Muny túsindirý úshin aldymen qoǵamdyq ómirimizde jii sóz bolatyn “Eger Ýkrainadaǵy jaǵdai bizde qaitalansa, ne bolady?” degen ritorikalyq suraqqa jaýap bergen jón.
Reseidi – agressor, áreketin – basqynshylyq dep taný az
Bizdińshe, Qazaqstanda Ýkrainadaǵy jaǵdai múlde qaitalanbaidy. Tipti soltústiktegi kórshimiz memlekettigimizge anaý aitqandai qaýip tóndirmeýi de múmkin.
Qazaqstan táýelsizdikke ie bolǵan kúnnen beri Resei óziniń ideologiiasyn bizge sińirý múmkindiginen kún ótken saiyn aiyrylýda. Orystar Qazaqstandaǵy qoǵamdyq-saiasi, mádeni-rýhani jaǵdaidyń qalai qalyptasyp jatqanynan beihabar.
Al Ýkrainada jaǵdai basqasha. Bul elde saiasi qaqtyǵystan góri mádeni qarama-qaishylyq qatty yqpal etip turǵanyn baiqaimyz.
2014 jyly «maidannyń» arqasynda bilikke kelgen Poroshenko óz saiasatynyń ózegi retinde EýroOdaqpen yntymaqtastyqty tereńdetip, Eýropanyń bir pushpaǵyna ainalýdy negizgi maqsat etti. Sonymen qatar ultshyldyq pen dekommýnizatsiia da qarqyn alǵanyn bilemiz. Búgingi Kievtiń negizgi saiasaty osy baǵytqa oiysqan.
Ýkrainanyń EýroOdaqqa bet buryp, eýropalyq memleketke ainalýǵa umtylýy – quptarlyq is. Bul úshin olar birinshi kezekte orys yqpalynan arylýy kerek.
Bizdińshe, ýkraindar orys yqpalynan arylý úshin Reseidi – agressor, onyń áreketin – basqynshylyq dep qabyldaýy jetkiliksiz.
70 jyl Ýkraina halqyn (bizdi de) orystar tabanǵa salyp taptaǵanda olarǵa óz mádenietin tańyp, otarlaýdyń kóptegen quityrqy áreketin paidalanyp, sanaǵa quldyq psihologiiany aiamai sińirdi. Búginde batpandap kirgen sol kesel mysqyldap, áreń shyǵyp jatyr.
Ýkrainadaǵy orys yqpaly haqynda
Ótken jyly Ýkraina biligi el aýmaǵyndaǵy ózge ult ókilderiniń balalary ýkrain tilinde bilim alýyn talap etetin zań qabyldap, Polsha men Vengriia arasyndaǵy bailanysyna syzat tústi.
Tipti muny Ýkrainanyń óz ishindegi birqatar saiasi sarapshylar qabyldai almaityndaryn ashyq aitqany esimizde.
Osy rette «Polsha men Vengriiany tońteris kúige túsiretindei mundai zańdy Poroshenko nege qabyldady?» degen zańdy suraq týyndaidy. Shyndyǵynda Poroshenko bolashaqta orys yqpalyn álsiretý úshin osyndai qadamǵa barǵanyn qarapaiym ýkraindyqtar túsinbeýde.
Poroshenkonyń bastamasyna poliaktar men vengrlerdiń qarsylyq tanytýyn túsinýge bolady. Al el ishindegi ózderin erkin oily liberaldar sanaityn keibir azamattardyń biliktiń tilge qatysty kúldibadam áreketten góri, naqty, radikaldy iske barǵanyn nege qoldamady? Endi eń ózekti osy máselege oi júgirtip kórsek.
Ýkraina orys yqpalynan tolyqtai qutylýy úshin orystyń mádenietinen, álemdi tamsandyrǵan ádebietinen (ýaqytsha bolsa da) bas tartýy tiis. Áitpese Ýkraina Reseidiń qysymynan eshqashan qutyla almasy anyq.
Muny erte bastan túsingen Petr Poroshenko til máselesinde ózine ońai soqpaityn bile tursa da (tipti orǵa da jyǵýy múmkin), radikaldy qadamǵa bardy.
Batysqa qosylǵysy bar Ýkraina prezidentiniń mundai tańdaý jasaýyn demokrattar áli kúnge deiin qabyldai almai keledi.
Buǵan deiin Ýkraina biligi telearnalardyń Resei filmderin kórsetýge úzildi-kesildi tyiym salǵany esimizde. Biraq Reseige tumsyǵyn sozyp, jel qarmaityn keibir telearanalar eski “ádetine” basyp, jańa jyl kezinde “Ironiia sýdby” filmin kórsetip, bastary daýǵa qaldy.
Biliktiń telearanalarǵa bailanysty ustanǵan bul saiasaty durys pa? Bizdińshe, durys. Iá, “Ironiia sýdby” filminde Pýtin saiasatyn nasihattaityn eshqandai epizodtar joq. Biraq bul – film keńestik zamandaǵy mádeniet pen qundylyqtardy nasihattaityn, ýkraindyqtarǵa kezinde keńestiń júieniń bir pushpaǵy bolǵanyn eske salatyn týyndy emes pe?
Oilańyzshy, orystardan biraz zábir kórgen Polsha biligi dál osy film óte keremet óner týyndysy bolsa da, efirine jiberer me edi? Poliaktardyń bul filmdi múlde kórsetpesi anyq.
Mine, Ýkraina (bizde) Resei yqpalynan arylý úshin onyń jaqsy, jaman dúniesinen tolyqtai arylýy kerek.
Ýkrainanyń media salasynda osyndai oqiǵa oryn alǵanda, qoǵamnyń belsendi top ókilderi ne aitty?
Aitalyq, Ýkrainnyń qýatty memleket bolǵanyn jan-tánimen qalaityn belgili jýrnalist Dmitrii Gordonnyń ózi qazirgi Ýkraina biliginiń saiasi “astary” joq mundai filmderdiń efirge shyǵarýǵa tyiym salǵanyn aqylǵa syidyra almaitynyn aitqanda tańǵaldyq.
Kiev orys oppozitsiiasynyń tylyna ainaldy
Qazirgi tańda Pýtinniń saiasatyna qarsylyq tanytyp, elden qýylǵan Reseidiń liberal jýrnalisteri men saiasatkerleri Kievti betke alyp, pýtinshil bilikke qarsy kúresin Ýkrainada jalǵastyratyn “jaqsy” ádet tapty.
Aitalyq, kezinde NTV-nyń beldi jýrnalisti bolǵan Evgenii Kiselev pen Savik Shýster ózderiniń Kremlge qarsy kúresin Kievte jalǵastyryp júrgenin bilemiz.
Ótken jyly Savik Shýster Poroshenkomen júz shaiysyp, óziniń “Shýster Live” dep atalatyn saiasi tok-shoýynyń jumysyn toqtatýǵa májbúr boldy.
Sol siiaqty Vladimir Pýtinniń ekonomikalyq máseleler boiynsha keńesshisi bolǵan Andrei Illarionovtyń Máskeýden góri Kievte kóbirek bolatyny ámbege aian.
Osylaisha 2014 jyldan beri Kiev Reseidiń oppozitsiialyq kúshteriniń negizgi tylyna ainaldy.
Oilańyzshy, Petr Poroshenko Pýtinge qarsy toptardy Ýkrainaǵa jinap, ne utady? Qaita kerisinshe utylyp jatqanyn ózi de baiqamaityn syńaily. Bul Poroshenkonyń basty qateligi bolyp tur.
Iá, Reseidiń liberaldy kúshteriniń kórnekti ókilderimen bir sapta Pýtinge qarsy kúresýge bolady. Al olarmen qol ustasyp, Reseidiń Ýkrainaǵa jasap otyrǵan mádeni ekspansiiasy men orys yqpalyn álsiretý múmkin be? Árine, múmkin emes.
Kúni keshe Poroshenko tilge qatysty zań qabyldaǵanda birinshi kezekte Reseiden aýyp kelgen “liberaldar” qarsy shyqty. Iá, orys mádenieti álemdik mádeniettiń úlken bir bólshegi ekenin álem halqy moiyndaidy.
Biraq Reseimen soǵys jaǵdaiyna jetken Ýkraina úshin orys mádenieti úlken qater ekenin esten shyǵarmaǵan abzal.
Bizdińshe, Ýkraina jerindegi Reseidiń erkin oily liberaldary orys tiliniń qysymshylyqqa ushyraǵanyn qalamaidy. Sondyqtan olar biliktiń bul baǵyttaǵy bastamasyn qoldamai, qarapaiym ýkrainalyqtardy ekiudai kúige salyp otyrǵanyn da umytpaǵan da abzal.
Budan basqa Grýziiadaǵy liberaldy kúshterdiń ókili Mihail Saakashvili men marqum Kaha Bendýkidzeniń de óz isin Ýkrianada jalǵastyrýǵa umtylýynan, sońǵy ýaqyttary TMD aýmaǵynda resmi Kiev saiasi tartystyń ortalyǵyna ainalyp ketkenin baiqaýǵa bolady.
Ýkraina men Resei mádenietiniń uqsastyǵy
Osyǵan deiin Resei men Ýkrainanyń shoý-biznesi tonnyń ishki baýyndai aralasyp keledi (aldaǵy ýaqytta da aralasa beretine senimdimin). Ýkrainanyń áigili ánshisi Sofiia Rotarý ózin Alla Pýgachevanyń basty básekelesi sanasa, rok baǵytynda án aitatyn «Okean Elzy» toby óziniń júrek tebirenter ánderin orys tilinde shyrqap keledi. Al «Verka Serdiýchka» bolyp Reseidegi myńdaǵan kórermenderdiń júregine jol tapqan, Andrei Danilko bylaiǵy jurt orystardyń ártisi dep tanityny belgili.
Osyndai tyǵyz mádeni bailanys ornaǵan tusta Ýkrainanyń qysqa merzimde Reseidiń yqpalynan bosap shyǵady degenge sene almaisyń. Osy bir jaittardyń bári Poroshenkonyń alǵa basqan qadamyn keri tarta beretini anyq.
Qazaqta orysqa qarsy immýnitet qalyptasty
Al Qazaqstanda munyń biri de joq. Keńes zamanynyń ózinde orystar qazaqtardy kemsitip, tóbeden túigishtep otyrdy. Mine, sonyń paidasyn búgin kóretin múmkindik týyp keledi. Orystardyń Qazaqstanda mádeni ahýaldyń qai baǵytta damyp jatqanyn bilmeýi, Kremldiń bizge baǵyttaǵan idelogiiasymen tiimdi kúresetin múmkindikke ie bolyp, immýnitet qalyptasyp keledi.
Bireýler «Qairat Nurtastyń Niýshamen qosylyp án aityp, orys mádenietiniń shashbaýyn kóterdi» dep aityp júrgenin bilemiz. Bul jerde qaita Qairat Niýshany paidalanyp, elimizdegi orys tildi qaýymnyń nazaryn ózine aýdarýǵa (qazaq shoý-biznesine) tyrysqanyn baiqaýǵa bolady.
Osylaisha bizdiń Reseimen aradaǵy mádeni bailanysymyz kún ótken saiyn kómeski tartyp keledi.
Uly Otan soǵysynyń mereitoiy kezinde keńestik kezeńde tanylǵan Roza Rymbaevanyń ǵana Kremldiń kontsert zalynda án salǵanyn bilemiz. Aitýly datanyń sheńberinde uiymdastyrylǵan bul shara Resei kórermenderi tarapynan úlken qoldaýǵa ie boldy dep aita almaimyz.
Sol siiaqty qandasymyz Arman Davletiarovtyń Astanada «MÝZ-TV 2015. Gravitatsiia» baiqaýyn uiymdastyrýy da kópshiliktiń qoldaýyna ie bolǵan joq.
Sol kezde «MýzART» tobynyń beldi ánshisi Sáken Maiǵaziev «MýzART»-tyń atynan aitaiyn, biz barmaimyz! Premiiasy ózine, ol Qazaqtyń «MýzART»-qa degen mahabbatynan biik emes. Qazaqtyń mádenietin, halyqtyq mýzykasyn, dástúrli ánin dáripteý, mine, bizge osy abyroi!», – dep kesip aitqanynan orystyń shoý-biznesi qazaq topyraǵynda órken jaiý múmkindiginen tolyqtai aiyrylǵanyn baiqaýǵa bolady.
Búginde «MýzART» toby – qazaq shoý-biznesiniń tóbe basynda turǵan óner ujymy. Reseidiń áigili baiqaýy «MýzART-ty» qyzyqtyrmasa, irgedegi kórshimizdiń mádeni ekspansiiasy árqashan sátsizdikke ushyraitynyn baǵamdaýǵa bolady.
Búgingi qazaq qoǵamy úshin Tóreshtiń ainalasynda bolyp jatqan oqiǵalar qyzyqty.
Sondyqtan Tóraǵalidyń árbir áni, árbir PR qadamy bizdiń Reseidiń mádeni ekspansiiasynan qorǵaitynyn eshqashan esten shyǵarmaýymyz kerek.
Búgingi bizdiń shoý-biznesimiz (onyń sapasy jaiynda sóz basqa), toishyl qaýymymyz orys mádenietinen bizdi kún ótken saiyn alystatýda. Qazir keibir orystardyń ózderi dombyra shertip, qazaq tilinde popýrii aityp, qazaqylanyp jatqanyn bárimiz bilemiz. Sondyqtan qazaq shoý-biznesiniń qazanyn qainatyp júrgen Tóresh bastaǵan ánshilerimizge alǵys aitýymyz kerek…
Nurlan JUMAHAN
.jpg)