Bizdiń tórtýyl ishindegi baqsylardyń eń dáýperim myqtylary Myrzaǵali men Túsipbek bolatyn. Men bala kezimde joǵaryda atalǵan: Qali, Iisbai, Jumabek baqsylardyń «oiynyn» óz kózimmen kórdim. Biraq solardyń eshqaisysy Túsipbekke jetpeidi. Túsipbek bizdiń záiimkede – Baltaqyn qorjasynda otyratyn. Alaida «baqsyny baiym bar deme» degendi jurt tegin aitty deisiń be, jyl on eki ai el aralap júretin ol oqta-tekte bolmasa, úi betin kórmeitin-di.
Bir jyly bizben qudandaly Shiqý aqsaqaldyń báibishesi Qorlyǵa degen áiel jeligip aýyryp, búkil aýyldyń mazasyn alǵany bar. Eskishe hat saýaty bar, ertegi-qissalardy da kóp biletin, kókiregi dańǵyl sol Qorlyǵa aiaqastynan jyndanyp, bir-aq kúnde albastyǵa ainalyp shyǵa keldi. Shashyn jaiyp jiberip, ústi-basyna neshe túrli qus qaýyrsyndaryn qadap alyp, jalańaiaq, jalańbas dala kezip ketti. Keide aýzynan kóbik aǵyp, ózinen-ózi saqyldap kúletini bar. Jeti túnde japadan-jalǵyz beiit aralap júredi. Kúni keshe ertegi tyńdaimyz dep Qorlyǵanyń qasynan shyqpaityn biz endi odan qorqatyn boldyq.
Sodan kúnderdiń birinde Túsipbekti izdep ketken jigitter ony sonaý Mámbet ishinen taýyp keldi. Áli el jailaýǵa shyqpaǵan, bizdiń aýyldyń Arqarlyda otyrǵan kezi. Baqsy oiynyna arnalyp, ońasha alty qanat úi tigilgen. Buryn atyn estigenim bolmasa, Túsipbekti tústep tanyǵanym osy joly. Ol ózi sharǵa boily, qańǵajaqtai ǵana kisi eken. Álde Qorlyǵanyń jyny basym boldy ma, «kópten beri Túsipbektiń qatty oinaǵany osy» desti biletinder. Baqsylardyń oiyn ústinde qyzǵan temirdi tilimen jalaityny, tabanymen basyp taptaityny úirenshikti nárse ǵoi. Túsipbek odan basqa da nebir keremetti kórsetti. Aýyldyń áielderin tilderinen jip ótkizip bailap tastady. Jylqydan jańa ustap ákelgen asaý atty tizerletip úige engizdi. Baqsynyń búrkit jyny bar eken. Bir mezgilde búrkitshe pyshtaqtap az otyrdy da, bir-aq sekirip shańyraqqa shyǵyp ketti.
Biraq Qorlyǵa sonda da jeńile qoimady. Aýzynan aq kóbik aqqan kúii saqyldai kúlip, bet-aýzyn qisańdatyp, baqsyny mazaqtap otyr. Sol sátte tula boiy qalshyldap, yshqynǵan baqsy:
– Qudai úshin arqan ákele kórińder... Arqan! – dedi janushyra aiqailap.
Sý jańa qyl arqan ákelindi. Túsipbek arqannyń orta tusyn belinen bir shalyp bailady da, eki basyn jigitterge ustatty.
– Al, endi aiamai tartyńdar!
Erigip turǵan jigitterge qyzyq kerek, baqsynyń ózi ótinip turǵan soń aiasyn ba, eki jaqqa bes-besten bólingen on azamat arqandy al kep tartsyn. Qyl arqan sýsyldai syǵyp, baqsynyń belin lezde bir ýys qyp jiberdi. Endi sál bolsa omyrtqasyn úzip jibererdei. Baqsy sonda da mise tutpaidy: «Qudai úshin tarta kórińder!» – dep jalynady. Jigitter alqynyp qara sýǵa tústi. Baqsy olai-bulai bulqynǵanda álgiler jańqadai ushyp kete jazdaidy. Bir mezette Túsipbek arqannyń qos qanatyn qolmen qarmap, ózine qarai julqa tartqanda, jańaǵy eki top bir-birine bettese qulady... Bul – oiynnyń sharyqtaý shegine jetip, baqsyny ábden jyn býǵan kez edi. Manadan bet baqtyrmai otyrǵan Qorlyǵa osy tusta ǵana sál ilikkendei boldy. Túsipbek saryala qamshysyn bilep jetip barǵanda:
– Aǵatai, jazdym, jańyldym... Endi jeligýdi qoiaiyn! – dep baqsynyń aiaǵyn kelip qushty.
Senesiz be, sol Qorlyǵa osydan keiin ada-kúde jazylyp ketti. Sodan keiin de talai jyl ómir súrip, bertinde óz ajalynan qaitys boldy. Ásili, baqsylardyń boiynda ǵaryshpen astasqan áldebir qupiia qasiettiń baryn joqqa shyǵarýǵa bolmaidy. Áli syry ashylmaǵan jumbaq tabiǵattyń adamdarǵa jibergen ol da bir syiy. Tek sony bergi zamanda kim kóringen kásipke ainaldyryp, qasietin túsirip jiberdi.
Jazýshy Qabdesh Jumadilovtiń «Tańǵajaiyp dúnie» romanynan
