Turkic Chess Association (TCA) uiymyna múshe memleketter ortaq shahmat akademiiasyn ashyp, halyqaralyq jańa týrnirler toptamasyn, sondai-aq jattyqtyrýshylar men tóreshilerdi daiarlaý baǵdarlamalaryn iske qosýdy kózdep otyr. Bul jobalar Samarqandta ótken Bas Assambleiada talqylanǵan TCA-nyń 2030 jylǵa deiingi damý strategiiasynyń negizgi ózegine ainaldy, dep habarlaidy ult.kz.
Basty bastamalardyń biri – Turkic Chess Academy. Jańa qurylym ár eldegi shahmat mektepteriniń ozyq tájiribesin bir arnaǵa toǵystyrady. Joba aiasynda jattyqtyrýshylar men tóreshilerdi birlese daiyndaý, ádistemelik almasý, seminarlar men bilim berý baǵdarlamalaryn uiymdastyrý josparlanǵan. Sonymen qatar shahmatty tsifrlandyrý salasynda sarapshylar men zamanaýi sheshimdermen bólisýge basymdyq beriledi.
Túrki shahmat qaýymdastyǵynyń jarys kúntizbesi de edáýir keńeiedi. TCA komandalyq jáne jekelegen týrnirlerdi, oqý-jattyǵý jiyndary men sparringterdi jiirek ótkizýdi kózdep otyr. Oǵan qosa, jas shahmatshylar men ardagerler úshin bólek jarystar qarastyrylǵan. Atap aitqanda, Túrkistanda erler men áielder arasyndaǵy jekelei chempionattardy jáne ardagerler arasyndaǵy týrnirdi ótkizý josparda bar.
TCA prezidenti ári Qazaqstan shahmat federatsiiasynyń prezidenti Timýr Týrlov óńir elderi arasynda mundai aýqymdy seriktestikti damytýǵa berik negiz qalyptasqanyn atap ótti.
«Biz elimizde shahmattyń qanshalyqty qarqyndy damyp kele jatqanyn jáne onyń mańyzy joǵary ekenin kórip otyrmyz. Múmkindikterimizdi odan ári keńeitip, shahmat mektepterin órkendetý jáne óńirde ashyq týrnirlerdi kóbirek ótkizý mańyzdy. Bizde álemdegi eń damyǵan shahmat ekojúieleriniń biri qalyptasqan, muny biz maqtanyshpen aita alamyz», – dedi ol.
QShF prezidenti atap ótkendei, birlestiktiń basty mindetteriniń biri – ártúrli shahmat mektepteriniń myqty tustaryn tiimdi paidalanyp, ózara tájiribe almasýdy turaqty úrdiske ainaldyrý.
«Biz bilim, pikir men tájiribe bólisýdiń, jattyqtyrýshylar men tóreshilerdi rotatsiialaýdyń, sondai-aq tsifrlyq ázirlemelermen bólisýdiń barlyq múmkindigin tolyq paidalanýymyz kerek. Biz úshin ózara senim men úilesimdi áreket etý óte mańyzdy», – dedi Timýr Týrlov.
Qazaqstan shahmat federatsiiasynyń birinshi vitse-prezidenti Dármen Sádýaqasovta Qaýymdastyqqa múshe elderdiń halyqaralyq shahmat arenasynda bedeli biik ekenin atap ótti.
«Uiymǵa kiretin memleketter búginde shahmatty damytý turǵysynan kóshbasshylar qatarynda. Olimpiadany qabyldap jatqan Ózbekstannyń, Ázerbaijannyń myqty quramasynyń jáne basqa da elderdiń eleýli tabystaryna kýá bolyp otyrmyz. Sondyqtan bizdiń bir-birimizben bóliser tájiribemiz mol. Atap aitqanda, ózara ázirlemelerdi bólisý júzege asady, sondai-aq birlesken onlain shahmat akademiiasyn ashý josparlanǵan. Qaýymdastyqtyń damý baǵytyn aiqyndaityn arnaiy strategiia men kúntizbelik jospar ázirledik», – deidi Dármen Sádýaqasov.
Bul josparlardyń keibiri qazirdiń ózinde is júzinde oryndalýda. Mamyr aiynda Astanada júlde qory 60 myń dollardy quraǵan alǵashqy TCA komandalyq chempionaty ótti. Komandalar úsh sanat boiynsha synǵa tústi: ashyq, áielder jáne U16. Ashyq týrnirde Qazaqstan-2 kýbokty jeńip alsa, Qazaqstan-1 ekinshi orynǵa ie boldy. Áielder arasyndaǵy jarysta Qazaqstan-1 kúmis júldeni ielense, al U16 sanatynda otandyq quramalar kúmis pen qolany qanjyǵaǵa bailady.
Tamyz aiynda Ashhabadta ótken Kids Expo Chess Cup 2026 týrnirine segiz elden 94 jas shahmatshy qatysty. Qazaqstan quramasy bul synda tórt medal enshiledi: bir altyn jáne úsh qola.
Timýr Týrlov Qaýymdastyqtyń negizgi strategiiasy jekelegen týrnirlerge emes, uzaq merzimdi júieli jumysqa negizdelgenin basa aitty.
«Uzaq merzimdi jetistikter – bul kezdeisoq sáttiliktiń nátijesi emes. Bul – árdaiym alysty kózdeitin paiymnyń jáne jyldan jylǵa atqarylatyn júieli jumystyń nátijesi. Buǵan mamandarsyz, qarjy men resýrssyz, memleket pen túrli býyn ókilderiniń ózara yqpaldastyǵynsyz, sondai-aq turaqtylyq pen yntymaqtastyqsyz qol jetkizý múmkin emes. Birge áreket etý arqyly biz áldeqaida joǵary belesterdi baǵyndyra alamyz», – dedi ol.
Turkic Chess Association túrki elderiniń shahmat federatsiialaryn birlesken jarystar ótkizý, shahmatshylardy daiarlaý jáne tájiribe almasý maqsatynda biriktiredi. Uiymdy qurý ideiasyn 2024 jyldyń qyrkúieginde FIDE Bas Assambleiasy qoldaǵan bolatyn. 2025 jyldyń qazan aiynda Astanada alty eldiń ókilderi memorandýmǵa qol qoidy. TCA-nyń shtab-páteri Túrkistan qalasynda ornalasqan.
2026 jyly Qaýymdastyq basshylyǵyna Qazaqstan shahmat federatsiiasynyń prezidenti Timýr Týrlov sailandy. Samarqandta talqylanǵan strategiia TCA-nyń 2030 jylǵa deiingi josparlaryn aiqyndaidy; olarǵa birlesken akademiia men jańa týrnirlerden bastap, mamandardy daiarlaý jáne shahmat federatsiialary arasyndaǵy turaqty tájiribe almasý sharalary kiredi.
