سوڭعى كەزدە ەل اراسىندا قوستاناي وبلىسى, جانكەلدين اۋدانى اۋماعىنا قۇلايتىن زىمىران قالدىقتارى جايلى جيٸ ايتىلىپ جٷردٸ. بۇل اۋماققا زىمىران قالدىقتارىن قۇلاتۋ ٷشٸن 76 مىڭ گەكتار جەر 3 جىلعا بەرٸلمەك ەكەن. وسى بٸر مەسەلە ەل اراسىندا قىزۋ تالقىعا تٷسٸپ, حالىق نارازىلىعىنا ۇشىرادى. قابىرعاسى قايىسقان قازاق اقىندارى ٶكٸنٸشٸن ٶلەڭگە تٶكتٸ. تورعاي دالاسىنىڭ مۇڭ-زارى ٶلەڭدە سٶيلەگەندە...
قارا تاقتا
(تورعاي تۋرالى تولعاۋ)
كەۋدەمدە سوعىپ تۇرار سەت باسىلماي,
مەندەگٸ ٷلكەن جٷرەك –
ات باسىنداي.
كەستەلەپ,
اتاق-داڭقىن جازىپ قويعان,
تورعايىم –
مەڭگٸلٸكتٸڭ تاقتاسىنداي.
ۇرپاعىڭ كەنەلگەنمەن بار اتاققا,
(مەن ٶزٸم مالدانبايمىن ماراپاتقا)
تاقتاعا تەڭەگەنمەن
تورعايىمدى –
ول بٸراق,
وسى كٷندە –
قارا تاقتا.
بايلىقپەن باسىن بايلاپ وسى كٶپتٸڭ,
ۇرپاعىن باتىرلاردىڭ جاسىق ەتتٸڭ...
اقىرى,
بٸزدٸڭ تورعاي –
بۇل زاماندا,
اينالدى تاقتاسىنا
قاسٸرەتتٸڭ.
جايىلعان قولدان قۇرتىپ مالدى مىنا,
تاجالدىڭ تٸسٸ تيدٸ
تال-قۇمىنا.
اسپاننان جاڭبىر ەمەس,
اجال جاۋىپ,
اينالدى –
كٷل-قوقىستىڭ «قالدىعىنا».
باسىنان ايتقان سٶزٸن بٸر اسىرماي
بارادى –
قييامەتكە كٸم وسىنداي?!
«قالدىق» ول –
جەر استىندا قوردالانعان
قاندى قول –
قىزىلداردىڭ مۇراسىنداي.
بولعان سوڭ –
زۇلمات زامان سورى مىنا,
تورعايىم,
بارعان سايىن تورىعۋدا...
قوي قورا,
تۇرعىن ٷيلەر
تىپ-تيپىل بوپ,
اينالدى –
اتا-بابا قورىمىنا.
ايىرىلىپ تاپا-تال تٷس ەل ەسٸنەن,
تاريحتىڭ سىرعىپ تٷستٸ بەلەسٸنەن...
كٶك جايلاۋ,
كٶگٸلدٸر كٶل
كٶزدەن ۇشىپ.
كەلمەستٸڭ كەتٸپ جاتىر كەمەسٸمەن.
ەنشٸ كٶپ, جىرشى دا كٶپ تالاي دانا,
ەنشەيٸن بٷلكٸلدەيدٸ كٶمەي عانا...
بار شىعار –
اققۋى دا,
قىرانى دا,
تورعايلار –
قۇس ٸشٸندە «ٶگەي بالا».
تال تٷستە دۇشپاندارىم تابالادى,
قاي كەزدە قارا تاقتا اعارادى?!
قونا الماي ايدىنىنا
اققۋ-قازدار,
قاناتىن قايتا-قايتا سابالادى.
پەس بولدى,
پەرٸشتە ەدٸ,
پاراساتىم.
تۇلپارداي كٷپتٸ كٶڭٸل تاڭ اساتىن.
قايدا ەكەن,
قۇس پاتشاسى,
قايران دٷنيە –
قامىنا تورعايلاردىڭ قاراساتىن.
تورعايدا –
تالىپ اتىپ
تاڭنىڭ ٶزٸ,
ٶزگەردٸ تٸرٸ جٷرگەن جان مٸنەزٸ.
باياعى –
بيٸك تە جوق,
كيٸك تە جوق,
اياعىن اڭداپ باسار اڭنىڭ ٶزٸ.
كٶرگەن سوڭ كيٸك ٶلگەن قىردى مىنا,
ەرٸگٸپ جازدى دەمە, جىردى مىنا.
باستالعان
ۇلىتاۋدان
ۇلى ٶزەندەر –
اقىرىن قۇيىپ جاتىر قۇردىمىنا...
ەۋليەم –
مارال يشان,
پٸر بەكەتتەي,
سولاردى تۇرا المايمىن قۇرمەت ەتپەي.
تٶبەمدە قۇيقىلجىعان راكەتالار,
كٶزٸمە كٶرٸنەدٸ «رەكەتتەي».
تٷسٸندٸك –
دٷنيەنٸڭ جالعانىن بٸز,
جالعاندا جالتاقتايمىز قالعانامىز.
اپىر-اي,
ۇلت بولدى-اۋ,
جەردٸ جالداپ,
اقشاعا –
اجال ساتىپ العانىمىز.
اسپاننان قاسٸرەت بۇلتى جاۋىپ جاتىر,
(سەبەپسٸز سوقپايدى ەكەن داۋىل دا قۇر...)
ٸزدەگەن «راحاتىن» و دٷنيەدەن,
تالايلار –
مەڭگٸلٸگٸن تاۋىپ جاتىر.
ايىرىلدى –
ەر – جٷرەكتەن,
ات – باسىنان.
ۇشقان سوڭ ەندٸ قايتسٸن, باق باسىنان.
... ۇرپاعىم
تاريحىمدى تاۋىپ الار,
تٷبٸندە –
قاسٸرەتتٸڭ تاقتاسىنان!
PS:
قاناتىنا وق تيسە دە –
قىرانى,
وت بوپ جانعان
جانارىنىڭ شىراعى.
... بٸزدٸڭ تورعاي –
قانداي زامان بولسا دا,
قارا تاقتا,
اقتاڭداقتان تۇرادى!
سەرٸك تۇرعىنبەكۇلى
***
ۋا, تورعايىم,
سوردان شىقساڭ سور دايىن.
وردان شىقساڭ ور دايىن.
ٸرگەڭدەگٸ مىنا جۇرت,
ٸركٸت ٸشكەن ەل ەدٸ,
دىر-دىر قاسىپ بوربايىن!
سەنٸڭ كيەلٸ توپىراعىڭا دوڭىزىن جايدى,
كٶنٸپ ەك,
تەزەگٸن تاسپەن كٶمٸپ ەك,
تاريحتىڭ قاڭسىق كٶڭٸ دەپ...
ەندٸ وتىرمىز جىلقىداي كٸسٸنەپ,
سيىرداي مٶڭٸرەپ!
ۇياداعى بالاپانداي شۋىلداپ,
نەمەسە بازارداعى قاتىندارداي دۋىلداپ --
ناركەسكەندٸ بوققا شاۋىپ وتىرمىز,
كەۋٸردٸڭ تابانىندا نۋىم قاپ,
سۋىم قاپ!
ومبى ومىرتقام ەدٸ,
ٷزدٸ, الدى.
ويىلدى الدى, تٷزدٸ الدى.
جەر شۇقىپ قالدى ەرلەرٸم,
بەت باسىپ جىلاپ قىز قالدى.
نالاسى مىناۋ, الاسى اناۋ بۇل ەلدٸڭ,
قييامەت قايىمداي, باتىستان تۋىپ كٷدەر كٷن...
قويتورىداي قورىقپايمىز ەشكٸمنەن,
تورىقپايمىز سىلدىرىنان شٸدەردٸڭ.
ۋا, تورعايىم,
سوردان شىقساڭ سور دايىن.
وردان شىقساڭ ور دايىن.
ٸرگەڭدەگٸ مىنا جۇرت,
زىمىرانىن سيگٸزبەك,
دىر-دىر قاسىپ بوربايىن!
ٶل دە ماعان...
جانات جاڭقاشۇلى
تورعاي دەسە...
بٷيرەگٸمدٸ جاتقاندايىن سۋىرىپ,
باۋىرىمنان جاتقاندايمىن ايىرىلىپ.
دوردويىم ول - اپشىمىزدى قۋىرىپ,
تورعايىمىز توپشىسىنان قايىرىلىپ...
توپىراعىڭدى تورقا ماۋىت كيەلٸ,
توپانعا ەرتەڭ اينالدىرمان, تورعايىم!
مەنٸڭ تايقى ماڭدايىما تيەدٸ,
سەنٸڭ كەيكٸ-تاعدىرىڭ مەن سور دەيىم.
بەيبارىستىڭ توپىراعى - تۇمار دا,
بەينامىستىڭ توپىراعى - كٶڭ, مەيلٸڭ...
زىميياندى ادال دەيتٸن بۇلارعا,
زىمىراندى زالال دەپ كٶر, سەنبەيمٸن.
ٶكٸمەتتٸڭ شوقىعانى جايا, پۇل,
احمەتتٸڭ توپىراعى بوزداعان...
قىمىراندى راك-قا ەم دەيدٸ,
قويا تۇر,
زىمىراندى باق-قا وڭ دەپ,
جاز, قالام!
قۋ كەتەدٸ جىلى جاققا, تورعاي عاپ,
ۋ جەتەدٸ شٶككەن ناردى شٶلگە ايداپ.
بۇل مەكەندٸ وتار دەيدٸ نەگە جۇرت,
وتان دەيمٸن - مەن بەيباق...
ميراس اسان
