانكتەردٸڭ سانىن كەڭەيتۋ ۇسىنىلادى. بانكتەردٸڭ 600 ملرد تەڭگە كٶلەمٸندەگٸ ۇزاق مەرزٸمدٸ ٶتٸمدٸلٸكتٸ ۋاقتىلى يگەرۋٸ ەكونوميكانىڭ باسىم جوبالارىن كرەديتتەۋدٸ قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», — دەدٸ ە. دوساەۆ.
7) ناقتى سەكتور كەسٸپورىندارىن ساۋىقتىرۋ
ۇلتتىق بانك دەرەكتەرٸ بويىنشا, قامتاماسىز ەتٸلگەن كرەديتورلاردىڭ باسىم قۇقىعىن ٸسكە اسىرۋ كەسٸپورىنداردى جەنە بانكتەردٸڭ نەسيە پورتفەلٸن قالىپقا كەلتٸرۋگە ىقپال ەتەتٸن بولادى. جوعارى سوت ورگاندارىمەن بانكروتتىق سالاسىنداعى قۇقىق قولدانۋ تەجٸريبەسٸن پىسىقتاۋ بويىنشا جۇمىس جالعاستىرىلادى.
8) قارجى جٷيەسٸنٸڭ تۇراقتىلىعى
بانك جٷيەسٸن نىعايتۋ جۇمىسى جالعاستىرىلادى. ۇلتتىق بانكتٸڭ سوڭعى ساتى كرەديتورىنىڭ فۋنكتسيياسىن تولىق ٸسكە اسىرۋى ماڭىزدى بولماق.
9) كٶلەڭكەلٸ ەكونوميكانى تٶمەندەتۋ جەنە قولما-قول اقشاسىز تٶلەمدەردٸ دامىتۋ
قولما-قول اقشاسىز تٶلەمدەردٸڭ قولجەتٸمدٸگٸن ارتتىرۋ جەنە ولاردىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ بويىنشا شارالار قابىلداناتىن بولادى. ٸرٸ مەمٸلەلەر بويىنشا ەسەپ ايىرىسۋدى قولما-قول اقشاسىز نىسانعا اۋدارۋ بويىنشا شارالار قابىلداناتىن بولادى.
10) قارجىلىق قىزمەتتەردٸ تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جەنە قارجىلىق ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ
جوعارىدا اتالعان شارالاردى ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن ۇلتتىق بانك ٷكٸمەتكە زاڭنامالىق ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋ بويىنشا, ونىڭ ٸشٸندە ۇلتتىق بانكتٸڭ مانداتىن كەڭەيتۋدٸ كٶزدەيتٸن تيٸستٸ ۇسىنىس جاسايتىن بولادى. ۇلتتىق بانك پەن ٷكٸمەتتٸڭ بٸرلەسكەن ٸس-قيمىلدارى كەلٸسٸمنٸڭ اتالعان باعىتتارىمەن شەكتەلمەيدٸ. ٷيلەستٸرۋ تۇراقتى تٷردە مونيتورينگ جاساۋ, قابىلدانعان جەنە ۇسىنىلعان شارالاردى تالقىلاۋ ارقىلى جٷزەگە اسىرىلاتىن بولادى.
ٶز كەزەگٸندە, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ ر. دەلەنوۆ تەڭگەرٸمدٸ فيسكالدىق ساياسات شەڭبەرٸندە جۇمىس كٸرٸستەردٸڭ ٶسۋٸن ىنتالاندىرۋعا جەنە سالىق سالۋ بازاسىن كەڭەيتۋدٸ ىنتالاندىرۋعا باعىتتالاتىنىن اتاپ ٶتتٸ. بيۋدجەت قاعيدالارى ۇلتتىق قوردىڭ قاراجاتىن جيناقتاۋعا باعىتتالاتىن بولادى.
«ٷكٸمەت پەن ۇلتتىق بانكتٸڭ تيٸمدٸ اقشا-كرەديت ساياساتى جەنە ينفلياتسييا دەڭگەيٸن باقىلاۋ بويىنشا بٸرلەسكەن شارالارى ەكونوميكالىق ٶسۋدٸ قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. وسى باعىت شەڭبەرٸندە تاريفتٸك ساياساتتى جەتٸلدٸرۋ جەنە تۇتىنۋ تاۋارلارىن ٶندٸرۋگە باعىتتالعان شارالاردى ەزٸرلەۋ جوسپارلانۋدا», — دەدٸ ر. دەلەنوۆ.
سونىمەن قوسا, ۆاليۋتا نارىعىنىڭ تەڭگەرٸمدٸلٸگٸ بويىنشا ۇلتتىق بانكتٸڭ شارالارىنا قوسىمشا ٸرٸ كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتور سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ, قارجى مينيسترلٸگٸنٸڭ جەنە ۇلتتىق قوردان كەپٸلدەندٸرٸلگەن ترانسفەرتتٸ ايىرباستاۋ جٶنٸندەگٸ بيۋدجەتتٸك وپەراتسييالاردىڭ ٸس-قيمىلدارىن ٷيلەستٸرۋ قامتاماسىز ەتٸلەدٸ.
بۇل ورايدا, ۇلتتىق بانك ينتەرۆەنتسييا جٷرگٸزۋ قۇقىعىمەن ەركٸن قۇبىلمالى ايىرباس باعامى ساياساتىن جالعاستىرادى.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ اتاپ ٶتكەندەي, ينۆەستيتسييالار تارتۋ جەنە ەكونوميكانى قورلاندىرۋ قولجەتٸمدٸلٸگٸ, سونداي-اق مەملەكەتتٸك باعالى قاعازدار نارىعىن دامىتۋ بويىنشا ينۆەستيتسييالىق احۋالدىڭ تارتىمدىلىعى جەنە قارجىلاندىرۋدىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸ بويىنشا جۇمىس جالعاساتىن بولادى. بۇل رەتتە بورىشتىق كاپيتال قۇنىنىڭ ينديكاتورلارىن قالىپتاستىرۋ ٷشٸن مەملەكەتتٸك باعالى قاعازدار شىعارىلىمىن ٸرٸلەندٸرۋ كٶزدەلەدٸ.
ەكونوميكانى دامىتۋدى قارجىلاي قولداۋدىڭ مەملەكەتتٸك باعدارلامالارىن ٸسكە اسىرۋ باعىتى شەڭبەرٸندە مەملەكەتتٸك باعدارلامالاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸ ارتاتىن بولادى. بۇل ەڭ تيٸمدٸ جوبالاردى ٸسكە اسىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
سونىمەن قاتار, بانكروتتىق رەسٸمدەرٸن جەتٸلدٸرۋ جٶنٸندەگٸ جۇمىس جالعاساتىن بولادى. بۇل كرەديت بەرۋشٸلەردٸڭ بورىشتى رەتتەۋ جٶنٸندەگٸ قۇقىقتارىن ٸسكە اسىرۋدا كەدەرگٸلەردٸ جويادى.
«كٶلەڭكەلٸ ەكونوميكانى تٶمەندەتۋ جەنە قولما-قول اقشاسىز تٶلەمدەردٸ دامىتۋ شەڭبەرٸندە قولما-قول اقشا اينالىمىن قىسقارتۋ بويىنشا قارجىلىق جەنە قارجىلىق ەمەس ىنتالاندىرۋ ەزٸرلەنەدٸ. تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جەنە قارجىلىق ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ ماقساتىندا كرەديت بەرەتٸن بانكتٸك ەمەس ۇيىمداردىڭ قىزمەتٸن رەتتەۋ بويىنشا شارالار قابىلداناتىن بولادى. وسىلايشا, وسى كەلٸسٸمدٸ ٸسكە اسىرۋ ەكونوميكالىق ٶسۋگە قول جەتكٸزۋگە جەنە ينفلياتسييانى ۇستاپ تۇرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», — دەپ تٷيٸندەدٸ ر. دەلەنوۆ.
پرەمەر-مينيستردٸڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى – قارجى مينيسترٸ ە. سمايىلوۆ قر پرەزيدەنتٸنٸڭ تاپسىرمالارى جەنە كٶزدەلگەن مٸندەتتەر مەن رەفورمالاردى ٸسكە اسىرۋ اياسىندا بۇل كەلٸسٸمنٸڭ اسا ماڭىزدى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. قۇجات ۇزاقمەرزٸمدٸ كەزەڭگە ماكروەكونوميكالىق ساياسات شارالارىن ٷيلەستٸرۋگە جەنە ٷكٸمەت پەن ۇلتتىق بانك ىنتىماقتاستىعىن نىعايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بۇل كەلٸسٸمدٸ ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن جول كارتاسى ەزٸرلەنەتٸن بولادى.
