Túrkitildes memleketterdiń yntymaqtastyq keńesiniń tótenshe sammitiniń Baký deklaratsiiasy jariialandy, dep habarlaidy Aqorda.
Túrkitildes memleketterdiń yntymaqtastyq keńesi memleket basshylarynyń Tótenshe sammiti (budan ári – Túrki keńesi) 2020 jylǵy 10 sáýirde «COVID-19 pandemiiasyna qarsy kúreste yntymaqtastyq pen tilektestik» taqyrybynda beinekonferentsiia arqyly ótti.
Ázerbaijan Respýblikasynyń Prezidenti Ilham Álievtiń bastamasy jáne tóraǵalyǵymen ótken osy otyrysqa Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev, Qyrǵyz Respýblikasynyń Prezidenti Sooronbai Jeenbekov, Túrkiia Respýblikasynyń Prezidenti Redjep Erdoǵan, Ózbekstan Respýblikasynyń Prezidenti Shavkat Mirziioev, Túrikmenstan Prezidenti Gýrbangýly Berdimuhamedov, Majarstannyń Premer-Ministri Viktor Orban jáne Túrki keńesiniń Bas hatshysy Baǵdad Ámireev qatysty.
Sonymen qatar, beinekonferentsiiaǵa Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymynyń Bas direktory doktor Tedros Adhanom Gebreiesýs qosyldy.
Túrki keńesine múshe-memleketterdiń basshylary
«COVID-19» (budan ári – pandemiia) indetine bailanysty tónip turǵan aýyr jahandyq qaýipke alańdaýshylyq bildire otyryp,
pandemiianyń múshe-memleketter men olardyń halyqtaryna túrli joldar arqyly ósip kele jatqan áserin jáne onyń keleńsiz saldarymen, sonyń ishinde BUU-nyń Turaqty damý maqsattaryn iske asyrý aiasynda kúresý qajettiligin moiyndai otyryp,
pandemiiamen kúreste kemsitýshiliksiz negizinde ekijaqty jáne kópjaqty yntymaqtastyqtyń qajettiligin atai otyryp,
Birikken Ulttar Uiymynyń pandemiiaǵa qarsy kúrestegi mańyzdy rólin atap, BUU-nyń basym múshe-memleketteri, onyń ishinde Túrki keńesi memleketteriniń teń-avtorlyǵymen ázirlengen jáne Birikken Ulttar Uiymy Bas Assambleiasy 2020 jylǵy 2 sáýirde qabyldaǵan «COVID-19» virýsymen kúrestegi jahandyq tilektestik» atty qarardy quptai otyryp,
Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymy men basqa da halyqaralyq uiymdardyń pandemiiaǵa qarsy kúres jónindegi talaptary men usynymdaryn oryndaýǵa ózderiniń adaldyǵyn bildire otyryp,
Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymyna múshe keibir memleketterdiń halyqaralyq qoǵamdastyqtyń pandemiiaǵa qarsy baǵyttalǵan kúsh-jigerine járdemdesý maqsatynda kórsetken erikti qarjylyq kómekterin qoldai otyryp,
erik-jigerge súiene Túrki keńesi sheńberinde pandemiiaǵa jáne onyń keleńsiz saldaryna qarsy kúreste yntymaqtastyqty júzege asyrýǵa jáne keńeitýge óz daiyndyǵyn kórsetip, túrkitildes halyqtar arasyndaǵy niettestikti odan ári nyǵaitatynyn nazarǵa ala otyryp,
halyqaralyq qatynastardaǵy egemendik, aýmaqtyq tutastyq jáne halyqaralyq deńgeide tanylǵan memleketter shekaralarynyń myzǵymastyǵy, sondai-aq halyqaralyq quqyqtyń normalary men qaǵidattaryn basshylyqqa alý mindettemesin qaita rastai otyryp, kelesini málimdeidi:
pandemiiaǵa qarsy kúreste Túrki keńesi sheńberinde yntymaqtastyqty keńeitýge daiyndyǵyn bildiredi,
halyqaralyq qoǵamdastyqpen yntymaqtastyqqa daiyn bolýǵa jáne pandemiianyń taralýyn qysqartý men ony joiý boiynsha birlesken shuǵyl sharalardy qabyldaý maqsatynda barlyq memleketterdi jahandyq tilektestik pen keńeitilgen yntymaqtastyqqa shaqyrady,
barlyq memleketter ortaq igilik úshin tilektestikti tanytýǵa, tájiribe almasýdy kótermeleýge jáne osy jahandyq apatpen kúreste óziniń ǵylymi, innovatsiialyq, tehnologiialyq jáne meditsinalyq áleýetterin tolyq jumyldyra otyryp, óz kúsh-jigerlerin biriktirýge tiis ekenine kámil senedi,
milliondaǵan adamnyń ómirin qutqarý, sondai-aq bolashaq urpaqtardyń áleýmettik, ekonomikalyq, moraldyq jáne psihologiialyq jaǵdailaryn saqtaý barlyq memleketterden shynaiy jáne ashyq túrde jahandyq tilektestik pen qajetti is-qimyldardy birlesip oryndaýyn talap etetinin atap ótedi,
pandemiianyń jahandyq aýyr saldaryn jeńýge baǵyttalǵan Birikken Ulttar Uiymynyń sheńberindegi barlyq is-áreketter men tetikterdi qoldaidy,
2019 jyly Bakýde ótken 7-shi Sammit barysynda Qazaqstan Respýblikasynyń Tuńǵysh Prezidenti – Elbasy N.Nazarbaev jariia etken «Túrki keleshegi - 2040» bastamasynyń sheńberinde meditsina salasyna, onyń ishinde sanitarlyq-epidemiologiialyq qyzmetterine jáne meditsina ǵylymyna qatysty máselelerdi damytýǵa asa mán berý kerektigin atap ótedi,
pandemiiaǵa qatysty mańyzdy taqyryptar boiynsha ozyq tájiribe almasý, bir-birine kómek kórsetý maqsatynda múshe memleketterdiń densaýlyq saqtaý ministrlikteriniń ózara tyǵyz is-qimyldaryn qamtityn tiisti ulttyq daǵdarys ortalyqtary arasynda konsýltatsiialar men yntymaqtastyq tetigin qurýǵa kelisedi,
pandemiiaǵa qarsy kúreste aldyńǵy qatarda jumystaryn atqaryp jatqan dárigerler men basqa da meditsina qyzmetkerleriniń jankeshti eńbekterin joǵary baǵalaidy,
tájiribe, epidemiologiialyq jáne klinikalyq derektermen almasýdyń jáne emdeý ádisteri men vaktsinalardy ázirleý boiynsha kúsh-jigerdi biriktirýdiń mańyzdylyǵyn atap kórsetedi,
pandemiiaǵa qarsy kúrestiń tiimdiligin arttyrýdaǵy jáne osy baǵyttaǵy halyqaralyq kúsh-jigerdi jandandyrýdaǵy Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymynyń rólin qoldaidy,
múshe-memleketterdiń ulttyq deńgeide qabyldaǵan dáiekti jáne sheshýshi sharalaryn, onyń ishinde áleýmettik-ekonomikalyq saladaǵy qadamdaryn joǵary baǵalaidy jáne osy salada tájiribe almasý qajettigin atap kórsetedi,
pandemiia kezinde múshe-memleketter arasyndaǵy saýda, ekonomikalyq jáne kólik qatynastarynyń turaqtylyǵyn, onyń ishinde júk kólikteriniń shekaradan ótýin jeńildetý jáne osy salada týyndaityn máseleler týraly aqparat almasý úshin qajetti sharalardy qabyldaýdyń mańyzdylyǵyn qaita rastaidy,
pandemiianyń múshe-memleketterdiń ekonomikasyna keltiretin teris saldaryn azaitý úshin kelisilgen jáne úilestirilgen is-áreketterdiń qajettiligin atap ótedi,
qoǵamdyq jáne áleýmettik ómirdi qamtamasyz etýdegi ósip kele jatqan tsifrlyq tehnologiialardyń mańyzdy rólin, sondai-aq osy saladaǵy keń yntymaqtastyqtyń qajettiligin moiyndaidy,
pandemiiaǵa bailanysty saparlarǵa shek qoiý saldarynan múshe-memleketterdiń aýmaǵynda qalyp qoiǵan azamattarǵa qandai da bir sanktsiiasyz vizalyq rejimdi jeńildetýdi qosa alǵanda qoldaý men kómek kórsetýdiń mańyzdylyǵyn atap ótedi,
pandemiiaǵa qarsy kúres týraly halyqtyń habardarlyǵyn arttyrýdaǵy, sondai-aq jalǵan aqparat taratýǵa qarsy is-qimyldaǵy buqaralyq aqparat quraldarynyń mańyzdy róli men jaýapkershiligin atap aitady,
pandemiia jáne onyń saldaryna qarsy kúreste úkimet pen halyq bolyp belsendi atsalysýy men yntymaqtastyǵynyń mańyzdylyǵyn atap ótedi,
pandemiiadan týyndaǵan buryn-sońdy bolmaǵan daǵdarystan turaqty jahandyq tilektestik pen yntymaqtastyq arqasynda ótý múmkin ekenine senim bildiredi.
Memleket basshylary Ázerbaijan Respýblikasynyń Prezidenti I.Álievke Túrki keńesiniń Tótenshe sammitiniń tabysty qorytyndylary úshin zor alǵysyn bildiredi.
Túrki keńesiniń Bas Hatshysyna osy Deklaratsiiada kózdelgen ózara is-qimyldar men birlesken kúsh-jigerdi úilestirý tapsyryldy.
2020 jylǵy 10 sáýirde videokonferentsiia arqyly ázerbaijan, qazaq, qyrǵyz, túrik jáne ózbek tilderinde qabyldandy.
