Ýaǵyzshynyń ádepteri

Ýaǵyzshynyń ádepteri

Dindi adamzatqa jetkizý, ýaǵyz aitý – Alla Taǵalanyń razylyǵyna jetýdiń eń jaqyn joly. Óitkeni Alla Taǵala Quranda:

 

مَنْ أَحْسَنُ قَوْلاً مِمَّنْ دَعَا إِلَى اللَّهِ وَعَمِلَ صَالِحاً وَقَالَ إِنَّنِي مِنَ الْمُسْلِمِينَ وَ  

 

«Allaǵa (onyń birligine, ǵibadatyna) shaqyrǵan, jaqsy ister istegen, «men naq musylmanmyn» degen adamnan, jaqsy sóz bola ma?» degen. (Fýssilat 33). Al Alla elshisi: «Kimde-kim týra jolǵa shaqyrsa oǵan ergen adamdardyń saýaptary eshbir kemshiliksiz shaqyrýshyǵa jazylady» deidi (Múslim). Ýaǵyz aitý – Paiǵambarlar, olarǵa ergen sańlaq sahabalar, tabiǵinder, ǵulamalar, salihaly imamdardyń joly.

Sondyqtan ýaǵyz aitýdyńda ózindik ádepteri, sharttary bolady. Olar tómendegidei:

 

  1. 1.     Yqylas, niettiń durys bolýy;

 

Yqylas – Alla Taǵalanyń dinine shaqyrýdyń eń mańyzdy ádepteri men sharttarynyń biri. Ol – ýaǵyzshynyń jetistiginiń kórsetkishi. Yqylas, niet ýaǵyzdyń negizgi sharty. Óitkeni Alla Taǵala Quranda:

قُلْ إِنِّي أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللَّهَ مُخْلِصاً لَّهُ الدِّينَ

«Dinimdi Allaǵa ar­nap qulshylyq qylýǵa buiyryldym» – dep ait», – deidi (Áz-Zý­már,11).

 

Ýaǵyzshynyń negizgi niet-yqylasy tek Allanyń razylyǵyn alý maqsatynda bolýy kerek. Nieti dúniege, mansapqa jetý bolmaýy tiis. Meni estisin, meni kórsin degen nietten de arylý qajet.

 

  1. 2.     Bilim alý;

Paiǵambarymyzdan (Oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) miras bolyp kele jatqan bilimdi alý ýaǵyzshynyń bir mindeti. Ýaǵyzshynyń kózi ashyq, kókiregi oiaý bolýy mańyzdy.

Quran Kárimde:

 

قُلْ هَذِهِ سَبِيلِي أَدْعُو إِلَى اللّهِ عَلَى بَصِيرَةٍ أَنَاْ وَمَنِ اتَّبَعَنِي وَسُبْحَانَ اللّهِ وَمَا أَنَاْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ

 

 Olarǵa bylai dep ait (Ýa, Muhammet!): «Maǵan buiyrylǵan jol osy! Sońymnan ergenderdi Allanyń dinine shynaiy kóregendikpen shaqyramyn. Alla barlyq kemshilikterden pák. Men múshrikterden emespin» (Júsip, 108).

Sondai-aq ýaǵyzshy Islam quqyqtary men shariǵat bilimderinde jetik bilgen bolýy kerek.

 

  1. 3.     Bilgenine amal jasaý:

Ýaǵyzshynyń ómirindegi eń mańyzdy sanalatyn isiniń biri, alǵan bilimine amal jasaýy. Sebebi adamdardy durystaý úshin ýaǵyz aityp, keiin ózińdi umytyp ketseń durys emes. Bul jaily Qasietti Quranda:

أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ

«Basqalardy jaqsylyqqa buiyryp, ózderińdi umyt qaldyrasyńdar ma?»  delingen (Ál-Baqara, 44).

Egerde ýaǵyzshy óziniń is-áreketin durystasa, onyń sózi jaqsy qabyldanady, ári qoǵamǵa oń áserin beredi.

  1. 4.     Aqidanyń durystyǵyna kóńil bolý:

Alla elshisi adamdardy dinge shaqyrǵan kezde eń birinshi aqidaǵa kóńil bólgen. Óitkeni, aqida dinniń negizi. Alla Taǵala Quranda:

وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا نُوحِي إِلَيْهِ أَنَّهُ لا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدُونِ

«(Ýa, Muhammed!) Senen burynǵy jiberilgen Paiǵambarlardyń bárine: «menen ózge eshbir qudai joq tek maǵan ǵana siynyńdar dep ýahi jiberdik» deidi (Ál-Ánbiia, 25).

 

Eger aqida durys bolsa basqalai paryz, súnnet, ádepterde durys bolady. Sondyqtan ýaǵyzshy aqida máselesine kóbirek kóńil bólgeni durys.

 

  1. 5.     Sabyrlyq:

Sabyrly bolý ýaǵyzshynyń negizgi mindetteriniń biri. Iaǵni ýaǵyz aitýdan buryn, ýaǵyz aitý kezinde, jáne sońynda sabyrly bolýy tiis. Quranda kóptegen aiattarda sabyr týraly aitylǵan. Sonyń birinde Alla Taǵala:

فَاصْبِرْ كَمَا صَبَرَ أُولُو الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ

 

«Alla elshileriniń eń ulaǵattylary qalai shydamdylyq tanytsa, sen de sondai tabandylyq kórsetip sabyrly bol (Ýa, Muhammed!)» degen (Ál-Ahqaf, 35).

 

  1. 6.     Kórkem minezdilik:

Ýaǵyzshynyń taǵy bir mindeti, ádebi óte kishipeiil, jumsaq minezdi, qarapaiym bolýy kerek. Osy minezder arqyly basqaǵa úlgi bolýy tiis. Kórkem minez degende eń áýeli aýyzǵa oralatynda ol Alla elshisi. Quranda Alla Taǵala Paiǵambarymyzdyń kórkem minezin bylaisha jetkizgen. Onda:

 

وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ

 

«Sen aqiqatynda uly ahlaqqa iesiń» delingen (Ál-Qalam, 4).

Paiǵambarymyzdyń kórkem minezin kórgender dindi qabyldaǵan.

 

  1. 7.     Danalyq:

Ýaǵyzshy dinge adamdardy shaqyrǵanda hikmetpen, danalyqpen shaqyrý kerek. Danalyqpen shaqyrmasa adamdarǵa keri áseri tiip aitqan ýaǵyzdyń paidasy bolmaidy. Quranda:

ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ 

 

«Rabbyńnyń jolyna danalyq jáne kósem sózdermen ýaǵyz-nasihat qyl!» delingen. (Án-Nahl, 125).

 

  1. 8.     Túsiný qableti bolý;

Ýaǵyzshy óziniń turǵan jerinde, elinde qandai dert baryn bilip, sony durystap túsinip baryp soǵan qarai kúsh jumsaýy kerek.

 

  1. 9.     Aqparatty anyqtap alyp, úkim berý;

Ár nárseniń anyq-qanyǵyna barmai, ony ajyratyp alamai, asyǵysta úkimbermeý kerek. Keiin ókinetin nárseden saq bolýy tiis. Quranda Alla Taǵala:

 يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا إِنْ جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَأٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَى مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ

«Ýa, múminder senderge jeksuryn bireý habar ákelse, ony anyqtap alyńdar, áitpese (istiń anyǵyn) bilmei, bir elge zalal jetkizip, istegenderińe (erteńgi kúni) ókinip qalasyńdar» deidi (Ál-Hýjýrat, 6).

 

  1. 10.           Talas-tartystan alys bolý;

Ýaǵyzshy ihtilaf máselelerge kirmei halyqty biriktiretin nárselerge shaqyrýy kerek. Uzaq urys janjalǵa aparatyn jáne riia kórsetý arqyly saýapty joǵaltatyn isten saq bolǵan durys.

 

  1. 11.           Kóregen, danyshpan bolý:

 Ýaǵyzshy adamdardyń deńgeiine túse dindi jetkizýi kerek. Ol úshin árdaiym adamnyń yńǵaiyn tańdai bilip ýaǵyz aitqany durys. Jalpyǵa birdei ýaǵyz, jeke adamǵa qajetti ýaǵyz jáne onyń bilimine qarai ýaǵyz aitqan jón.

 

  1. 12.           Úi-ishinen jáne týysqandardan bastaý:

Ýaǵyzshy eń áýeli ýaǵyz aitýdy óz úi ishinen keiin týysqandardan bastaýy kerek. Sodan keiin baryp basqalarǵa jetkizse ol taǵy áserli bolady. Quranda Alla Taǵala:

يا أيها الذين آمنوا قوا أنفسكم وأهليكم نارًا وقودها الناس والحجارة عليها ملائكة غلاظ شداد لا يعصون الله ما أمرهم ويفعلون ما يؤمرون

 

«Ýa, múminder! Ózderińdi jáne úi-ishterińdi, otyny adam men tastan bolǵan, Allanyń buiryǵyna qarsy kelmeitin, aitqandy isteitin, qatygez perishteleri bar tozaq otynan saqtańdar!» degen (Át-Tahrim, 6).

 

  1. 13.           Úmit úzbeý;

Ýaǵyzshy adamdarǵa dindi, aqiqatty jetkizý barysynda úmitsizdikke barmaýy tiis. Ýaǵyz aitqanda aldyńdaǵy adamnyń kúnderdiń bir kúni dinge keletinien esh qashan úmit úzbei nasihattaý kerek. Sondai-aq hidaiat bere gór, týra jolǵa sala gór  dep Alladan tilek qylyp suraǵan durys. Quranda:

إنك لا تهدي من أحببت والله يهدي من يشاء وهو أعلم بالمهتدين

 

«(Ýa, Muhammed!) Sen jaqsy kórgen adamyńdy týra jolǵa sala almaisyń. Alaida Alla qalaǵan adamyn týra jolǵa salady» delingen (Ál-Qasas, 56).

 

(Material QMDB-nyń maquldaýymen jariialandy)

 

Aǵabek Qonarbaiuly,

QMDB-nyń baspasóz hatshysy