Ákimshilikten qazir qaiyr joǵyn bári biledi... Jalpy, ákimshiliktiń - bizde, bizdiń - ákimshilikte sharýamyz bolyp kórgen emes. Bir-birimizge esh táýeldiligimiz de, mindetkerligimiz de joq...
Qyzyq... Búginde eki aýyz áý derligi barlardyń baiaǵy "biz óner adamymyz ǵoi" dep, buldanatyn zamany ótip, endi "men qazir saiasatta júrmin ǵoi" dep, kúpsitin keibir dostarymnyń sózi jurtqa áserlirek estiletin siiaqty... Jappai saiasatshyl bolyp alǵan áleýmettiń yńǵaiyna baǵyp, osy kúni men de ózimdi kishi-girim saiasatker sezinýge beiimmin. Biraq, menińshe, saiasatpen ainalysý úshin, depýtat bolý, úkimet basqarý shart emes. Bizdiń aýylda tursańyz, jetkilikti...
Jaqynda men resmi-dostyq saparmen irgeles kórshimniń úiine baryp qaittym. Kezdesý týraly usynysty kórshiniń ózi jasaǵanyn atap aitýym kerek. Óitkeni, osy ýaqytqa deiin eshqandai kelisimge kelmei, qiqaiyp júrgen de - ózi bolatyn. Qyrǵiqabaq soǵys jaǵdaiyna jete qoimaǵanmen, qabaǵymyz kelispei, toń-teris júrýimizdiń qysqasha mán-jaiy bylai: byltyr meniń jerimmen japsarlas, bos jatqan ýchastokty satyp alyp, osy kórshim úi salýǵa qyzý kirisip ketken. Iesiz jer bos jatýshy ma edi - kórshim kelip, úi salǵansha, qaq ortasynan aimandai bolyp jol túsken. Astynda kóligi bardyń bári qudaidyń myna keń kóshesimen júrse, sharshap qalatyndai, osy ózderi salyp alǵan tóte jolmen qiǵashtap, ersili-qarsyly sabylady da jatady... Bul jol bizdiń úige taqaý ótetindikten, kún ashyqta burqyraǵan qoiý shańnan kóz ashpaisyń, jańbyr jaýsa, mai batpaqqa belshesinen batyp, yshqynǵan mashinalardyń ajyl-gújilinen kúndiz-túni maza joq... Ol jolǵa kóldeneń arqan da tartyp kórdim, qazandai-qazandai tastarmen de bitedim - bári beker... "Seniń jekemenshik jeriń emes qoi, qandai xaqyń bar!" degendi esti bergen soń, sharshap, qoiǵam... Ol kúnim de eshteńe emes eken, endi oǵan myna kórshiniń qurylysy qosylǵanda, ainala jyn qaqqandai boldy...Tas, qum, temir tasyp jatqan, taqtai, beton, kirpish...tasyp jatqan mashinalar, mashinalar... Arasynda daryldaǵan ekskavator, býldozerler... Kórshime: "Texnikanyń bárin úiińniń ar jaǵynan keltirshi!" dep, jalynam. Ol: "Maǵan osylai yńǵaily" dep, jolatpaidy. Olai-bulai ainaldyryp kórip edim: "Ei, aǵaiyn, jer ózimdiki ǵoi, ne istesem de, ózim bilem!" dep, qolyn bir-aq siltedi.
Endi, mine, úi salynyp bitip, ishine kirip alǵan soń, kórshimniń de dúniege kózqarasynda biraz ózgerister paida bolǵan siiaqty. Resmi-dostyq piǵylmen kele jatqan meni esiginiń aldyna áiel, bala-shaǵasyn erte shyǵyp, qurmetpen ózi qarsy aldy. Osy jaqynda Ulybritaniianyń Qytai basshysyn kútip alǵanyndai bir erekshe yqylas baiqaldy... Jyly shyraily, shai ústindegi áńgimeden uqqanym - kórshim óz úiiniń tóńiregine qatysty keibir ózekti máselelerdi menimen birlese otyryp talqylap, sheshpekshi eken. Eń alǵashqy kezektegi sharýa - úiiniń ainalasyn dýalmen qorshaý bolyp shyqty. Óitkeni, endi ekeýmizdiń úiimizdiń arasynda beibereket aǵylǵan kólikterden bular da zapy bolǵan... Biraq kórshim úiin jańa salyp bitirdi - byltyrǵy, aqshasy kóp kezdegi fanfarlary saiabyrsyp, qarajat-finanstary kúizelisti únmen aianyshty romanstar soza bastaǵan kez... Biylsha, tym bolmasa, dýalynyń meniń dýalyma kelip tireletin bir jaq qabyrǵasyn turǵyzbaqshy. Sonda kóldeneń túsken jalǵyz qabyrǵa - joldy da jaýyp qalmaqshy eken... Kórshim osy oiyna meniń qalai qaraitynymdy bilgisi keledi...
- Tabylǵan aqyl! - dedim. - Tamasha ideia... Jalǵyz qabyrǵamen eń kúrdeli máseleni sheship tastaisyz... Qalǵan qabyrǵalaryn asyqpai, endigi jyly, arǵy jyly... Keremet!..
Kórshim áldenege yńǵaisyzdanǵandai, qozǵalaqtap qoiyp, jelkesin qasyp, biraz otyrdy. Sosyn maǵan jasqanshaqtai qarap:
- Tamashasy...tamasha-aý, - dedi kúmiljigen únmen. - Biraq soǵan...jetpei turǵany... Qazir qurylys materialdarynyń quny sharyqtap ketti ǵoi, ózińiz bilesiz...
Túsinbedim... Bul kórshim sonda ne aitqysy keledi? Turǵyzbaǵy - dýaldyń jalǵyz qabyrǵasy eken... Onyń ózin maǵan turǵyzyp ber demekshi me?.. Álde qaryz suraǵysy kelip otyr ma?..
- Qabyrǵany...qarsy bolmasańyz...birigip turǵyzsaq...- dedi kórshim, aqyry, betin ashyp. - Siz de myna joldan qutyla almai otyrsyz... Solai emes pe?.. Al meniń jaǵdaiym jaqyn arada ońala qoimaityn siiaqty. Ózińiz bilesiz, daǵdarys... Teńge túsip ketti... Áitpese...- dedi, qinalǵan syńai tanytyp.
Túsinikti... Kórshim aqymaq emes... Basynda tiksinip qalsam da, sabyr shaqyryp, aqylǵa júgindim. Ras, meniń dýalymnyń tórt qabyrǵasy - túgel. Úi salyp, shashylyp otyrǵam joq, mende biraz aqsha da bar... Dýal kórshimdiki bolǵanmen, múddemiz toqailasyp turǵan joq pa - ekeýmiz de úi arasynan mashina ótkizgimiz kelmeidi. Baiqaimyn, kórshimniń qazirgi ál-aýqaty álsiz bolǵanmen, saiasaty - myǵym... Nesi bar, adamdar turmaq, memleketter de beibit qatar ómir súrýdi oilap, jáne... basqa da bir eseptermen bir-birine kómektesip jatady ǵoi... Men de kánigi saiasatshylardai alysty kózdei otyryp, máseleni ekonomikasy myǵym, aqshasy kóp qytailarsha sheshtim - dýaldyń jarty shyǵynyn kóterip alýǵa bel bailadym!.. Kórshim qatty riza bolyp, shaidan keiingi tamaqqa meni kúshtep qaldyrdy... Tamaqtan keiingi shai ústinde óz úi-jaiymyzdyń tóńireginen asyp, aýylymyzdyń oiqy-shoiqy kóshesin túzetý, oǵan tas tósetý jónin keńestik. Kórshilerge úndeý tastap, birigip, qarjy jiystyryp, ózara tiimdi sharttar jasasý jaiyn aqyldastyq. Ákimshilikten qazir qaiyr joǵyn bári biledi... Jalpy, ákimshiliktiń - bizde, bizdiń - ákimshilikte sharýamyz bolyp kórgen emes. Bir- birimizge esh táýeldiligimiz de, mindetkerligimiz de joq... Endeshe, qashpaǵan qashardyń ýyzynan dámetpei, óz kúnimizdi ózimiz kóreiik... Jyly shyraily dostyq jaǵdaiynda ótken áńgimemiz osyǵan sarqyp, kórshi ekeýmiz riza-xosh kóńilmen tarastyq... Saiasat pa? Saiasat!..
Kúnderdiń kúni meniń dýalyma jaqynyraq, kósheniń bergi betine, týra úiimniń tusyna qoqys tógile bastady... Ol kún ótken saiyn jinalyp, ájeptáýir qomaqty úiindige ainaldy. Bir shara qoldanbasa, bolmaidy!.. Neden bastasam eken?.. Aldymen, bul qoqysty kimniń tógip júrgenin anyqtaý kerek...Tumaýratyp, jumysqa barmai qalǵan kúni meniń úiimniń art jaǵynda turatyn kórshi qariia nemere, kelinderine erinbei, ózi nusqap, týra dýalymnyń túbine qoqys tóktirip júrgenin terezeden kórip qaldym... Ózim sengen qazannan shoshqanyń basy shyqty degen - osy!.. Qaitpek kerek? Birden qatty ketýge bolmaidy. Shekaralas memleketter siiaqty bizdiń kórshiligimiz de...uzaǵynan bolǵaly tur. Quda myń jyldyq bolsa, kórshi de - máńgilik... Diplomatiia kerek, diplomatiia... Syrtqy saiasat saqtyqty, kóregendikti, ikemdilikti qajet etetin úlken óner!.. Qariia pensiiadaǵy adam - ishi pysady. Men jumysqa barmaityn senbi, jeksenbi kúnderi, sáske kezinde udaiy esiginiń aldyna shyǵyp, meni ańdyp turady. Meniń tóbem qylt etkende, jedeldei basyp, aldymdy oraidy. Aýyldyń bomba túskendei tas-talqan kóshelerin boilai, arly-berli júrip, aiaq jazǵan bolamyz. Qazirgi saiasatty talqylaimyz, jemqor sheneýnikterdi boqtaimyz... Sondai bir qydyrysta, túnde qurǵan josparym boiynsha, shaldy áńgimege ainaldyra júrip, týra sol úiindi qoqystyń tusynan shyǵardym. Ótip bara jatyp:
- Apyrmai, myna qoqysty, jer tappaǵandai, týra meniń úiimniń janyna tókkeni nesi eken, a?.. Ái, sol, qurǵyr, kórgensiz balalardyń isi shyǵar... Úlkender istemeidi ǵoi mynadai beibastyqty!.. Siz de, qariia, kórip qalsańyz, aita júrińizshi - tókpesin... Balalarǵa ózimiz, úlkender eskertip qoimasaq, qaidan bilsin olar jaqsy men jamandy...- dep, kinány jazyǵy joq balalarǵa aýdaryp, keiisti únmen keleli áńgimeniń shetin shyǵaryp qoidym.
Boldy... Sol kúnnen bastap, meniń úiimniń tusyna qoqys tógý sap tyiyldy!.. Uryspai, kerispei, dymyn shyǵarmai sheshtim máseleni... Saiasat pa? Saiasat!.. Árine, osynsha diplomatiialyq sheberligime qaramastan, onyń qazirge deiin tógip úlgergen álgi bir tóbe qoqysyn ózim tazalaǵanym - aitpasa da, túsinikti...
Mende kórshi kóp. Olar - ár túrli. Aita bersem, alýan-alýan xikaia, qily-qily saiasat bar... Ony kezi kelgende, asyqpai áńgimelep berermin. Ázirshe meniń úiimmen tuspa-tus, kósheniń qarsy betindegi kórshim týraly bir-eki aýyz sózben jazbamdy aiaqtaiyn... Bul kórshimniń ómiri tamaqqa toimaityn, aiýdai alabai iti bar... Beisharaǵa bala-shaǵasynan góri, sol jalmaýyz itin asyraǵan qiyn tiip júr. Birer márte jýyndy, súiek-saiaq, tamaq qaldyǵyn surap keldi. Bizden ǵana emes, árkimnen suraidy. Qazir meniń balalarym, kún saiyn, suratpai, ózderi aparyp berip júr. Iesin syilaǵannyń itine súiek tasta demei me... Osy it bizdi jaqyndastyrdy... Saiasatta ondai bola beredi... Eń bastysy - ikemdilik, jaǵdaiǵa qarai áreket ete bilý. Eń bastysy - búgingi paida, azǵantai utysyńdy kúittep, erteńgi jarastyǵyń men tynyshtyǵyńnan aiyrylyp qalmaý. Eń bastysy, sosyn - niet. Beibit, tatý turýǵa degen erik-jiger. Qiyn eshteńesi de joq... Ózimshildigińdi tejep, kórshińe árqashan, bir mysqal bolsa da, utys berýge daiyn bolsań, dúnie - ornynda, syilastyq - qalpynda. Tek osyny keibir kórshiler men memleketter túsine bermeitini bolmasa...
Tursynjan Shapai,
"Azattyq"
