Búginde AQSh-tyń óndiris salasynda jumys isteitin qyzmetkerleriniń sany osydan 70 jyl buryn istegen adamdar sanymen birdei. 1949 jyly kásiporyndarda 12 million 880 myń adam eńbek etken. AQSh eńbek statistikalyq biýrosynyń málimetinshe, búginde osy saladaǵy qyzmetkerler sany osy kórsetkishpen shamalas.
Alaida 1949 jyly AQSh ekonomikasy daǵdarysta boldy. Al, sońǵy jyldary Aq úi ákimshiliginiń jumys oryndaryn arttyrýǵa baǵyttalǵan saiasaty nátijesinde óndiris qyzmetkerleriniń sany ósti. Bul ekonomika qurylymy men eńbek ónimdiligi sońǵy jetpis jylda edáýir ózgergenin kórsetedi.
Degenmen óndiris salasynda áli de talai innovatsiia engiziletini anyq. Kóptegen kásiporyn tórtinshi óndiristik revoliýtsiiany tolyqqandy qabyldamai, tsifrlandyrý men derekter taldaýdy óz paidasyna jaratyp úlgergen joq. Eńbek ónimdiliginiń quldyraýy men zamannyń ózgerýi de biraz qiyndyq týǵyzǵan.
Dúniejúzilik ekonomikalyq forým men «McKinsey & Company» birlesip, iri kompaniialardyń tizimin jasaǵan bolatyn. Oǵan tórtinshi óndiristik revoliýtsiia tehnologiialaryn utymdy paidalanýdyń jolyn tapqan óndirýshiler endi. «Jasandy intellekt» sekildi innovatsiialar olar atqaratyn jumystyń sipatyn ózgertip, qyzmetkerleriniń jumys tiimdiligin arttyrdy.
Jahandyq deńgeidegi «Lighthouse Network» júiesi álemniń túkpir-túkpirinde túrli salada jumys isteitin kásiporyndardy bilim men ozyq tájiribe almasatyn alańmen qamtamasyz etip otyr. Jaqynda bul júiege jańa 10 fabrika qosyldy.
Tómende ozyq tehnologiialardyń igiligin kórip otyrǵan betkeustar kásiporyndardyń ortaq belgileri keltirilgen:
1. Tehnologiia adamdy almastyrmaidy, onyń basqarýymen jumys isteidi
«Robottar adamdy jumyssyz qaldyrady» degen alańdaýshylyq kópke málim. Alaida sala kóshbasshylary jańa tehnologiialardy endirý arqyly qyzmetkerlerin jalyqtyratyn jumystan bosatqan. Onyń ornyna olar shyǵarmashylyq pen aqyl-oidy talap etetin eńbekpen ainalysady.
Rýmyniianyń Ýlm qalasyndaǵy «Arçelik» kásiporny usaq jumystardy avtomattandyrý nátijesinde shyǵyndaryn 11 paiyzǵa qysqartqan. Al Túrkiianyń Qojaeli shaharyndaǵy «Ford Otosan» zaýytynda tsifrlyq óndiris eńbek ónimdiligin 6 paiyzǵa arttyryp, qyzmetkerler sanyn qosymsha shyǵynsyz 45 paiyzǵa kóbeitýge múmkindik bergen.
2. Kishkentai qadamdar emes, úlken sekirister jasaý
Ádette óndiris salasynda ózgerister aqyryn júrip, jumystyń jaqsarýy birden bilinbeitin. Alaida betkeustar kásiporyndar osy qalyptasqan dástúrdi buzyp otyr. «McKinsey & Co» júrgizgen zertteý boiynsha, jasandy intellekti birinshi meńgergen kásiporyndar ózgelerden edáýir ozyp ketetinin kórsetti. Joǵaryda keltirilgen diagrammada kóshbasshylardyń qarjylyq tabysy 122 paiyzǵa artatynyn, al jolyn qýýshylarda tek 10 paiyzǵa ósetinin baiqaýǵa bolady.
3. Eń bastysy – yntymaqtastyq
Innovatsiialardy endirý ýniversitettermen, startaptar jáne tehnologiialardy oilap tabatyn ózge mekemelermen birlesip jumys isteitin ekonomikalyq júielerde jaqsy júzege asady. Ozyq óndirýshiler oqshaý eńbek etpeidi, olar ózgelerge jol kórsetip turady.
Finliandiianyń Oýlý qalasyndaǵy «Nokia» saity jańa ónimderin usyný úshin dizain jáne óndiris bólimderin 5G bailanysyna qosqan. Ártúrli tehnologiialyq bólimderin bólek symsyz jelimen bailanystyryp, sait ónimdiligi 30 paiyzǵa artty. Endi ol ónimderin naryqqa bir jarym ese tez shyǵaratyn boldy.
Ońtústik Koreianyń Phochhon qalasyndaǵy «Posco» qurysh quiý zaýyty eńbek ónimdiligin arttyrý úshin jasandy intellekti paidalanyp otyr. Ol óziniń «aqyldy zaýyt» platformasyn qurý maqsatynda ǵylymi mekemeler, shaǵyn jáne orta kásiporyndar, startaptarmen birlesip jumys istep keledi.
Indoneziianyń Batam shaharyndaǵy «Schneider Electric» óz tehnologiialyq jetistikterin seriktesteri men klientterine bólisip, búkil ekonomikalyq júieniń jumysyn jaqsartty.
4. Innovatsiialar kásiporyn áleýetine bailanysty emes
Innovatsiialar tek iri kompaniialardyń qolynan keletin is degen jalǵan pikir qalyptasqan. Shaǵyn jáne orta kásiporyndar da aýqymdy investitsiialardy qajet etpeitin jumystarǵa zeiin salyp, túbegeili ózgerister jasai alady.
Bul memleketterge de qatysty. Innovatsiialar men jańa tehnologiialar bai eldermen shektelmeidi. Máselen, Dúniejúzilik ekonomikalyq forým tizimine engen betkeustar kompaniialardyń kóbisi Qytaida ornalasqan. Shyǵys Eýropa elderinde de osyndai kásiporyndar bar.
5. Qural-jabdyqty túgelimen jańartýdyń qajeti joq
Qoldanystaǵy tehnologiialar men júielerdi beiimdeý arqyly da jaqsy jetistikterge jetýge bolady. Betkeustar kompaniialar úshin innovatsiialar endirýge eski qural-jabdyqtar bóget bolǵan joq. Olar jańa jabdyqtarǵa qyrýar investitsiia salýdyń ornyna jumys ádisin ózgertti.
Indoneziiadaǵy «Petrosea» ken orny alys qashyqtyqta ornalasqan. Sonynyń saldarynan jumysta birqatar qiyndyqtar týyndaidy. Alaida, júk kólikteriniń qozǵalysyn ońtailandyrý jáne pilotsyz ushaqtarmen baqylaý sekildi tehnologiialar endirýdiń arqasynda shyǵynǵa batqan shahta nebary alty aida tabysty kásiporynǵa ainalǵan.
Maqalanyń túpnusqasy: weforum.org
