تۋبەركۋلەز كٶرسەتكٸشٸ تٶمەندەپ كەلەدٸ

تۋبەركۋلەز – ٶركەنيەتتٸڭ دامۋىمەن بٸرگە كەلە جاتقان ەلەۋمەتتٸك دەرت. سوندىقتان دا قازاقى ۇعىمداعى قۇرت اۋرۋى تەك قانا مەديتسينالىق ەمەس, سونىمەن قاتار قوعامدىق ٶزەكتٸ مەسەلەنٸڭ بٸرٸنە اينالىپ وتىر. كەسەلدٸڭ قاۋٸپتٸلٸگٸ – ودان ەشكٸم ساقتاندىرىلماعان. وڭاي جۇعاتىن جۇقپالى اۋرۋ بولعاندىقتان, ونىمەن بٷكٸل ەلەم بولىپ كٷرەسۋدە. دٷنيەجٷزٸلٸك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ 2016-2017 جىلدارعا ارنالعان جاھاندىق بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸك يندەكسٸ بويىنشا «تۋبەركۋلەزدٸڭ تارالۋى» فاكتورى جٶنٸنەن قازاقستاننىڭ رەيتينگٸ جوعارىلادى. 2014 جىلمەن سالىستىرعاندا 140 ەلدٸڭ ٸشٸندە 101-ورىندا بولسا, 2015 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 9 ورىنعا العا جىلجىپ, 92-ورىنعا شىعىپ وتىر.

ەرينە, تۋبەركۋلەزدٸ باقىلاۋعا قاتىستى جاقسى كٶرسەتكٸشكە قول جەتكٸزۋگە تۋبەركۋلەزبەن كٷرەس جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق باعدارلاما, ەلباسىنىڭ ساياسي قولداۋى جەنە ٶكٸمەتتٸك ورگاندارمەن بٸرلەسۋدٸڭ ارقاسىندا جاسالعان ۆەدومستۆوارالىق, سالاارالىق ٶزارا جٷيەلٸ قارىم-قاتىناس ىقپال ەتكەنٸن ايتا كەتكەنٸمٸز جٶن. سونداي-اق, «تۋبەركۋلەزدٸڭ تارالۋ» كٶرسەتكٸشٸ بويىنشا ەلٸمٸزدٸڭ جاھاندىق بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸك يندەكسٸنٸڭ جاقسارۋىنا ەسەر ەتكەن بٸردەن-بٸر جاعداي – دەنساۋلىق ساقتاۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك دامۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ باستاماسىمەن 2015 جىلدىڭ 17-19 اقپانىندا قازاقستانداعى تۋبەركۋلەزدٸڭ ەپيدەميولوگييالىق قاداعالانۋىن باقىلاۋ ٷشٸن جاسالعان دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ساراپشىلارىنىڭ ميسسيياسى.

ميسسييا بارىسىندا ەلٸمٸزدەگٸ تۋبەركۋلەزدٸ تٸركەۋ, دياگنوستيكالاۋ جەنە اۋرۋدى انىقتاۋ ەدٸستەرٸنٸڭ ساپاسى مەن قولجەتٸمدٸلٸگٸ باعالاندى. ساراپشىلار ەمحانالار مەن استانا قالالىق تۋبەركۋلەزگە قارسى ديسپانسەرٸن ارالاپ, تۋبەركۋلەزبەن اۋىراتىن ناۋقاستاردىڭ ۇلتتىق تٸركەلٸمٸ جۇمىسىمەن دە اينالىستى. قورىتىندىلاي كەلە, ولار ەلٸمٸزدەگٸ تۋبەركۋلەزگە قارسى شارالاردىڭ تيٸمدٸ جٷرگٸزٸلەتٸنٸن, تۋبەركۋلەزدٸ دياگنوستيكالاۋ مەن ەمدەۋدٸڭ جاڭا ەدٸستەرٸنە قولجەتٸمدٸ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ياعني, ددسۇ-نىڭ ساراپشىلارى ەسەپكە الۋدىڭ اقپاراتتىق جٷيەسٸ مەن تۋبەركۋلەزگە قاتىستى جاسالاتىن ەسەپتٸلٸككە وڭ باعاسىن بەردٸ.

بٷگٸندە ەلٸمٸزدەگٸ 9 ايدىڭ قورىتىندىسىنا كەلسەك, تۋبەركۋلەزگە شالدىعۋ كٶرسەتكٸشٸ 8,3 پايىزعا ازايعان. تٸپتٸ, بيىلعى جىلداعى تۋبەركۋلەزبەن اۋرۋدىڭ 9 ايلىق كٶرسەتكٸشٸ 54,8, ول 2015-2017 جىلدارعا جاسالعان بولجامنان تٶمەن (100 مىڭ ادامعا شاققاندا 2015 ج — 64,7; 2016 ج — 63,1; 2017ج — 61,5).

جىل سايىن ورتالىقتىڭ كلينيكاسىندا ەلٸمٸزدٸڭ ەر ايماعىنان اۋرۋدىڭ اسقىنعان كەزٸندە كەلگەن 2 مىڭعا جۋىق ناۋقاس ەم الادى. بۇل جەردە تۋبەركۋلەزگە قارسى دەرٸ-دەرمەكتەر, حيرۋرگييالىق ەمدەۋدٸڭ جاڭا تەحنولوگييالارى ەنگٸزٸلگەن, تۋبەركۋلەزدٸ, سونىڭ ٸشٸندە, كٶپ دەرٸگە تٶزٸمدٸ تٷرٸن جەدەل مولەكۋليارلىق-گەنەتيكالىق دياگنوستيكالاۋدىڭ جاڭا ەدٸستەرٸ قولدانىلادى.

ايتا كەتۋ كەرەك, قازٸرگٸ تاڭدا تۇرعىندارعا تۋبەركۋلەزگە قارسى كٶمەك كٶرسەتۋدٸڭ بارلىق نورماتيۆتٸك-قۇقىقتىق بازاسى قايتا قارالىپ, ددسۇ-نىڭ سوڭعى ۇسىنىمدارىنا سەيكەستەندٸرٸلدٸ. قر دەنساۋلىق ساقتاۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك دامۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ 2014 جىلعى «تۋبەركۋلەز بويىنشا پروفيلاكتيكالىق ٸس-شارالاردى جەنە جٷزەگە اسىرۋ جٶنٸندەگٸ» بۇيرىعىمەن قاتار, دسەدم-نىڭ تۋبەركۋلەزدٸ جويۋعا كٶمەك كٶرسەتۋ, امبۋلاتورلىق ەم, حيرۋرگييالىق كٶمەك كٶرسەتۋ, مەج­بٷرلٸ جەنە پاللياتيۆتٸ ەمدەۋ, دەرٸلٸك مەنەدجمەنت جەنە زەرتحانا ساپاسىن باعالاۋ ستاندارتى بويىنشا 7 بۇيرىعى بەكٸتٸلدٸ.

قورىتا ايتقاندا, بارلىق جۇمىستاردىڭ رەت-رەتٸمەن ورىندالۋى جاقىن ارادا قاجەتتٸ كٶرسەتكٸشتەرگە قول جەتكٸزۋگە, قازاقستانداعى تۋبەركۋلەز ەپيدەميياسىن جويۋعا, بۇۇ-نىڭ مىڭجىلدىق دامۋ ماقساتتارى بويىنشا ەلٸمٸزدٸڭ رەيتينگٸسٸنٸڭ جوعارىلاۋىنا الىپ كەلمەك.

گٷلزەينەپ سەدٸرقىزى,

«ەگەمەن قازاقستان»