Sońǵy kezde el arasynda Qostanai oblysy, Jankeldin aýdany aýmaǵyna qulaityn zymyran qaldyqtary jaily jii aitylyp júrdi. Bul aýmaqqa zymyran qaldyqtaryn qulatý úshin 76 myń gektar jer 3 jylǵa berilmek eken. Osy bir másele el arasynda qyzý talqyǵa túsip, halyq narazylyǵyna ushyrady. Qabyrǵasy qaiysqan qazaq aqyndary ókinishin óleńge tókti. Torǵai dalasynyń muń-zary óleńde sóilegende...
Qara taqta
(Torǵai týraly tolǵaý)
Keýdemde soǵyp turar sát basylmai,
Mendegi úlken júrek –
At basyndai.
Kestelep,
Ataq-dańqyn jazyp qoiǵan,
Torǵaiym –
Máńgiliktiń taqtasyndai.
Urpaǵyń kenelgenmen bar ataqqa,
(Men ózim maldanbaimyn marapatqa)
Taqtaǵa teńegenmen
Torǵaiymdy –
Ol biraq,
Osy kúnde –
Qara taqta.
Bailyqpen basyn bailap osy kóptiń,
Urpaǵyn batyrlardyń jasyq ettiń...
Aqyry,
Bizdiń Torǵai –
Bul zamanda,
Ainaldy taqtasyna
Qasirettiń.
Jaiylǵan qoldan qurtyp maldy myna,
Tajaldyń tisi tidi
Tal-qumyna.
Aspannan jańbyr emes,
Ajal jaýyp,
Ainaldy –
Kúl-qoqystyń «qaldyǵyna».
Basynan aitqan sózin bir asyrmai
Barady –
Qiiametke kim osyndai?!
«Qaldyq» ol –
Jer astynda qordalanǵan
Qandy qol –
Qyzyldardyń murasyndai.
Bolǵan soń –
Zulmat zaman sory myna,
Torǵaiym,
Barǵan saiyn toryǵýda...
Qoi qora,
Turǵyn úiler
Typ-tipyl bop,
Ainaldy –
Ata-baba qorymyna.
Aiyrylyp tapa-tal tús el esinen,
Tarihtyń syrǵyp tústi belesinen...
Kók jailaý,
Kógildir kól
Kózden ushyp.
Kelmestiń ketip jatyr kemesimen.
Ánshi kóp, jyrshy da kóp talai dana,
Ánsheiin búlkildeidi kómei ǵana...
Bar shyǵar –
Aqqýy da,
Qyrany da,
Torǵailar –
Qus ishinde «ógei bala».
Tal túste dushpandarym tabalady,
Qai kezde qara taqta aǵarady?!
Qona almai aidynyna
Aqqý-qazdar,
Qanatyn qaita-qaita sabalady.
Pás boldy,
Perishte edi,
Parasatym.
Tulpardai kúpti kóńil tań asatyn.
Qaida eken,
Qus patshasy,
Qairan dúnie –
Qamyna torǵailardyń qarasatyn.
Torǵaida –
Talyp atyp
Tańnyń ózi,
Ózgerdi tiri júrgen jan minezi.
Baiaǵy –
Biik te joq,
Kiik te joq,
Aiaǵyn ańdap basar ańnyń ózi.
Kórgen soń kiik ólgen qyrdy myna,
Erigip jazdy deme, jyrdy myna.
Bastalǵan
Ulytaýdan
Uly ózender –
Aqyryn quiyp jatyr qurdymyna...
Áýliem –
Maral ishan,
Pir Bekettei,
Solardy tura almaimyn qurmet etpei.
Tóbemde quiqyljyǵan raketalar,
Kózime kórinedi «rekettei».
Túsindik –
Dúnieniń jalǵanyn biz,
Jalǵanda jaltaqtaimyz qalǵanamyz.
Apyr-ai,
Ult boldy-aý,
Jerdi jaldap,
Aqshaǵa –
Ajal satyp alǵanymyz.
Aspannan qasiret bulty jaýyp jatyr,
(Sebepsiz soqpaidy eken daýyl da qur...)
Izdegen «rahatyn» o dúnieden,
Talailar –
Máńgiligin taýyp jatyr.
Aiyryldy –
Er – júrekten,
At – basynan.
Ushqan soń endi qaitsin, baq basynan.
... Urpaǵym
Tarihymdy taýyp alar,
Túbinde –
Qasirettiń taqtasynan!
PS:
Qanatyna oq tise de –
Qyrany,
Ot bop janǵan
Janarynyń shyraǵy.
... Bizdiń Torǵai –
Qandai zaman bolsa da,
Qara taqta,
Aqtańdaqtan turady!
Serik Turǵynbekuly
***
Ýa, Torǵaiym,
Sordan shyqsań sor daiyn.
Ordan shyqsań or daiyn.
Irgeńdegi myna jurt,
Irkit ishken el edi,
Dyr-dyr qasyp borbaiyn!
Seniń kieli topyraǵyńa dońyzyn jaidy,
Kónip ek,
Tezegin taspen kómip ek,
Tarihtyń qańsyq kóńi dep...
Endi otyrmyz jylqydai kisinep,
Siyrdai móńirep!
Uiadaǵy balapandai shýyldap,
Nemese bazardaǵy qatyndardai dýyldap --
Narkeskendi boqqa shaýyp otyrmyz,
Káýirdiń tabanynda nýym qap,
Sýym qap!
Omby omyrtqam edi,
Úzdi, aldy.
Oiyldy aldy, túzdi aldy.
Jer shuqyp qaldy erlerim,
Bet basyp jylap qyz qaldy.
Nalasy mynaý, Alasy anaý bul eldiń,
Qiiamet qaiymdai, Batystan týyp kúder kún...
Qoitorydai qoryqpaimyz eshkimnen,
Toryqpaimyz syldyrynan shiderdiń.
Ýa, Torǵaiym,
Sordan shyqsań sor daiyn.
Ordan shyqsań or daiyn.
Irgeńdegi myna jurt,
Zymyranyn sigizbek,
Dyr-dyr qasyp borbaiyn!
Ól de maǵan...
Janat Jańqashuly
TORǴAI DESE...
Búiregimdi jatqandaiyn sýyryp,
Baýyrymnan jatqandaimyn aiyrylyp.
Dordoiym ol - apshymyzdy qýyryp,
Torǵaiymyz topshysynan qaiyrylyp...
Topyraǵyńdy torqa maýyt kieli,
Topanǵa erteń ainaldyrman, Torǵaiym!
Meniń taiqy mańdaiyma tiedi,
Seniń Keiki-taǵdyryń men sor dáiym.
Beibarystyń topyraǵy - tumar da,
Beinamystyń topyraǵy - kóń, meiliń...
Zymiiandy adal deitin bularǵa,
Zymyrandy zalal dep kór, senbeimin.
Ókimettiń shoqyǵany jaia, pul,
Ahmettiń topyraǵy bozdaǵan...
Qymyrandy RAK-qa em deidi,
qoia tur,
Zymyrandy BAQ-qa oń dep,
jaz, qalam!
Qý ketedi jyly jaqqa, torǵai ǵap,
Ý jetedi shókken nardy shólge aidap.
Bul mekendi otar deidi nege jurt,
Otan deimin - men beibaq...
Miras Asan
