Osy suraqty «Almas qylysh» filmin kórgenniń kóbi qoidy. Mundai daýly suraq týyndasa, bir kisiniń sózine qulaq asam. Ol – Tursyn Jurtbai. «Əshimhanovtyń balasy» dep eshqashan betimdi qaiyrǵan emes (Tursyn Jurtbai men jazýshy Didahmet Əshimhanuly óte jaqsy dos bolǵan. Al Dihahmet aǵa meniń rýhani ustazym, əkem bolǵan aiaýly jan. J.N.). «Kinony kórmedim» deidi. «Mundai kinony qalai kórmeýge bolady?» – dep «aqyl» aita jóneldim. «Tapsyrma bermeseń, Didahmettiń balasy bolasyń ba? Búgin kinoǵa baramyz, erteń pikirimdi aitamyn!» – dep «qutyldy». Iə, kóńilimdi qaldyrmas úshin «kóremin» dep aita saldy dep oiladym.
Ertesi telefonym shyldyr etti. Tursyn aǵam eken. «Əi, Didahmettiń balasy, saǵan bergen ýədemdi oryndap, nemelerimmen kinoǵa bardym. Senderdiń gazetterińe bolady-aý degen oiymdy aitaiyn», – deidi. Telefonnyń daýysyn kóterip, diktofondy qosa qoidym…
Tursyn JURTBAI:
– Bul film qysqa-qysqa epizodtan turatyn kórkem sheshim. Ər epizodty ary qarai damytý kerek siiaqty. Bəlkim serialynda sol damýdy kórermiz. Rejisserlik jumysta, operatordyń jumysy da jaqsy. Degenmen, ə degende «Kóshpendilerdiń» jańǵyryǵy siiaqty əser qaldyrady. Dekoratsiia, akterlardyń oiyny da. «Almas qylyshty» eń əýeli balalar men jasóspirimder kórý kerek. Óitkeni, taǵylymdyq mańyzy bar dúnie. Mundai kinolar túsirip, təjiribe jinaqtaǵan jón. Obrazda somdaýda əli de damymai qalǵan, bastalyp aiaqtalmaǵan obraz kóp eken. «Almas qylyshtaǵy» ər obraz ary qarai damytyp əketetin obraz. Handar men sultandardyń arasyndaǵy intrigaǵa kelsek, ol zańdylyq. Sol arqyly rejisser Qazaq handyǵynyń negizi dep, barlyǵyn Kerei tóńiregine biriktiredi. Mysaly, «qazaq jastary oqýy kerek kitaptar» dep jatady ǵoi. Sol sekildi jastardyń kórýi tiis, ózin-ózi qalyptastyrýǵa kómektesetin kinolar tizimi bolady. «Almas qylysh» sol tizimdegi kinolardyń qataryna kiredi. Óitkeni, ony kórgen bala ótken tarihyna qyzyǵady, sosyn ary qarai izdenedi. Sol úshin de bul kino qazaqqa kerek.
Akterlyq sheberlik turǵydan Óstemir men Jənibektiń jary Jahanbikeniń obrazdary sətti shyqqan. Əsirese, Jahanbikeniń jońǵarlarǵa qarsy soǵysqa shyǵýy filmniń ideiasyn kóterip tur. Óitkeni, tarihi shyndyq bolsyn, kórkem shyndyq bolsyn, jaýgershilik zamanda qolyna sadaq almaityn, balasy men otbasyn, taǵyn qorǵamaityn əiel bolmaidy. Kinony kórip otyrǵanda qasymdaǵy balalarǵa da, nemerelerime de Jahanbikeniń obrazy erekshe əser qaldyrypty. Demek, bul ideiaǵa qyzmet etken obraz. «Almas qylyshtyń» qazaqshasyn ədeii kórdim. Jalpy, bizdiń qazaq kinolarynyń bir ókinishtisi – akterlar kino tilinde shynaiy sóilei almaidy. Jasandylyq bar. Akterlyq oqýdy bitirgende aýyzdaryna tas salyp sóilep kórmegen bolýy kerek. Kino kórip otyrsań kúbir ete qalady, kúńk ete qalady. Myńqyldaǵanynan əreń degende óziń birdeńe uǵyp alasyń. Naǵyz akter obrazdy ústeý kerek. Daýys pen diktsiia – bul kinodada basty kemshilik. «17-ǵasyrdaǵy Qaztýǵan 15-ǵasyrda ne istep júr?» degen suraqqa kelsek. «Almas qylysh» – kórkem týyndy. Kórkem shyǵarmada bəri bolady. Mysaly, «Abai jolyn» alyp qarasańyz, «Abai jolyndaǵy» Qodar men Qamqa oqiǵasy Abai týylmai turyp, on bes jyl buryn bolǵan. Munda Qaztýǵan beinesi sol zamannyń kórkemdik ideiasyna qyzmet etip tur. Esenberlinniń kitabyn oqyǵan kezde nege osy məseleni kótermedik? Qazirgi kezde biz tyrnaq astynan kir izdegish bolyp kettik. Kórkem týyndynyń ne ekenin bilmei baibalam sala beremiz.
Ərine, Tursyn aǵamnyń oilary kóp oqyrman úshin qundy, kóbi úshin sońǵy sózge toqtam bolar. Al maǵan eń qatty unaǵany – atasynyń nemerelerimen birge kinoǵa barǵany. Ult bolyp, otbasy bolyp jappai kóretin kinoń bolsa, qandai jaqsy!
Jadyra Narmahanova
«Ulan», №3
17.01.2017
.jpg)