وسى سۇراقتى «الماس قىلىش» فيلمٸن كٶرگەننٸڭ كٶبٸ قويدى. مۇنداي داۋلى سۇراق تۋىنداسا, بٸر كٸسٸنٸڭ سٶزٸنە قۇلاق اسام. ول – تۇرسىن جۇرتباي. «Əشٸمحانوۆتىڭ بالاسى» دەپ ەشقاشان بەتٸمدٸ قايىرعان ەمەس (تۇرسىن جۇرتباي مەن جازۋشى ديداحمەت Əشٸمحانۇلى ٶتە جاقسى دوس بولعان. ال ديحاحمەت اعا مەنٸڭ رۋحاني ۇستازىم, əكەم بولعان اياۋلى جان. ج.ن.). «كينونى كٶرمەدٸم» دەيدٸ. «مۇنداي كينونى قالاي كٶرمەۋگە بولادى?» – دەپ «اقىل» ايتا جٶنەلدٸم. «تاپسىرما بەرمەسەڭ, ديداحمەتتٸڭ بالاسى بولاسىڭ با? بٷگٸن كينوعا بارامىز, ەرتەڭ پٸكٸرٸمدٸ ايتامىن!» – دەپ «قۇتىلدى». يə, كٶڭٸلٸمدٸ قالدىرماس ٷشٸن «كٶرەمٸن» دەپ ايتا سالدى دەپ ويلادىم.
ەرتەسٸ تەلەفونىم شىلدىر ەتتٸ. تۇرسىن اعام ەكەن. «Əي, ديداحمەتتٸڭ بالاسى, ساعان بەرگەن ۋəدەمدٸ ورىنداپ, نەمەلەرٸممەن كينوعا باردىم. سەندەردٸڭ گازەتتەرٸڭە بولادى-اۋ دەگەن ويىمدى ايتايىن», – دەيدٸ. تەلەفوننىڭ داۋىسىن كٶتەرٸپ, ديكتوفوندى قوسا قويدىم…
تۇرسىن جۇرتباي:
– بۇل فيلم قىسقا-قىسقا ەپيزودتان تۇراتىن كٶركەم شەشٸم. Əر ەپيزودتى ارى قاراي دامىتۋ كەرەك سيياقتى. بəلكٸم سەريالىندا سول دامۋدى كٶرەرمٸز. رەجيسسەرلٸك جۇمىستا, وپەراتوردىڭ جۇمىسى دا جاقسى. دەگەنمەن, ə دەگەندە «كٶشپەندٸلەردٸڭ» جاڭعىرىعى سيياقتى əسەر قالدىرادى. دەكوراتسييا, اكتەرلاردىڭ ويىنى دا. «الماس قىلىشتى» ەڭ əۋەلٸ بالالار مەن جاسٶسپٸرٸمدەر كٶرۋ كەرەك. ٶيتكەنٸ, تاعىلىمدىق ماڭىزى بار دٷنيە. مۇنداي كينولار تٷسٸرٸپ, تəجٸريبە جيناقتاعان جٶن. وبرازدا سومداۋدا əلٸ دە دامىماي قالعان, باستالىپ اياقتالماعان وبراز كٶپ ەكەن. «الماس قىلىشتاعى» əر وبراز ارى قاراي دامىتىپ əكەتەتٸن وبراز. حاندار مەن سۇلتانداردىڭ اراسىنداعى ينتريگاعا كەلسەك, ول زاڭدىلىق. سول ارقىلى رەجيسسەر قازاق حاندىعىنىڭ نەگٸزٸ دەپ, بارلىعىن كەرەي تٶڭٸرەگٸنە بٸرٸكتٸرەدٸ. مىسالى, «قازاق جاستارى وقۋى كەرەك كٸتاپتار» دەپ جاتادى عوي. سول سەكٸلدٸ جاستاردىڭ كٶرۋٸ تيٸس, ٶزٸن-ٶزٸ قالىپتاستىرۋعا كٶمەكتەسەتٸن كينولار تٸزٸمٸ بولادى. «الماس قىلىش» سول تٸزٸمدەگٸ كينولاردىڭ قاتارىنا كٸرەدٸ. ٶيتكەنٸ, ونى كٶرگەن بالا ٶتكەن تاريحىنا قىزىعادى, سوسىن ارى قاراي ٸزدەنەدٸ. سول ٷشٸن دە بۇل كينو قازاققا كەرەك.
اكتەرلىق شەبەرلٸك تۇرعىدان ٶستەمٸر مەن جəنٸبەكتٸڭ جارى جاھانبيكەنٸڭ وبرازدارى سəتتٸ شىققان. Əسٸرەسە, جاھانبيكەنٸڭ جوڭعارلارعا قارسى سوعىسقا شىعۋى فيلمنٸڭ يدەياسىن كٶتەرٸپ تۇر. ٶيتكەنٸ, تاريحي شىندىق بولسىن, كٶركەم شىندىق بولسىن, جاۋگەرشٸلٸك زاماندا قولىنا ساداق المايتىن, بالاسى مەن وتباسىن, تاعىن قورعامايتىن əيەل بولمايدى. كينونى كٶرٸپ وتىرعاندا قاسىمداعى بالالارعا دا, نەمەرەلەرٸمە دە جاھانبيكەنٸڭ وبرازى ەرەكشە əسەر قالدىرىپتى. دەمەك, بۇل يدەياعا قىزمەت ەتكەن وبراز. «الماس قىلىشتىڭ» قازاقشاسىن əدەيٸ كٶردٸم. جالپى, بٸزدٸڭ قازاق كينولارىنىڭ بٸر ٶكٸنٸشتٸسٸ – اكتەرلار كينو تٸلٸندە شىنايى سٶيلەي المايدى. جاساندىلىق بار. اكتەرلىق وقۋدى بٸتٸرگەندە اۋىزدارىنا تاس سالىپ سٶيلەپ كٶرمەگەن بولۋى كەرەك. كينو كٶرٸپ وتىرساڭ كٷبٸر ەتە قالادى, كٷڭك ەتە قالادى. مىڭقىلداعانىنان əرەڭ دەگەندە ٶزٸڭ بٸردەڭە ۇعىپ الاسىڭ. ناعىز اكتەر وبرازدى ٷستەۋ كەرەك. داۋىس پەن ديكتسييا – بۇل كينودادا باستى كەمشٸلٸك. «17-عاسىرداعى قازتۋعان 15-عاسىردا نە ٸستەپ جٷر?» دەگەن سۇراققا كەلسەك. «الماس قىلىش» – كٶركەم تۋىندى. كٶركەم شىعارمادا بəرٸ بولادى. مىسالى, «اباي جولىن» الىپ قاراساڭىز, «اباي جولىنداعى» قودار مەن قامقا وقيعاسى اباي تۋىلماي تۇرىپ, ون بەس جىل بۇرىن بولعان. مۇندا قازتۋعان بەينەسٸ سول زاماننىڭ كٶركەمدٸك يدەياسىنا قىزمەت ەتٸپ تۇر. ەسەنبەرليننٸڭ كٸتابىن وقىعان كەزدە نەگە وسى مəسەلەنٸ كٶتەرمەدٸك? قازٸرگٸ كەزدە بٸز تىرناق استىنان كٸر ٸزدەگٸش بولىپ كەتتٸك. كٶركەم تۋىندىنىڭ نە ەكەنٸن بٸلمەي بايبالام سالا بەرەمٸز.
Əرينە, تۇرسىن اعامنىڭ ويلارى كٶپ وقىرمان ٷشٸن قۇندى, كٶبٸ ٷشٸن سوڭعى سٶزگە توقتام بولار. ال ماعان ەڭ قاتتى ۇناعانى – اتاسىنىڭ نەمەرەلەرٸمەن بٸرگە كينوعا بارعانى. ۇلت بولىپ, وتباسى بولىپ جاپپاي كٶرەتٸن كينوڭ بولسا, قانداي جاقسى!
جادىرا نارماحانوۆا
«ۇلان», №3
17.01.2017
.jpg)