Týberkýlez – órkeniettiń damýymen birge kele jatqan áleýmettik dert. Sondyqtan da qazaqy uǵymdaǵy qurt aýrýy tek qana meditsinalyq emes, sonymen qatar qoǵamdyq ózekti máseleniń birine ainalyp otyr. Keseldiń qaýiptiligi – odan eshkim saqtandyrylmaǵan. Ońai juǵatyn juqpaly aýrý bolǵandyqtan, onymen búkil álem bolyp kúresýde. Dúniejúzilik ekonomikalyq forýmnyń 2016-2017 jyldarǵa arnalǵan Jahandyq básekege qabilettilik indeksi boiynsha «Týberkýlezdiń taralýy» faktory jóninen Qazaqstannyń reitingi joǵarylady. 2014 jylmen salystyrǵanda 140 eldiń ishinde 101-orynda bolsa, 2015 jyldyń qorytyndysy boiynsha 9 orynǵa alǵa jyljyp, 92-orynǵa shyǵyp otyr.
Árine, týberkýlezdi baqylaýǵa qatysty jaqsy kórsetkishke qol jetkizýge Týberkýlezben kúres jónindegi ulttyq baǵdarlama, Elbasynyń saiasi qoldaýy jáne ókimettik organdarmen birlesýdiń arqasynda jasalǵan vedomstvoaralyq, salaaralyq ózara júieli qarym-qatynas yqpal etkenin aita ketkenimiz jón. Sondai-aq, «týberkýlezdiń taralý» kórsetkishi boiynsha elimizdiń Jahandyq básekege qabilettilik indeksiniń jaqsarýyna áser etken birden-bir jaǵdai – Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý ministrliginiń bastamasymen 2015 jyldyń 17-19 aqpanynda Qazaqstandaǵy týberkýlezdiń epidemiologiialyq qadaǵalanýyn baqylaý úshin jasalǵan Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymy sarapshylarynyń missiiasy.
Missiia barysynda elimizdegi týberkýlezdi tirkeý, diagnostikalaý jáne aýrýdy anyqtaý ádisteriniń sapasy men qoljetimdiligi baǵalandy. Sarapshylar emhanalar men Astana qalalyq týberkýlezge qarsy dispanserin aralap, týberkýlezben aýyratyn naýqastardyń ulttyq tirkelimi jumysymen de ainalysty. Qorytyndylai kele, olar elimizdegi týberkýlezge qarsy sharalardyń tiimdi júrgiziletinin, týberkýlezdi diagnostikalaý men emdeýdiń jańa ádisterine qoljetimdi ekenin atap ótti. Iaǵni, DDSU-nyń sarapshylary esepke alýdyń aqparattyq júiesi men týberkýlezge qatysty jasalatyn eseptilikke oń baǵasyn berdi.
Búginde elimizdegi 9 aidyń qorytyndysyna kelsek, týberkýlezge shaldyǵý kórsetkishi 8,3 paiyzǵa azaiǵan. Tipti, biylǵy jyldaǵy týberkýlezben aýrýdyń 9 ailyq kórsetkishi 54,8, ol 2015-2017 jyldarǵa jasalǵan boljamnan tómen (100 myń adamǵa shaqqanda 2015 j — 64,7; 2016 j — 63,1; 2017j — 61,5).
Jyl saiyn ortalyqtyń klinikasynda elimizdiń ár aimaǵynan aýrýdyń asqynǵan kezinde kelgen 2 myńǵa jýyq naýqas em alady. Bul jerde týberkýlezge qarsy dári-dármekter, hirýrgiialyq emdeýdiń jańa tehnologiialary engizilgen, týberkýlezdi, sonyń ishinde, kóp dárige tózimdi túrin jedel molekýliarlyq-genetikalyq diagnostikalaýdyń jańa ádisteri qoldanylady.
Aita ketý kerek, qazirgi tańda turǵyndarǵa týberkýlezge qarsy kómek kórsetýdiń barlyq normativtik-quqyqtyq bazasy qaita qaralyp, DDSU-nyń sońǵy usynymdaryna sáikestendirildi. QR Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý ministrliginiń 2014 jylǵy «Týberkýlez boiynsha profilaktikalyq is-sharalardy jáne júzege asyrý jónindegi» buiryǵymen qatar, DSÁDM-nyń týberkýlezdi joiýǵa kómek kórsetý, ambýlatorlyq em, hirýrgiialyq kómek kórsetý, májbúrli jáne palliativti emdeý, dárilik menedjment jáne zerthana sapasyn baǵalaý standarty boiynsha 7 buiryǵy bekitildi.
Qoryta aitqanda, barlyq jumystardyń ret-retimen oryndalýy jaqyn arada qajetti kórsetkishterge qol jetkizýge, Qazaqstandaǵy týberkýlez epidemiiasyn joiýǵa, BUU-nyń myńjyldyq damý maqsattary boiynsha elimizdiń reitingisiniń joǵarylaýyna alyp kelmek.
Gúlzeinep SÁDIRQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
.jpeg)