Búgin Úkimet otyrysynda Qazaqstannyń 2022-2026 jyldarǵa arnalǵan áleýmettik-ekonomikalyq damý boljamy, «2022-2024 jyldarǵa arnalǵan respýblikalyq biýdjet týraly», «Qazaqstan Respýblikasynyń Ulttyq qorynan 2022-2024 jyldarǵa arnalǵan kepildendirilgen transfert týraly» zań jobalary qaraldy. Talqylaý barysynda 2022 jyly áleýmettik salaǵa baǵyttalǵan qarajat somasy ósetini belgili boldy, dep habarlaidy «QazAqparat» HAA.
«Syrtqy jáne ishki jaǵdailarǵa bailanysty Qazaqstan ekonomikasyn damytýdyń 2022-2026 jyldarǵa arnalǵan bazalyq, optimistik jáne pessimistik stsenariileri ázirlendi. Bazalyq stsenarii kezinde jalpy ishki ónimniń ortasha jyldyq ósýi 4,8 paiyzdy, optimistik - 5 paiyzdy jáne pessimistik - 4,6 paiyzdy quraidy. Negiz retinde, biýdjetti josparlaý úshin bazalyq stsenariidi paidalaný usynylady. Osy stsenarii kezinde 2022 jyly jalpy ishki ónimniń naqty ósýi 3,9 paiyz deńgeiinde boljanýda. 2026 jyly 5,2 paiyzǵa deiin jedeldeidi», - dedi Ulttyq ekonomika ministri Áset Erǵaliev 2022-2026 jyldarǵa arnalǵan áleýmettik-ekonomikalyq damýy boljamynyń jobasyn tanystyrý kezinde.
Onyń aitýynsha, 2022 jyly nominaldy jalpy ishki ónim 87,1 trillion teńgeni, al 2026 jyly 119,9 trillion teńgeni quraidy. Barlyq bazalyq salalarda oń ósim boljanady.
Atap aitqanda, 2022 jyly munai óndirý 87,9 million tonnany qurap, 2026 jyly 107,4 million tonnaǵa deiin ulǵaiady.
2022 jyly taýarlar eksporty 60,1 milliard AQSh dollary deńgeiinde boljanyp otyr jáne 2026 jylǵa qarai 79,8 milliard AQSh dollaryna deiin ulǵaiady. Taýarlar importy 2022 jyly 40,8 milliard AQSh dollarynan 2026 jyly 43,4 milliard AQSh dollaryna deiin ulǵaiady.
Á. Erǵalievtiń aitýynsha, saýda balansynyń saldosy 19,3 milliard AQSh dollarynan 36,4 milliard AQSh dollaryna deiin ósedi. Osy makroekonomikalyq kórsetkishterdi eskere otyryp, biýdjettik parametrlerdiń kelesi boljamy ázirlendi. Respýblikalyq biýdjettiń kiristeri 2022 jyly boljamdar boiynsha 9,2 trillion teńgeni, 2023 jyly - 9,7 trillion teńgeni, 2024 jyly - 10,4 trillion teńgeni quraidy.
«Kepildendirilgen transfertti 2022 jyly - 2,4 trillion teńge, 2023 jyly - 2,2 trillion teńge jáne 2024 jyly - 2 trillion teńge mólsherinde aiqyndap, áleýmettik mindettemelerdi qarjylandyrýǵa baǵyttaý usynylyp otyr», - dedi ministr.
Osyny eskere otyryp, Ulttyq qordan 2022-2024 jyldarǵa arnalǵan kepildendirilgen transfert týraly zań jobasy ázirlendi.
Budan basqa, Ulttyq qordan 2022 jyly 550 milliard teńge mólsherinde, 2023-2024 jyldary jyl saiyn 400 milliard teńgeden nysanaly transfert tartý usynyldy. Jalpy ishki ónimge bailanysty 2022 jyly biýdjet tapshylyǵy 3,3 paiyz deńgeiinde boljansa, keleshekte 2024 jyly jalpy ishki ónimge qatysty 2,5 paiyzǵa deiin tómendeý boljanyp otyr.
Aita keteiik, 2022 jyly munaily emes tapshylyq jalpy ishki ónimge bailanysty 8,1 paiyzdy qurap, 2024 jyly jalpy ishki ónimge qatysty 6,3 paiyzǵa deiin tómendeidi.
«Respýblikalyq biýdjettiń shyǵystary 2022 jyly 15,9 trillion teńge, 2023 jyly - 15,6 trillion teńge jáne 2024 jyly 16 trillion teńge kóleminde boljanyp otyr. Munai baǵasy barreline 60 AQSh dollary bolǵan kezde munai sektorynan Ulttyq qorǵa túsetin túsimder boljam boiynsha 2022 jyly 2,5 trillion teńgeden 2024 jyly 3 trillion teńgege deiin ósedi. Josparlanǵan transfertterdi eskere otyryp, boljam boiynsha Ulttyq qordyń valiýtalyq aktivteri 2022 jyly 55,3 milliard AQSh dollarynan 2024 jyly 61,6 milliard AQSh dollaryna deiin ósedi», - dedi ministr.
QR Ulttyq bank tóraǵasy Erbolat Dosaev Qazaqstan ekonomikasynyń qalpyna kelýi jalǵasyp kele jatqanyn aityp otyr.
«Syrtqy jaǵdailardyń jaqsarýy, qoldanystaǵy fiskaldyq yntalandyrý jáne ótken jyldyń tómen bazasy aiasynda ulttyq ekonomikany qalpyna keltirý jalǵasýda. Álemdik ekonomikanyń budan bylaiǵy damý qarqyny koronavirýstyń delta shtamynyń taralý táýekelderine jáne damýshy elderdegi vaktsinatsiianyń tómen qarqynyna bailanysty bolyp otyr. Memleket basshysynyń daǵdarysqa qarsy bastamalarynyń arqasynda Qazaqstan ekonomikasy qalpyna kelýin jalǵastyrýda jáne biylǵy jyldyń 7 aiynda 2,7 paiyzǵa ósti. Osy jyldyń qorytyndysy boiynsha Ulttyq bank ishki jalpy ónimniń 3,7%-ǵa ósýimen daǵdarysqa deiingi deńgeige qaita oralýdy kútýde», - dedi E. Dosaev.
Aldaǵy jyldary Ulttyq qordan alynatyn kepildendirilgen transfertter qysqarady.
«Ulttyq bankpen buryn kelisilgen tásilge sáikes Ulttyq qordan alynatyn kepildendirilgen transfertter 2022 jyly beriletin 2,4 trln teńgeden 2024 jyly 2 trln teńgege deiin qysqarady. Ulttyq qordyń qarajatyn qalyptastyrý jáne paidalaný tujyrymdamasyna sáikes, ekonomikanyń quldyraýy kezeńinde daǵdarysqa qarsy baǵdarlamalardy, áleýmettik mańyzy bar jobalardy, strategiialyq mańyzdy infraqurylymdyq jobalardy qarjylandyrýdyń balama kózderi bolmaǵan kezde - olardy qarjylandyrý úshin QR Prezidentiniń sheshimi boiynsha ǵana Ulttyq qordan nysanaly transfertter bólinedi. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáikes, Ulttyq bankke Ulttyq qordyń aktivterin saqtaý jáne kóbeitý qosymsha mindetteldi», - dedi Dosaev.
Bul rette Úkimet otyrysynda Premer-Ministrdiń birinshi orynbasary Álihan Smaiylov Ulttyq qordan táýeldilik tómendeitinin rastady.
«Qazaqstan Respýblikasy ekonomikasynyń damý boljamy jahandyq faktorlar men ishki ahýaldy eskere otyryp, qalyptastyryldy. 2022-2026 jyldarǵa arnalǵan makroekonomikalyq boljamǵa sáikes, elimizdiń jalpy ishki óniminiń naqty ortasha jyldyq ósý qarqyny 4,8 paiyzdy quraidy. Biýdjet jobasynda kiristerdiń ósýi ekonomika ósiminen ozyq qarqynmen josparlandy. Mysaly, jalpy ishki ónim 2022 jyly nominaldy túrde 8,4%-ǵa ósse, respýblikalyq biýdjettiń salyq kiristeri 29%-ǵa ósetin bolady. Bul orta merzimdi kezeńde Ulttyq qordan táýeldilikti tómendetýge múmkindik beredi», - dedi Á. Smaiylov.
Óz kezeginde QR Qarjy ministri Erulan Jamaýbaev shyǵystar orta merzimdi kezeńge Qazaqstan Respýblikasynyń 2025 jylǵa deiingi jalpyulttyq basymdyqtaryn eskere otyryp qalyptastyrylǵanyn atap ótti.
Shyǵystar orta merzimdi kezeńge Qazaqstan Respýblikasynyń 2025 jylǵa deiingi jalpyulttyq basymdyqtaryn eskere otyryp, qalyptastyryldy. 2022 jyly shyǵystar biylǵy jyldyń josparynan 577 mlrd teńgege ulǵaia otyryp, 15,9 trln teńgeni quraidy. Biýdjettiń aǵymdaǵy shyǵystary kelesi jylǵa 14,9 trln teńge deńgeiinde anyqtaldy. Damý biýdjetiniń kólemi 2022 jyly 1 trln teńge somasynda josparlanyp otyr.
«Biýdjettiń áleýmettik baǵyty saqtaldy. Shyǵystar qurylymyndaǵy áleýmettik salanyń úlesi 50 paiyzdy quraidy. Osylaisha, 2022 jyly áleýmettik salaǵa 2021 jyldyń biýdjetine qaraǵanda 515 mlrd teńgege óse otyryp, 8 trln teńge kóleminde josparlandy. Shyǵystardyń ósýi jyl saiynǵy indeksteý jáne zeinetaqy men járdemaqy alýshylar kontingentiniń ulǵaiýyna, sondai-aq muǵalim men dáriger jalaqysynyń kóterilýine bailanysty boldy», - dedi ministr.
2022 jyly túsimder biylǵy josparmen salystyrǵanda 431 mlrd teńgege ulǵaia otyryp, 13 trln teńge deńgeiinde boljandy. Munaily emes túsimder 1,8 trln teńgege nemese 25,1%-ǵa ulǵaiýmen qarastyryldy.
Úkimet otyrysynda osy taqyrypty qorytyndylaǵan Premer-Ministr Asqar Mamin 2022 jyly ekonomikanyń 3,9 paiyzǵa deiin ósýin qamtamasyz etý josparlanyp otyrǵanyn atap ótti.
«Respýblikalyq biýdjettiń usynylyp otyrǵan jobasy, eń aldymen, memlekettiń barlyq áleýmettik mindettemelerin tolyq ári ýaqtyly oryndaýǵa jáne de qazirgi jaǵdailarda ekonomikanyń sapaly ári ornyqty damýyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Daǵdarysqa qarsy makroekonomikalyq saiasatty iske asyrý - pandemiianyń saldaryn jumsartyp, ekonomikalyq ósý qarqynyn qalpyna keltirý protsesin iske qosýǵa múmkindik berdi. 2022 jyly ekonomikanyń 3,9 paiyzǵa deiin ósýin qamtamasyz etý josparlanyp otyr», - dedi Úkimet basshysy.
Shikizattan tys sektor - sapaly ósýdiń negizgi draiverleriniń birine ainalmaq, ári ornyqty ekonomikanyń negizgi faktory bolyp qala beredi.
«Ekonomikanyń naqty sektorynyń, biznestiń damýyna qoldaý kórsetý jáne áleýmettik infraqurylymnyń, onyń ishinde densaýlyq saqtaý, bilim berý júiesiniń, mádeniet ári sport salalarynyń jáne de qaýipsizdik pen quqyqtyq tártiptiń ornyqty ári sapaly damýyn qamtamasyz etý - biýdjet shyǵystarynyń negizgi baǵyttary bolmaq. Usynylyp otyrǵan biýdjet parametrlerin Respýblikalyq biýdjet komissiiasy maquldaǵan», - dedi A. Mamin.
Premer-Ministr atalǵan zań jobalary men áleýmettik-ekonomikalyq damý boljamyn Parlamentke engizýdi qamtamasyz etýdi júktedi.
