تٷركٸتٸلدەس مەملەكەتتەردٸڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسٸنٸڭ تٶتەنشە سامميتٸنٸڭ باكۋ دەكلاراتسيياسى جارييالاندى, دەپ حابارلايدى اقوردا.
تٷركٸتٸلدەس مەملەكەتتەردٸڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسٸ مەملەكەت باسشىلارىنىڭ تٶتەنشە سامميتٸ (بۇدان ەرٸ – تٷركٸ كەڭەسٸ) 2020 جىلعى 10 سەۋٸردە «COVID-19 پاندەميياسىنا قارسى كٷرەستە ىنتىماقتاستىق پەن تٸلەكتەستٸك» تاقىرىبىندا بەينەكونفەرەنتسييا ارقىلى ٶتتٸ.
ەزەربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ يلحام ەليەۆتٸڭ باستاماسى جەنە تٶراعالىعىمەن ٶتكەن وسى وتىرىسقا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ سوورونباي جەەنبەكوۆ, تٷركييا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ رەدجەپ ەردوعان, ٶزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ شاۆكات ميرزييوەۆ, تٷرٸكمەنستان پرەزيدەنتٸ گۋربانگۋلى بەردٸمۇحامەدوۆ, ماجارستاننىڭ پرەمەر-مينيسترٸ ۆيكتور وربان جەنە تٷركٸ كەڭەسٸنٸڭ باس حاتشىسى باعداد ەمٸرەەۆ قاتىستى.
سونىمەن قاتار, بەينەكونفەرەنتسيياعا دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ باس ديرەكتورى دوكتور تەدروس ادحانوم گەبرەيەسۋس قوسىلدى.
تٷركٸ كەڭەسٸنە مٷشە-مەملەكەتتەردٸڭ باسشىلارى
«COVID-19» (بۇدان ەرٸ – پاندەمييا) ٸندەتٸنە بايلانىستى تٶنٸپ تۇرعان اۋىر جاھاندىق قاۋٸپكە الاڭداۋشىلىق بٸلدٸرە وتىرىپ,
پاندەمييانىڭ مٷشە-مەملەكەتتەر مەن ولاردىڭ حالىقتارىنا تٷرلٸ جولدار ارقىلى ٶسٸپ كەلە جاتقان ەسەرٸن جەنە ونىڭ كەلەڭسٸز سالدارىمەن, سونىڭ ٸشٸندە بۇۇ-نىڭ تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىن ٸسكە اسىرۋ اياسىندا كٷرەسۋ قاجەتتٸلٸگٸن مويىنداي وتىرىپ,
پاندەمييامەن كٷرەستە كەمسٸتۋشٸلٸكسٸز نەگٸزٸندە ەكٸجاقتى جەنە كٶپجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ قاجەتتٸلٸگٸن اتاي وتىرىپ,
بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ پاندەميياعا قارسى كٷرەستەگٸ ماڭىزدى رٶلٸن اتاپ, بۇۇ-نىڭ باسىم مٷشە-مەملەكەتتەرٸ, ونىڭ ٸشٸندە تٷركٸ كەڭەسٸ مەملەكەتتەرٸنٸڭ تەڭ-اۆتورلىعىمەن ەزٸرلەنگەن جەنە بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمى باس اسسامبلەياسى 2020 جىلعى 2 سەۋٸردە قابىلداعان «COVID-19» ۆيرۋسىمەن كٷرەستەگٸ جاھاندىق تٸلەكتەستٸك» اتتى قاراردى قۇپتاي وتىرىپ,
دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى مەن باسقا دا حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ پاندەميياعا قارسى كٷرەس جٶنٸندەگٸ تالاپتارى مەن ۇسىنىمدارىن ورىنداۋعا ٶزدەرٸنٸڭ ادالدىعىن بٸلدٸرە وتىرىپ,
دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنا مٷشە كەيبٸر مەملەكەتتەردٸڭ حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ پاندەميياعا قارسى باعىتتالعان كٷش-جٸگەرٸنە جەردەمدەسۋ ماقساتىندا كٶرسەتكەن ەرٸكتٸ قارجىلىق كٶمەكتەرٸن قولداي وتىرىپ,
ەرٸك-جٸگەرگە سٷيەنە تٷركٸ كەڭەسٸ شەڭبەرٸندە پاندەميياعا جەنە ونىڭ كەلەڭسٸز سالدارىنا قارسى كٷرەستە ىنتىماقتاستىقتى جٷزەگە اسىرۋعا جەنە كەڭەيتۋگە ٶز دايىندىعىن كٶرسەتٸپ, تٷركٸتٸلدەس حالىقتار اراسىنداعى نيەتتەستٸكتٸ ودان ەرٸ نىعايتاتىنىن نازارعا الا وتىرىپ,
حالىقارالىق قاتىناستارداعى ەگەمەندٸك, اۋماقتىق تۇتاستىق جەنە حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىلعان مەملەكەتتەر شەكارالارىنىڭ مىزعىماستىعى, سونداي-اق حالىقارالىق قۇقىقتىڭ نورمالارى مەن قاعيداتتارىن باسشىلىققا الۋ مٸندەتتەمەسٸن قايتا راستاي وتىرىپ, كەلەسٸنٸ مەلٸمدەيدٸ:
پاندەميياعا قارسى كٷرەستە تٷركٸ كەڭەسٸ شەڭبەرٸندە ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋگە دايىندىعىن بٸلدٸرەدٸ,
حالىقارالىق قوعامداستىقپەن ىنتىماقتاستىققا دايىن بولۋعا جەنە پاندەمييانىڭ تارالۋىن قىسقارتۋ مەن ونى جويۋ بويىنشا بٸرلەسكەن شۇعىل شارالاردى قابىلداۋ ماقساتىندا بارلىق مەملەكەتتەردٸ جاھاندىق تٸلەكتەستٸك پەن كەڭەيتٸلگەن ىنتىماقتاستىققا شاقىرادى,
بارلىق مەملەكەتتەر ورتاق يگٸلٸك ٷشٸن تٸلەكتەستٸكتٸ تانىتۋعا, تەجٸريبە الماسۋدى كٶتەرمەلەۋگە جەنە وسى جاھاندىق اپاتپەن كٷرەستە ٶزٸنٸڭ عىلىمي, يننوۆاتسييالىق, تەحنولوگييالىق جەنە مەديتسينالىق ەلەۋەتتەرٸن تولىق جۇمىلدىرا وتىرىپ, ٶز كٷش-جٸگەرلەرٸن بٸرٸكتٸرۋگە تيٸس ەكەنٸنە كەمٸل سەنەدٸ,
ميلليونداعان ادامنىڭ ٶمٸرٸن قۇتقارۋ, سونداي-اق بولاشاق ۇرپاقتاردىڭ ەلەۋمەتتٸك, ەكونوميكالىق, مورالدىق جەنە پسيحولوگييالىق جاعدايلارىن ساقتاۋ بارلىق مەملەكەتتەردەن شىنايى جەنە اشىق تٷردە جاھاندىق تٸلەكتەستٸك پەن قاجەتتٸ ٸس-قيمىلداردى بٸرلەسٸپ ورىنداۋىن تالاپ ەتەتٸنٸن اتاپ ٶتەدٸ,
پاندەمييانىڭ جاھاندىق اۋىر سالدارىن جەڭۋگە باعىتتالعان بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ شەڭبەرٸندەگٸ بارلىق ٸس-ەرەكەتتەر مەن تەتٸكتەردٸ قولدايدى,
2019 جىلى باكۋدە ٶتكەن 7-شٸ سامميت بارىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ – ەلباسى ن.نازارباەۆ جارييا ەتكەن «تٷركٸ كەلەشەگٸ - 2040» باستاماسىنىڭ شەڭبەرٸندە مەديتسينا سالاسىنا, ونىڭ ٸشٸندە سانيتارلىق-ەپيدەميولوگييالىق قىزمەتتەرٸنە جەنە مەديتسينا عىلىمىنا قاتىستى مەسەلەلەردٸ دامىتۋعا اسا مەن بەرۋ كەرەكتٸگٸن اتاپ ٶتەدٸ,
پاندەميياعا قاتىستى ماڭىزدى تاقىرىپتار بويىنشا وزىق تەجٸريبە الماسۋ, بٸر-بٸرٸنە كٶمەك كٶرسەتۋ ماقساتىندا مٷشە مەملەكەتتەردٸڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸكتەرٸنٸڭ ٶزارا تىعىز ٸس-قيمىلدارىن قامتيتىن تيٸستٸ ۇلتتىق داعدارىس ورتالىقتارى اراسىندا كونسۋلتاتسييالار مەن ىنتىماقتاستىق تەتٸگٸن قۇرۋعا كەلٸسەدٸ,
پاندەميياعا قارسى كٷرەستە الدىڭعى قاتاردا جۇمىستارىن اتقارىپ جاتقان دەرٸگەرلەر مەن باسقا دا مەديتسينا قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ جانكەشتٸ ەڭبەكتەرٸن جوعارى باعالايدى,
تەجٸريبە, ەپيدەميولوگييالىق جەنە كلينيكالىق دەرەكتەرمەن الماسۋدىڭ جەنە ەمدەۋ ەدٸستەرٸ مەن ۆاكتسينالاردى ەزٸرلەۋ بويىنشا كٷش-جٸگەردٸ بٸرٸكتٸرۋدٸڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ كٶرسەتەدٸ,
پاندەميياعا قارسى كٷرەستٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋداعى جەنە وسى باعىتتاعى حالىقارالىق كٷش-جٸگەردٸ جانداندىرۋداعى دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ رٶلٸن قولدايدى,
مٷشە-مەملەكەتتەردٸڭ ۇلتتىق دەڭگەيدە قابىلداعان دەيەكتٸ جەنە شەشۋشٸ شارالارىن, ونىڭ ٸشٸندە ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق سالاداعى قادامدارىن جوعارى باعالايدى جەنە وسى سالادا تەجٸريبە الماسۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ كٶرسەتەدٸ,
پاندەمييا كەزٸندە مٷشە-مەملەكەتتەر اراسىنداعى ساۋدا, ەكونوميكالىق جەنە كٶلٸك قاتىناستارىنىڭ تۇراقتىلىعىن, ونىڭ ٸشٸندە جٷك كٶلٸكتەرٸنٸڭ شەكارادان ٶتۋٸن جەڭٸلدەتۋ جەنە وسى سالادا تۋىندايتىن مەسەلەلەر تۋرالى اقپارات الماسۋ ٷشٸن قاجەتتٸ شارالاردى قابىلداۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن قايتا راستايدى,
پاندەمييانىڭ مٷشە-مەملەكەتتەردٸڭ ەكونوميكاسىنا كەلتٸرەتٸن تەرٸس سالدارىن ازايتۋ ٷشٸن كەلٸسٸلگەن جەنە ٷيلەستٸرٸلگەن ٸس-ەرەكەتتەردٸڭ قاجەتتٸلٸگٸن اتاپ ٶتەدٸ,
قوعامدىق جەنە ەلەۋمەتتٸك ٶمٸردٸ قامتاماسىز ەتۋدەگٸ ٶسٸپ كەلە جاتقان تسيفرلىق تەحنولوگييالاردىڭ ماڭىزدى رٶلٸن, سونداي-اق وسى سالاداعى كەڭ ىنتىماقتاستىقتىڭ قاجەتتٸلٸگٸن مويىندايدى,
پاندەميياعا بايلانىستى ساپارلارعا شەك قويۋ سالدارىنان مٷشە-مەملەكەتتەردٸڭ اۋماعىندا قالىپ قويعان ازاماتتارعا قانداي دا بٸر سانكتسيياسىز ۆيزالىق رەجيمدٸ جەڭٸلدەتۋدٸ قوسا العاندا قولداۋ مەن كٶمەك كٶرسەتۋدٸڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتەدٸ,
پاندەميياعا قارسى كٷرەس تۋرالى حالىقتىڭ حاباردارلىعىن ارتتىرۋداعى, سونداي-اق جالعان اقپارات تاراتۋعا قارسى ٸس-قيمىلداعى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ ماڭىزدى رٶلٸ مەن جاۋاپكەرشٸلٸگٸن اتاپ ايتادى,
پاندەمييا جەنە ونىڭ سالدارىنا قارسى كٷرەستە ٷكٸمەت پەن حالىق بولىپ بەلسەندٸ اتسالىسۋى مەن ىنتىماقتاستىعىنىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتەدٸ,
پاندەمييادان تۋىنداعان بۇرىن-سوڭدى بولماعان داعدارىستان تۇراقتى جاھاندىق تٸلەكتەستٸك پەن ىنتىماقتاستىق ارقاسىندا ٶتۋ مٷمكٸن ەكەنٸنە سەنٸم بٸلدٸرەدٸ.
مەملەكەت باسشىلارى ەزەربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ي.ەليەۆكە تٷركٸ كەڭەسٸنٸڭ تٶتەنشە سامميتٸنٸڭ تابىستى قورىتىندىلارى ٷشٸن زور العىسىن بٸلدٸرەدٸ.
تٷركٸ كەڭەسٸنٸڭ باس حاتشىسىنا وسى دەكلاراتسييادا كٶزدەلگەن ٶزارا ٸس-قيمىلدار مەن بٸرلەسكەن كٷش-جٸگەردٸ ٷيلەستٸرۋ تاپسىرىلدى.
2020 جىلعى 10 سەۋٸردە ۆيدەوكونفەرەنتسييا ارقىلى ەزەربايجان, قازاق, قىرعىز, تٷرٸك جەنە ٶزبەك تٸلدەرٸندە قابىلداندى.
