بٷگٸن ٷكٸمەت وتىرىسىندا قازاقستاننىڭ 2022-2026 جىلدارعا ارنالعان ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋ بولجامى, «2022-2024 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق قورىنان 2022-2024 جىلدارعا ارنالعان كەپٸلدەندٸرٸلگەن ترانسفەرت تۋرالى» زاڭ جوبالارى قارالدى. تالقىلاۋ بارىسىندا 2022 جىلى ەلەۋمەتتٸك سالاعا باعىتتالعان قاراجات سوماسى ٶسەتٸنٸ بەلگٸلٸ بولدى, دەپ حابارلايدى «قازاقپارات» حاا.
«سىرتقى جەنە ٸشكٸ جاعدايلارعا بايلانىستى قازاقستان ەكونوميكاسىن دامىتۋدىڭ 2022-2026 جىلدارعا ارنالعان بازالىق, وپتيميستٸك جەنە پەسسيميستٸك ستسەنارييلەرٸ ەزٸرلەندٸ. بازالىق ستسەناريي كەزٸندە جالپى ٸشكٸ ٶنٸمنٸڭ ورتاشا جىلدىق ٶسۋٸ 4,8 پايىزدى, وپتيميستٸك - 5 پايىزدى جەنە پەسسيميستٸك - 4,6 پايىزدى قۇرايدى. نەگٸز رەتٸندە, بيۋدجەتتٸ جوسپارلاۋ ٷشٸن بازالىق ستسەنارييدٸ پايدالانۋ ۇسىنىلادى. وسى ستسەناريي كەزٸندە 2022 جىلى جالپى ٸشكٸ ٶنٸمنٸڭ ناقتى ٶسۋٸ 3,9 پايىز دەڭگەيٸندە بولجانۋدا. 2026 جىلى 5,2 پايىزعا دەيٸن جەدەلدەيدٸ», - دەدٸ ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ ەسەت ەرعاليەۆ 2022-2026 جىلدارعا ارنالعان ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋى بولجامىنىڭ جوباسىن تانىستىرۋ كەزٸندە.
ونىڭ ايتۋىنشا, 2022 جىلى نومينالدى جالپى ٸشكٸ ٶنٸم 87,1 تريلليون تەڭگەنٸ, ال 2026 جىلى 119,9 تريلليون تەڭگەنٸ قۇرايدى. بارلىق بازالىق سالالاردا وڭ ٶسٸم بولجانادى.
اتاپ ايتقاندا, 2022 جىلى مۇناي ٶندٸرۋ 87,9 ميلليون توننانى قۇراپ, 2026 جىلى 107,4 ميلليون تونناعا دەيٸن ۇلعايادى.
2022 جىلى تاۋارلار ەكسپورتى 60,1 ميلليارد اقش دوللارى دەڭگەيٸندە بولجانىپ وتىر جەنە 2026 جىلعا قاراي 79,8 ميلليارد اقش دوللارىنا دەيٸن ۇلعايادى. تاۋارلار يمپورتى 2022 جىلى 40,8 ميلليارد اقش دوللارىنان 2026 جىلى 43,4 ميلليارد اقش دوللارىنا دەيٸن ۇلعايادى.
ە. ەرعاليەۆتٸڭ ايتۋىنشا, ساۋدا بالانسىنىڭ سالدوسى 19,3 ميلليارد اقش دوللارىنان 36,4 ميلليارد اقش دوللارىنا دەيٸن ٶسەدٸ. وسى ماكروەكونوميكالىق كٶرسەتكٸشتەردٸ ەسكەرە وتىرىپ, بيۋدجەتتٸك پارامەترلەردٸڭ كەلەسٸ بولجامى ەزٸرلەندٸ. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ كٸرٸستەرٸ 2022 جىلى بولجامدار بويىنشا 9,2 تريلليون تەڭگەنٸ, 2023 جىلى - 9,7 تريلليون تەڭگەنٸ, 2024 جىلى - 10,4 تريلليون تەڭگەنٸ قۇرايدى.
«كەپٸلدەندٸرٸلگەن ترانسفەرتتٸ 2022 جىلى - 2,4 تريلليون تەڭگە, 2023 جىلى - 2,2 تريلليون تەڭگە جەنە 2024 جىلى - 2 تريلليون تەڭگە مٶلشەرٸندە ايقىنداپ, ەلەۋمەتتٸك مٸندەتتەمەلەردٸ قارجىلاندىرۋعا باعىتتاۋ ۇسىنىلىپ وتىر», - دەدٸ مينيستر.
وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, ۇلتتىق قوردان 2022-2024 جىلدارعا ارنالعان كەپٸلدەندٸرٸلگەن ترانسفەرت تۋرالى زاڭ جوباسى ەزٸرلەندٸ.
بۇدان باسقا, ۇلتتىق قوردان 2022 جىلى 550 ميلليارد تەڭگە مٶلشەرٸندە, 2023-2024 جىلدارى جىل سايىن 400 ميلليارد تەڭگەدەن نىسانالى ترانسفەرت تارتۋ ۇسىنىلدى. جالپى ٸشكٸ ٶنٸمگە بايلانىستى 2022 جىلى بيۋدجەت تاپشىلىعى 3,3 پايىز دەڭگەيٸندە بولجانسا, كەلەشەكتە 2024 جىلى جالپى ٸشكٸ ٶنٸمگە قاتىستى 2,5 پايىزعا دەيٸن تٶمەندەۋ بولجانىپ وتىر.
ايتا كەتەيٸك, 2022 جىلى مۇنايلى ەمەس تاپشىلىق جالپى ٸشكٸ ٶنٸمگە بايلانىستى 8,1 پايىزدى قۇراپ, 2024 جىلى جالپى ٸشكٸ ٶنٸمگە قاتىستى 6,3 پايىزعا دەيٸن تٶمەندەيدٸ.
«رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ شىعىستارى 2022 جىلى 15,9 تريلليون تەڭگە, 2023 جىلى - 15,6 تريلليون تەڭگە جەنە 2024 جىلى 16 تريلليون تەڭگە كٶلەمٸندە بولجانىپ وتىر. مۇناي باعاسى باررەلٸنە 60 اقش دوللارى بولعان كەزدە مۇناي سەكتورىنان ۇلتتىق قورعا تٷسەتٸن تٷسٸمدەر بولجام بويىنشا 2022 جىلى 2,5 تريلليون تەڭگەدەن 2024 جىلى 3 تريلليون تەڭگەگە دەيٸن ٶسەدٸ. جوسپارلانعان ترانسفەرتتەردٸ ەسكەرە وتىرىپ, بولجام بويىنشا ۇلتتىق قوردىڭ ۆاليۋتالىق اكتيۆتەرٸ 2022 جىلى 55,3 ميلليارد اقش دوللارىنان 2024 جىلى 61,6 ميلليارد اقش دوللارىنا دەيٸن ٶسەدٸ», - دەدٸ مينيستر.
قر ۇلتتىق بانك تٶراعاسى ەربولات دوساەۆ قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ قالپىنا كەلۋٸ جالعاسىپ كەلە جاتقانىن ايتىپ وتىر.
«سىرتقى جاعدايلاردىڭ جاقسارۋى, قولدانىستاعى فيسكالدىق ىنتالاندىرۋ جەنە ٶتكەن جىلدىڭ تٶمەن بازاسى اياسىندا ۇلتتىق ەكونوميكانى قالپىنا كەلتٸرۋ جالعاسۋدا. ەلەمدٸك ەكونوميكانىڭ بۇدان بىلايعى دامۋ قارقىنى كوروناۆيرۋستىڭ دەلتا شتامىنىڭ تارالۋ تەۋەكەلدەرٸنە جەنە دامۋشى ەلدەردەگٸ ۆاكتسيناتسييانىڭ تٶمەن قارقىنىنا بايلانىستى بولىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسىنىڭ داعدارىسقا قارسى باستامالارىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان ەكونوميكاسى قالپىنا كەلۋٸن جالعاستىرۋدا جەنە بيىلعى جىلدىڭ 7 ايىندا 2,7 پايىزعا ٶستٸ. وسى جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ۇلتتىق بانك ٸشكٸ جالپى ٶنٸمنٸڭ 3,7%-عا ٶسۋٸمەن داعدارىسقا دەيٸنگٸ دەڭگەيگە قايتا ورالۋدى كٷتۋدە», - دەدٸ ە. دوساەۆ.
الداعى جىلدارى ۇلتتىق قوردان الىناتىن كەپٸلدەندٸرٸلگەن ترانسفەرتتەر قىسقارادى.
«ۇلتتىق بانكپەن بۇرىن كەلٸسٸلگەن تەسٸلگە سەيكەس ۇلتتىق قوردان الىناتىن كەپٸلدەندٸرٸلگەن ترانسفەرتتەر 2022 جىلى بەرٸلەتٸن 2,4 ترلن تەڭگەدەن 2024 جىلى 2 ترلن تەڭگەگە دەيٸن قىسقارادى. ۇلتتىق قوردىڭ قاراجاتىن قالىپتاستىرۋ جەنە پايدالانۋ تۇجىرىمداماسىنا سەيكەس, ەكونوميكانىڭ قۇلدىراۋى كەزەڭٸندە داعدارىسقا قارسى باعدارلامالاردى, ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار جوبالاردى, ستراتەگييالىق ماڭىزدى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋدىڭ بالاما كٶزدەرٸ بولماعان كەزدە - ولاردى قارجىلاندىرۋ ٷشٸن قر پرەزيدەنتٸنٸڭ شەشٸمٸ بويىنشا عانا ۇلتتىق قوردان نىسانالى ترانسفەرتتەر بٶلٸنەدٸ. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس, ۇلتتىق بانككە ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرٸن ساقتاۋ جەنە كٶبەيتۋ قوسىمشا مٸندەتتەلدٸ», - دەدٸ دوساەۆ.
بۇل رەتتە ٷكٸمەت وتىرىسىندا پرەمەر-مينيستردٸڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى ەليحان سمايىلوۆ ۇلتتىق قوردان تەۋەلدٸلٸك تٶمەندەيتٸنٸن راستادى.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ بولجامى جاھاندىق فاكتورلار مەن ٸشكٸ احۋالدى ەسكەرە وتىرىپ, قالىپتاستىرىلدى. 2022-2026 جىلدارعا ارنالعان ماكروەكونوميكالىق بولجامعا سەيكەس, ەلٸمٸزدٸڭ جالپى ٸشكٸ ٶنٸمٸنٸڭ ناقتى ورتاشا جىلدىق ٶسۋ قارقىنى 4,8 پايىزدى قۇرايدى. بيۋدجەت جوباسىندا كٸرٸستەردٸڭ ٶسۋٸ ەكونوميكا ٶسٸمٸنەن وزىق قارقىنمەن جوسپارلاندى. مىسالى, جالپى ٸشكٸ ٶنٸم 2022 جىلى نومينالدى تٷردە 8,4%-عا ٶسسە, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ سالىق كٸرٸستەرٸ 29%-عا ٶسەتٸن بولادى. بۇل ورتا مەرزٸمدٸ كەزەڭدە ۇلتتىق قوردان تەۋەلدٸلٸكتٸ تٶمەندەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», - دەدٸ ە. سمايىلوۆ.
ٶز كەزەگٸندە قر قارجى مينيسترٸ ەرۇلان جاماۋباەۆ شىعىستار ورتا مەرزٸمدٸ كەزەڭگە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2025 جىلعا دەيٸنگٸ جالپىۇلتتىق باسىمدىقتارىن ەسكەرە وتىرىپ قالىپتاستىرىلعانىن اتاپ ٶتتٸ.
شىعىستار ورتا مەرزٸمدٸ كەزەڭگە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2025 جىلعا دەيٸنگٸ جالپىۇلتتىق باسىمدىقتارىن ەسكەرە وتىرىپ, قالىپتاستىرىلدى. 2022 جىلى شىعىستار بيىلعى جىلدىڭ جوسپارىنان 577 ملرد تەڭگەگە ۇلعايا وتىرىپ, 15,9 ترلن تەڭگەنٸ قۇرايدى. بيۋدجەتتٸڭ اعىمداعى شىعىستارى كەلەسٸ جىلعا 14,9 ترلن تەڭگە دەڭگەيٸندە انىقتالدى. دامۋ بيۋدجەتٸنٸڭ كٶلەمٸ 2022 جىلى 1 ترلن تەڭگە سوماسىندا جوسپارلانىپ وتىر.
«بيۋدجەتتٸڭ ەلەۋمەتتٸك باعىتى ساقتالدى. شىعىستار قۇرىلىمىنداعى ەلەۋمەتتٸك سالانىڭ ٷلەسٸ 50 پايىزدى قۇرايدى. وسىلايشا, 2022 جىلى ەلەۋمەتتٸك سالاعا 2021 جىلدىڭ بيۋدجەتٸنە قاراعاندا 515 ملرد تەڭگەگە ٶسە وتىرىپ, 8 ترلن تەڭگە كٶلەمٸندە جوسپارلاندى. شىعىستاردىڭ ٶسۋٸ جىل سايىنعى يندەكستەۋ جەنە زەينەتاقى مەن جەردەماقى الۋشىلار كونتينگەنتٸنٸڭ ۇلعايۋىنا, سونداي-اق مۇعالٸم مەن دەرٸگەر جالاقىسىنىڭ كٶتەرٸلۋٸنە بايلانىستى بولدى», - دەدٸ مينيستر.
2022 جىلى تٷسٸمدەر بيىلعى جوسپارمەن سالىستىرعاندا 431 ملرد تەڭگەگە ۇلعايا وتىرىپ, 13 ترلن تەڭگە دەڭگەيٸندە بولجاندى. مۇنايلى ەمەس تٷسٸمدەر 1,8 ترلن تەڭگەگە نەمەسە 25,1%-عا ۇلعايۋمەن قاراستىرىلدى.
ٷكٸمەت وتىرىسىندا وسى تاقىرىپتى قورىتىندىلاعان پرەمەر-مينيستر اسقار مامين 2022 جىلى ەكونوميكانىڭ 3,9 پايىزعا دەيٸن ٶسۋٸن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن اتاپ ٶتتٸ.
«رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ ۇسىنىلىپ وتىرعان جوباسى, ەڭ الدىمەن, مەملەكەتتٸڭ بارلىق ەلەۋمەتتٸك مٸندەتتەمەلەرٸن تولىق ەرٸ ۋاقتىلى ورىنداۋعا جەنە دە قازٸرگٸ جاعدايلاردا ەكونوميكانىڭ ساپالى ەرٸ ورنىقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. داعدارىسقا قارسى ماكروەكونوميكالىق ساياساتتى ٸسكە اسىرۋ - پاندەمييانىڭ سالدارىن جۇمسارتىپ, ەكونوميكالىق ٶسۋ قارقىنىن قالپىنا كەلتٸرۋ پروتسەسٸن ٸسكە قوسۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ. 2022 جىلى ەكونوميكانىڭ 3,9 پايىزعا دەيٸن ٶسۋٸن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانىپ وتىر», - دەدٸ ٷكٸمەت باسشىسى.
شيكٸزاتتان تىس سەكتور - ساپالى ٶسۋدٸڭ نەگٸزگٸ درايۆەرلەرٸنٸڭ بٸرٸنە اينالماق, ەرٸ ورنىقتى ەكونوميكانىڭ نەگٸزگٸ فاكتورى بولىپ قالا بەرەدٸ.
«ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنىڭ, بيزنەستٸڭ دامۋىنا قولداۋ كٶرسەتۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك ينفراقۇرىلىمنىڭ, ونىڭ ٸشٸندە دەنساۋلىق ساقتاۋ, بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنٸڭ, مەدەنيەت ەرٸ سپورت سالالارىنىڭ جەنە دە قاۋٸپسٸزدٸك پەن قۇقىقتىق تەرتٸپتٸڭ ورنىقتى ەرٸ ساپالى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ - بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارى بولماق. ۇسىنىلىپ وتىرعان بيۋدجەت پارامەترلەرٸن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كوميسسيياسى ماقۇلداعان», - دەدٸ ا. مامين.
پرەمەر-مينيستر اتالعان زاڭ جوبالارى مەن ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋ بولجامىن پارلامەنتكە ەنگٸزۋدٸ قامتاماسىز ەتۋدٸ جٷكتەدٸ.
