Elimizde biznes-ombýdsmen institýty alǵash ret paida boldy. Alǵashqy qadamdy jasaý qashan da ońai emes. Biraq jumysty neden bastaý kerek ekenin kásipkerler ózderi aitty.
Ekonomikalyq qylmystar boiynsha qylmystyq zańnamany izgilendirý, baqylaýshy organdar tarapynan qoiylatyn talaptardyń óte kóp mólsherde bolýy jáne ruqsat berý júiesin ońtailandyrý birinshi kezekte sheshilýi tiis másele boldy.
2016 jyldyń jeltoqsanynda "Raqymshylyq jasaý týraly" Zań qabyldandy. Nátijesinde ekonomikalyq qylmystary úshin sottalǵan 649 kásipkerge raqymshylyq jasaldy. Bul biznes úshin úlken qoldaý boldy.
Elimizde qolaily ekonomikalyq jaǵdai týdyrý úshin memlekettik organdarmen birge kóptegen jumystar atqarylyp jatyr. Mysaly, ruqsat berý júiesi ońtailandyryldy: 2011 jyly 1 115 litsenziia men ruqsat bolsa, qazir olardyń sany 315-ke deiin qysqardy.
Biraq bul jetkiliksiz, árine. Kásipkerlerdiń aitýynsha, sheneýnikpen tikelei bailanys jasaý aitarlyqtai keleńsiz jaǵdailar týǵyzady. Kóbine kásipkerler memlekettik organdarǵa júgingennen keiin artynsha tekserýler, qujattardy talap etý, kabinet aralaý tárizdi keleńsizdikter oryn alatynyn alǵa tartady.
Sheneýnikterdiń qabyldaýynda bolýdyń nemese qandai da bir aqparat alýdyń qiyndyǵy týraly shaǵym kásipkerlerden jii túsedi. Sondai-aq árbir ministrliktegi komitetterdiń sany aitarlyqtai kóp jáne qandai da bir ruqsat alý úshin qanshama rásimdeý úrdisinen ótý kerek. Mundai bailanysty boldyrmaý úshin barlyq memlekettik qyzmetterdi avtomattandyrý qajet. Sonda memlekettik qurylymdardyń sany da mańyzdy bolmas edi.
Mysaly, Singapýrde uialy telefon arqyly kásiporyndy tirkep, ashýǵa bolady. Eshkimniń aldyna barýdyń qajeti joq. Qujattardy internet arqyly júkteseńiz jetip jatyr.
Avtomattandyrylǵa júieniń biri – jol júrgizý erejesin buzý faktisi oryn alǵanda túsirip alatyn beinekameralar. Yńǵaily ǵoi. Erejeni buzdyń ba – aiyppul tóleisiń. Bir ret aiyppul tólegen júrgizýshi ekinshi ret erejeni buzbaýǵa tyrysady.
QR Tuńǵysh Prezidenti 2018 jylǵy 10 qańtardaǵy óziniń Qazaqstan halqyna Joldaýynda memlekettik organdardaǵy protsesterdi tsifrlandyrýdyń mańyzdylyǵyn, onyń ishinde halyqpen, kásipkerlermen ózara is-qimylyndaǵy rólin atap ótken bolatyn.
Bir mysal keltireiin. Sot júiesin tsifrlandyrý biznes úshin qandai múmkindikter ashady? Birinshiden, sot isin júrgizýdiń qisyndy logistikasy. Kásipkerler sotqa aryz bergennen bastap jáne istiń túpkilikti sheshilýine deiingi barlyq protsesti "sandyq baqylaýda" ustai alady.
Ekinshiden, bul sot protsesteriniń barynsha ashyqtyǵyn qamtamasyz etý, sonyń ishinde sýdialarǵa júktemeni tómendetýdi qamtamasyz etý, biýdjetti únemdeý, eń bastysy – azamattardyń jalpy sot júiesine degen senimin arttyrý bolmaq.
Mysaly, kásipkerler jii sot protsesterine qatysady. Árine, mundai talqylaýlar olardyń kóp ýaqytyn alady. Eger buryn sot protsesine qatysý talap etilse, qazir sot ony qashyqtyqtan, beinekonferentsbailanys arqyly ótkizýge quqyly. Bul jańalyq is júzinde óziniń tiimdiligin kórsetti, óitkeni isterdi sot zalynan tys qaraýǵa múmkindik beredi. Bul protseske qatysýshylar úshin óte qolaily.
Shyn máninde, tsifrlandyrý protsesterdiń ashyqtyǵyn qamtamasyz etedi, biznestiń memlekettik organdarǵa degen senimin arttyrady.
Bolat Palymbetov,
Qazaqstan kásipkerleriniń quqyqtaryn
qorǵaý jónindegi ýákil
