«Ómir bar jerde ólim bar. Ólimnen Paiǵambar da qutyla almaǵan» deidi úlkender. Qaitys bolǵan adamdy shariǵat jolymen sońǵy saparǵa shyǵaryp salý – úlken paryz, tirilerdiń ólgen kisige arnaǵan sońǵy qyzmeti. Marqumdy jerlegende topyraq salý arqyly adamdar ólgen kisige nieti aq, piǵyly taza ekenin, arýaqqa rizalyǵyn, qoshtasýdyń belgisin bildiredi. Jasy jetken úlkender: «Bala-shaǵamnan, jaqyn-juraǵatymnan, týǵan jerimnen topyraq buiyrsyn» dep tileidi. «Topyraǵyń torqa bolsyn» degen tilek jer qoinyna berilgen marqumǵa arnalady.
Qaitys bolǵan adamdy jerleý rásimi ejelden qalyptasqan, shariǵat erejelerine, ulttyq dástúr erekshelikterine sai ótetinin kórip júrmiz. Alaida, sondai sátterde oryn alatyn keleńsiz kórinisterge de kýá bolyp qalamyz. Ol qandai keleńsiz jaǵdailyr? Ólgen adamǵa topyraq salǵanda jergilikti imamdar: «Topyraqty, kúrekti tabanmen baspańdar, beiit basynda beibastaq sóz aitpańdar» dep eskertip-aq jatady. Din ókiliniń osyndai eskertpe erejelerin nege ekeni belgisiz saqtai bermeimiz. Oiymyzdan shyǵyp ketedi. Qabir qazǵanda jerden shyqqan jańa topyraqty taptap, tóbesine qapta shyǵyp alatynymyz da bar.
Taǵy bir óreskel kemshiligimiz – topyraq salarda júzdegen adam qabirge birden lap berip, birdemeden pendeshilikpen qur qalatyndai talasyp-tartysyp qalamyz. Qoly jetip, eki-úsh kúrek topyraq salǵandar endi topyrlaǵan toptyń arasynan jol taýyp keri shyǵa almai qyinalady. Bireýdiń aiaǵyn bireý basady. Jaǵa jyrtylmasa da túime úziledi, Ainaldyrǵan tórt bes kúrekke júzshaqty adamnyń bir sátte talasqanyn kózińizge elestetip kórińizshi. Sumdyq qoi. Beiit basynda kúrekke talasyp, bet jyrtyspasa da júz shaiysyp qalaǵandardy da talai ret baiqap júrmiz. Kórsek te úndemeimiz, ishten tynamyz. Ondai jerde kim kige aqyl aitqandai.
Ótkende bir qadirli kisini jerleý rásimine barǵanda týra osyndai kózge qorash, saltqa sai emes kórinis taǵy qaitalandy. Jaman ádet súiekke sińip ketken be dersiń. Sony kórip turǵan bir úlken aqsaqal:
«Ei, jalǵan dúnie-ai, topyraqqa talasqan degen osy ǵoi» dep saldy. Endi qaitsin, ishine syimaǵan soń, kúiingennen aitady ǵoi.
Taǵy da kórgenimizdi aitaiyq. Byltyr Zaisan aýdanynyń bir aýylynda kisi jerleý rásimine qatystyq, qadirli qudamyzǵa topyraq saldyq. Bir tańǵalarlyǵy - ol jaqta bizdegidei emes, beiit basyndaǵy tártip, rettilik múlde basqa. Topyraq saýǵa kelgen kópshilip qabir tóńireginen bes-on qadam aýasha, tártip saqtap tur. Bireýdiń aiaǵyn bireý basyp, kúrekke talasyp jatqan eshkim joq. Dúnie sózin sóilep, daýryǵyp ta jatqan eshkim baiqalmaidy. Topyraq salyp bolǵan adam kúregin jerge tastaidy, shetke qarai jaiymen shyǵa beredi, kelesi adam aqyryndap kelip kúrekti alady. Talas joq, tartys joq. Adamgershilik, imandalyq, syilastyq, marqumǵa, onyń artnda qalǵan týǵan-týystaryna degen qurmet sonda tur. Sony kórip, zaisandyqtarǵa riza bolasyń. Shirkin-ai, osyndai tártip bizdiń Aqsýatta, bizde ǵana emes, barlyq jerdi qalyptassa igi edi dep oilaisyń. Nesi bar, qalyptasatyn shyǵar dep sengiń keledi. Áitpese, bizdiń jerlesterimiz sol Zaisan jaqqa barmady, ondaǵy kisi jerleý rettiligin kórmedi deisiń be? Bári de ózimizge bailanysty dúnie ǵoi.
Hamza SÁTIEV,
Qazaqstannyń qurmetti jýrnalisi.
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Tarbaǵatai aýdany.
