مۇنى تٷسٸندٸرۋ ٷشٸن الدىمەن قوعامدىق ٶمٸرٸمٸزدە جيٸ سٶز بولاتىن “ەگەر ۋكرايناداعى جاعداي بٸزدە قايتالانسا, نە بولادى?” دەگەن ريتوريكالىق سۇراققا جاۋاپ بەرگەن جٶن.
رەسەيدٸ – اگرەسسور, ەرەكەتٸن – باسقىنشىلىق دەپ تانۋ از
بٸزدٸڭشە, قازاقستاندا ۋكرايناداعى جاعداي مٷلدە قايتالانبايدى. تٸپتٸ سولتٷستٸكتەگٸ كٶرشٸمٸز مەملەكەتتٸگٸمٸزگە اناۋ ايتقانداي قاۋٸپ تٶندٸرمەۋٸ دە مٷمكٸن.
قازاقستان تەۋەلسٸزدٸككە يە بولعان كٷننەن بەرٸ رەسەي ٶزٸنٸڭ يدەولوگيياسىن بٸزگە سٸڭٸرۋ مٷمكٸندٸگٸنەن كٷن ٶتكەن سايىن ايىرىلۋدا. ورىستار قازاقستانداعى قوعامدىق-ساياسي, مەدەني-رۋحاني جاعدايدىڭ قالاي قالىپتاسىپ جاتقانىنان بەيحابار.
ال ۋكراينادا جاعداي باسقاشا. بۇل ەلدە ساياسي قاقتىعىستان گٶرٸ مەدەني قاراما-قايشىلىق قاتتى ىقپال ەتٸپ تۇرعانىن بايقايمىز.
2014 جىلى «مايداننىڭ» ارقاسىندا بيلٸككە كەلگەن پوروشەنكو ٶز ساياساتىنىڭ ٶزەگٸ رەتٸندە ەۋرووداقپەن ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتٸپ, ەۋروپانىڭ بٸر پۇشپاعىنا اينالۋدى نەگٸزگٸ ماقسات ەتتٸ. سونىمەن قاتار ۇلتشىلدىق پەن دەكوممۋنيزاتسييا دا قارقىن العانىن بٸلەمٸز. بٷگٸنگٸ كيەۆتٸڭ نەگٸزگٸ ساياساتى وسى باعىتقا ويىسقان.
ۋكراينانىڭ ەۋرووداققا بەت بۇرىپ, ەۋروپالىق مەملەكەتكە اينالۋعا ۇمتىلۋى – قۇپتارلىق ٸس. بۇل ٷشٸن ولار بٸرٸنشٸ كەزەكتە ورىس ىقپالىنان ارىلۋى كەرەك.
بٸزدٸڭشە, ۋكرايندار ورىس ىقپالىنان ارىلۋ ٷشٸن رەسەيدٸ – اگرەسسور, ونىڭ ەرەكەتٸن – باسقىنشىلىق دەپ قابىلداۋى جەتكٸلٸكسٸز.
70 جىل ۋكراينا حالقىن (بٸزدٸ دە) ورىستار تابانعا سالىپ تاپتاعاندا ولارعا ٶز مەدەنيەتٸن تاڭىپ, وتارلاۋدىڭ كٶپتەگەن قۇيتىرقى ەرەكەتٸن پايدالانىپ, ساناعا قۇلدىق پسيحولوگييانى اياماي سٸڭٸردٸ. بٷگٸندە باتپانداپ كٸرگەن سول كەسەل مىسقىلداپ, ەرەڭ شىعىپ جاتىر.
ۋكرايناداعى ورىس ىقپالى حاقىندا
ٶتكەن جىلى ۋكراينا بيلٸگٸ ەل اۋماعىنداعى ٶزگە ۇلت ٶكٸلدەرٸنٸڭ بالالارى ۋكراين تٸلٸندە بٸلٸم الۋىن تالاپ ەتەتٸن زاڭ قابىلداپ, پولشا مەن ۆەنگرييا اراسىنداعى بايلانىسىنا سىزات تٷستٸ.
تٸپتٸ مۇنى ۋكراينانىڭ ٶز ٸشٸندەگٸ بٸرقاتار ساياسي ساراپشىلار قابىلداي المايتىندارىن اشىق ايتقانى ەسٸمٸزدە.
وسى رەتتە «پولشا مەن ۆەنگرييانى توڭتەرٸس كٷيگە تٷسٸرەتٸندەي مۇنداي زاڭدى پوروشەنكو نەگە قابىلدادى?» دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايدى. شىندىعىندا پوروشەنكو بولاشاقتا ورىس ىقپالىن ەلسٸرەتۋ ٷشٸن وسىنداي قادامعا بارعانىن قاراپايىم ۋكرايندىقتار تٷسٸنبەۋدە.
پوروشەنكونىڭ باستاماسىنا پولياكتار مەن ۆەنگرلەردٸڭ قارسىلىق تانىتۋىن تٷسٸنۋگە بولادى. ال ەل ٸشٸندەگٸ ٶزدەرٸن ەركٸن ويلى ليبەرالدار سانايتىن كەيبٸر ازاماتتاردىڭ بيلٸكتٸڭ تٸلگە قاتىستى كٷلدٸبادام ەرەكەتتەن گٶرٸ, ناقتى, راديكالدى ٸسكە بارعانىن نەگە قولدامادى? ەندٸ ەڭ ٶزەكتٸ وسى مەسەلەگە وي جٷگٸرتٸپ كٶرسەك.
ۋكراينا ورىس ىقپالىنان تولىقتاي قۇتىلۋى ٷشٸن ورىستىڭ مەدەنيەتٸنەن, ەلەمدٸ تامساندىرعان ەدەبيەتٸنەن (ۋاقىتشا بولسا دا) باس تارتۋى تيٸس. ەيتپەسە ۋكراينا رەسەيدٸڭ قىسىمىنان ەشقاشان قۇتىلا الماسى انىق.
مۇنى ەرتە باستان تٷسٸنگەن پەتر پوروشەنكو تٸل مەسەلەسٸندە ٶزٸنە وڭاي سوقپايتىن بٸلە تۇرسا دا (تٸپتٸ ورعا دا جىعۋى مٷمكٸن), راديكالدى قادامعا باردى.
باتىسقا قوسىلعىسى بار ۋكراينا پرەزيدەنتٸنٸڭ مۇنداي تاڭداۋ جاساۋىن دەموكراتتار ەلٸ كٷنگە دەيٸن قابىلداي الماي كەلەدٸ.
بۇعان دەيٸن ۋكراينا بيلٸگٸ تەلەارنالاردىڭ رەسەي فيلمدەرٸن كٶرسەتۋگە ٷزٸلدٸ-كەسٸلدٸ تىيىم سالعانى ەسٸمٸزدە. بٸراق رەسەيگە تۇمسىعىن سوزىپ, جەل قارمايتىن كەيبٸر تەلەارانالار ەسكٸ “ەدەتٸنە” باسىپ, جاڭا جىل كەزٸندە “يرونييا سۋدبى” فيلمٸن كٶرسەتٸپ, باستارى داۋعا قالدى.
بيلٸكتٸڭ تەلەارانالارعا بايلانىستى ۇستانعان بۇل ساياساتى دۇرىس پا? بٸزدٸڭشە, دۇرىس. يە, “يرونييا سۋدبى” فيلمٸندە پۋتين ساياساتىن ناسيحاتتايتىن ەشقانداي ەپيزودتار جوق. بٸراق بۇل – فيلم كەڭەستٸك زامانداعى مەدەنيەت پەن قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتايتىن, ۋكرايندىقتارعا كەزٸندە كەڭەستٸڭ جٷيەنٸڭ بٸر پۇشپاعى بولعانىن ەسكە سالاتىن تۋىندى ەمەس پە?
ويلاڭىزشى, ورىستاردان بٸراز زەبٸر كٶرگەن پولشا بيلٸگٸ دەل وسى فيلم ٶتە كەرەمەت ٶنەر تۋىندىسى بولسا دا, ەفيرٸنە جٸبەرەر مە ەدٸ? پولياكتاردىڭ بۇل فيلمدٸ مٷلدە كٶرسەتپەسٸ انىق.
مٸنە, ۋكراينا (بٸزدە) رەسەي ىقپالىنان ارىلۋ ٷشٸن ونىڭ جاقسى, جامان دٷنيەسٸنەن تولىقتاي ارىلۋى كەرەك.
ۋكراينانىڭ مەديا سالاسىندا وسىنداي وقيعا ورىن العاندا, قوعامنىڭ بەلسەندٸ توپ ٶكٸلدەرٸ نە ايتتى?
ايتالىق, ۋكرايننىڭ قۋاتتى مەملەكەت بولعانىن جان-تەنٸمەن قالايتىن بەلگٸلٸ جۋرناليست دميتريي گوردوننىڭ ٶزٸ قازٸرگٸ ۋكراينا بيلٸگٸنٸڭ ساياسي “استارى” جوق مۇنداي فيلمدەردٸڭ ەفيرگە شىعارۋعا تىيىم سالعانىن اقىلعا سىيدىرا المايتىنىن ايتقاندا تاڭعالدىق.
كيەۆ ورىس وپپوزيتسيياسىنىڭ تىلىنا اينالدى
قازٸرگٸ تاڭدا پۋتيننٸڭ ساياساتىنا قارسىلىق تانىتىپ, ەلدەن قۋىلعان رەسەيدٸڭ ليبەرال جۋرناليستەرٸ مەن ساياساتكەرلەرٸ كيەۆتٸ بەتكە الىپ, پۋتينشٸل بيلٸككە قارسى كٷرەسٸن ۋكراينادا جالعاستىراتىن “جاقسى” ەدەت تاپتى.
ايتالىق, كەزٸندە نتۆ-نىڭ بەلدٸ جۋرناليستٸ بولعان ەۆگەنيي كيسەلەۆ پەن ساۆيك شۋستەر ٶزدەرٸنٸڭ كرەملگە قارسى كٷرەسٸن كيەۆتە جالعاستىرىپ جٷرگەنٸن بٸلەمٸز.
ٶتكەن جىلى ساۆيك شۋستەر پوروشەنكومەن جٷز شايىسىپ, ٶزٸنٸڭ “شۋستەر Live” دەپ اتالاتىن ساياسي توك-شوۋىنىڭ جۇمىسىن توقتاتۋعا مەجبٷر بولدى.
سول سيياقتى ۆلاديمير پۋتيننٸڭ ەكونوميكالىق مەسەلەلەر بويىنشا كەڭەسشٸسٸ بولعان اندرەي يللاريونوۆتىڭ مەسكەۋدەن گٶرٸ كيەۆتە كٶبٸرەك بولاتىنى ەمبەگە ايان.
وسىلايشا 2014 جىلدان بەرٸ كيەۆ رەسەيدٸڭ وپپوزيتسييالىق كٷشتەرٸنٸڭ نەگٸزگٸ تىلىنا اينالدى.
ويلاڭىزشى, پەتر پوروشەنكو پۋتينگە قارسى توپتاردى ۋكرايناعا جيناپ, نە ۇتادى? قايتا كەرٸسٸنشە ۇتىلىپ جاتقانىن ٶزٸ دە بايقامايتىن سىڭايلى. بۇل پوروشەنكونىڭ باستى قاتەلٸگٸ بولىپ تۇر.
يە, رەسەيدٸڭ ليبەرالدى كٷشتەرٸنٸڭ كٶرنەكتٸ ٶكٸلدەرٸمەن بٸر ساپتا پۋتينگە قارسى كٷرەسۋگە بولادى. ال ولارمەن قول ۇستاسىپ, رەسەيدٸڭ ۋكرايناعا جاساپ وتىرعان مەدەني ەكسپانسيياسى مەن ورىس ىقپالىن ەلسٸرەتۋ مٷمكٸن بە? ەرينە, مٷمكٸن ەمەس.
كٷنٸ كەشە پوروشەنكو تٸلگە قاتىستى زاڭ قابىلداعاندا بٸرٸنشٸ كەزەكتە رەسەيدەن اۋىپ كەلگەن “ليبەرالدار” قارسى شىقتى. يە, ورىس مەدەنيەتٸ ەلەمدٸك مەدەنيەتتٸڭ ٷلكەن بٸر بٶلشەگٸ ەكەنٸن ەلەم حالقى مويىندايدى.
بٸراق رەسەيمەن سوعىس جاعدايىنا جەتكەن ۋكراينا ٷشٸن ورىس مەدەنيەتٸ ٷلكەن قاتەر ەكەنٸن ەستەن شىعارماعان ابزال.
بٸزدٸڭشە, ۋكراينا جەرٸندەگٸ رەسەيدٸڭ ەركٸن ويلى ليبەرالدارى ورىس تٸلٸنٸڭ قىسىمشىلىققا ۇشىراعانىن قالامايدى. سوندىقتان ولار بيلٸكتٸڭ بۇل باعىتتاعى باستاماسىن قولداماي, قاراپايىم ۋكراينالىقتاردى ەكٸۇداي كٷيگە سالىپ وتىرعانىن دا ۇمىتپاعان دا ابزال.
بۇدان باسقا گرۋزيياداعى ليبەرالدى كٷشتەردٸڭ ٶكٸلٸ ميحايل سااكاشۆيلي مەن مارقۇم كاحا بەندۋكيدزەنٸڭ دە ٶز ٸسٸن ۋكريانادا جالعاستىرۋعا ۇمتىلۋىنان, سوڭعى ۋاقىتتارى تمد اۋماعىندا رەسمي كيەۆ ساياسي تارتىستىڭ ورتالىعىنا اينالىپ كەتكەنٸن بايقاۋعا بولادى.
ۋكراينا مەن رەسەي مەدەنيەتٸنٸڭ ۇقساستىعى
وسىعان دەيٸن رەسەي مەن ۋكراينانىڭ شوۋ-بيزنەسٸ توننىڭ ٸشكٸ باۋىنداي ارالاسىپ كەلەدٸ (الداعى ۋاقىتتا دا ارالاسا بەرەتٸنە سەنٸمدٸمٸن). ۋكراينانىڭ ەيگٸلٸ ەنشٸسٸ سوفييا روتارۋ ٶزٸن اللا پۋگاچەۆانىڭ باستى بەسەكەلەسٸ ساناسا, روك باعىتىندا ەن ايتاتىن «وكەان ەلزى» توبى ٶزٸنٸڭ جٷرەك تەبٸرەنتەر ەندەرٸن ورىس تٸلٸندە شىرقاپ كەلەدٸ. ال «ۆەركا سەرديۋچكا» بولىپ رەسەيدەگٸ مىڭداعان كٶرەرمەندەردٸڭ جٷرەگٸنە جول تاپقان, اندرەي دانيلكو بىلايعى جۇرت ورىستاردىڭ ەرتٸسٸ دەپ تانيتىنى بەلگٸلٸ.
وسىنداي تىعىز مەدەني بايلانىس ورناعان تۇستا ۋكراينانىڭ قىسقا مەرزٸمدە رەسەيدٸڭ ىقپالىنان بوساپ شىعادى دەگەنگە سەنە المايسىڭ. وسى بٸر جايتتاردىڭ بەرٸ پوروشەنكونىڭ العا باسقان قادامىن كەرٸ تارتا بەرەتٸنٸ انىق.
قازاقتا ورىسقا قارسى يممۋنيتەت قالىپتاستى
ال قازاقستاندا مۇنىڭ بٸرٸ دە جوق. كەڭەس زامانىنىڭ ٶزٸندە ورىستار قازاقتاردى كەمسٸتٸپ, تٶبەدەن تٷيگٸشتەپ وتىردى. مٸنە, سونىڭ پايداسىن بٷگٸن كٶرەتٸن مٷمكٸندٸك تۋىپ كەلەدٸ. ورىستاردىڭ قازاقستاندا مەدەني احۋالدىڭ قاي باعىتتا دامىپ جاتقانىن بٸلمەۋٸ, كرەملدٸڭ بٸزگە باعىتتاعان يدەلوگيياسىمەن تيٸمدٸ كٷرەسەتٸن مٷمكٸندٸككە يە بولىپ, يممۋنيتەت قالىپتاسىپ كەلەدٸ.
بٸرەۋلەر «قايرات نۇرتاستىڭ نيۋشامەن قوسىلىپ ەن ايتىپ, ورىس مەدەنيەتٸنٸڭ شاشباۋىن كٶتەردٸ» دەپ ايتىپ جٷرگەنٸن بٸلەمٸز. بۇل جەردە قايتا قايرات نيۋشانى پايدالانىپ, ەلٸمٸزدەگٸ ورىس تٸلدٸ قاۋىمنىڭ نازارىن ٶزٸنە اۋدارۋعا (قازاق شوۋ-بيزنەسٸنە) تىرىسقانىن بايقاۋعا بولادى.
وسىلايشا بٸزدٸڭ رەسەيمەن اراداعى مەدەني بايلانىسىمىز كٷن ٶتكەن سايىن كٶمەسكٸ تارتىپ كەلەدٸ.
ۇلى وتان سوعىسىنىڭ مەرەيتويى كەزٸندە كەڭەستٸك كەزەڭدە تانىلعان روزا رىمباەۆانىڭ عانا كرەملدٸڭ كونتسەرت زالىندا ەن سالعانىن بٸلەمٸز. ايتۋلى داتانىڭ شەڭبەرٸندە ۇيىمداستىرىلعان بۇل شارا رەسەي كٶرەرمەندەرٸ تاراپىنان ٷلكەن قولداۋعا يە بولدى دەپ ايتا المايمىز.
سول سيياقتى قانداسىمىز ارمان داۆلەتياروۆتىڭ استانادا «مۋز-تۆ 2015. گراۆيتاتسييا» بايقاۋىن ۇيىمداستىرۋى دا كٶپشٸلٸكتٸڭ قولداۋىنا يە بولعان جوق.
سول كەزدە «مۋزارت» توبىنىڭ بەلدٸ ەنشٸسٸ سەكەن مايعازيەۆ «مۋزارت»-تىڭ اتىنان ايتايىن, بٸز بارمايمىز! پرەميياسى ٶزٸنە, ول قازاقتىڭ «مۋزارت»-قا دەگەن ماحابباتىنان بيٸك ەمەس. قازاقتىڭ مەدەنيەتٸن, حالىقتىق مۋزىكاسىن, دەستٷرلٸ ەنٸن دەرٸپتەۋ, مٸنە, بٸزگە وسى ابىروي!», – دەپ كەسٸپ ايتقانىنان ورىستىڭ شوۋ-بيزنەسٸ قازاق توپىراعىندا ٶركەن جايۋ مٷمكٸندٸگٸنەن تولىقتاي ايىرىلعانىن بايقاۋعا بولادى.
بٷگٸندە «مۋزارت» توبى – قازاق شوۋ-بيزنەسٸنٸڭ تٶبە باسىندا تۇرعان ٶنەر ۇجىمى. رەسەيدٸڭ ەيگٸلٸ بايقاۋى «مۋزارت-تى» قىزىقتىرماسا, ٸرگەدەگٸ كٶرشٸمٸزدٸڭ مەدەني ەكسپانسيياسى ەرقاشان سەتسٸزدٸككە ۇشىرايتىنىن باعامداۋعا بولادى.
بٷگٸنگٸ قازاق قوعامى ٷشٸن تٶرەشتٸڭ اينالاسىندا بولىپ جاتقان وقيعالار قىزىقتى.
سوندىقتان تٶراعاليدىڭ ەربٸر ەنٸ, ەربٸر PR قادامى بٸزدٸڭ رەسەيدٸڭ مەدەني ەكسپانسيياسىنان قورعايتىنىن ەشقاشان ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك.
بٷگٸنگٸ بٸزدٸڭ شوۋ-بيزنەسٸمٸز (ونىڭ ساپاسى جايىندا سٶز باسقا), تويشىل قاۋىمىمىز ورىس مەدەنيەتٸنەن بٸزدٸ كٷن ٶتكەن سايىن الىستاتۋدا. قازٸر كەيبٸر ورىستاردىڭ ٶزدەرٸ دومبىرا شەرتٸپ, قازاق تٸلٸندە پوپۋريي ايتىپ, قازاقىلانىپ جاتقانىن بەرٸمٸز بٸلەمٸز. سوندىقتان قازاق شوۋ-بيزنەسٸنٸڭ قازانىن قايناتىپ جٷرگەن تٶرەش باستاعان ەنشٸلەرٸمٸزگە العىس ايتۋىمىز كەرەك…
نۇرلان جۇماحان
.jpg)