.jpg)
Foto:goldenaltay.kz
Qazaqstannyń keń baitaq ólkesi óziniń alýan túrli kórikti jerlerimen maqtana alatynyn bilemiz. Alataý, Altai men Tarbaǵataidyń asýlarynan bastap, Ústirttiń keń-baitaq dalasy ózine ǵashyq qylmai qoimaidy. Óz elimizdiń jaýharlaryn kózben kórip, júrekpen sezinip, kókirektegi "meniń elim!" dep kerneitin sezimdi shyn seziný úshin saiahat kerek. Osy rette biz elimizdiń kórikti jerleriniń birqataryn usynamyz.
Foto:qazaqstan3d.kz
Býrabai
Aqmola oblysynyń soltústiginde ornalasqan qarasa kóz toidyrar ásem meken - Býrabai Ulttyq parki. Kórikti meken ásem taýlary, qaraǵaily ormany men keń, jazyq dalasymen ǵana emes, Býrabai, Shortandy, Úlken Shabaqty, Kishi Shabaqty, Qotyrkól kólderimen de erekshelenetin óńir. Býrabaidyń sánine sán qosyp turǵan "Oqjetpes", "Jeke batyr" siiaqty shyńdary da bar.
Sonymen qatar, Býrabai týraly san túrli ańyz-ápsanalary kelýshi týristerdi qyzyqtyryp, ózine tartyp turady. Sondai ańyzdyń biri ataqty "Oqjetpes" týraly deýge bolady.
Qalmaq qyzyna Abylai hannyń áskerleri "men alamyn" dep talasady. Sonda Abylai jaýyngerlerin renjitip almas úshin "Buiyrdym tutqyn qyzdyń qalaýyna" deidi. Tutqyn qyz jigitterdiń ónerin synaý úshin úsh shart qoiady. Birinshisi — Kóksheniń eń biik shyńyndaǵy naiza aǵashqa bailanǵan sháii oramaldy atyp túsirýi edi. Qyzdan dámeli han batyrlarynyń barlyǵy da "shirenip sadaqtaryn shyńǵa kezegenimen" eshqaisysy synnan óte almaidy. Shyń sodan keiin "Oqjetpes" dep atalypty mys.
Foto:qazaqstan3d.kz
Kólsai kólderi
"Kólsai kólderi" Memlekettik-Ulttyq tabiǵi parkinde úsh kól bar. Olar - joǵarǵy, orta jáne tómengi Kólsai. Joǵarǵy Kólsai teńiz deńgeiinen 3000 m-ge jýyq, Orta Kólsai (Qaiyńdy) 2600 m jáne Tómengi Kólsai 2130 m. biiktikte ornalasqan. Kólsai kólderiniń tumsa tabiǵaty kelýshi týristerdi tánti etýden sharshamaidy. Eger Býrabai elorda turǵyndary men kelýshi qonaqtarynyń súiikti mekeni bolsa, Kólsai Almatydan bar-joǵy 5 saǵattyq jerde ornalasqan ońtústik astana turǵyndary men qonaqtaryn kútip alatyn qonaqjai meken. Osy bir Jetisýdyń jánnatyn alýan túrli ósimdikter men ań-qus meken etetini taǵy bar. Sirek kezdesetin jergilikti ósimdikterge : órik, Ile barbarisi, dolana, iris Alberta jatady.
Foto:kaz.tengrinews.kz
Sharyn shatqaly
Almaty qalasynan 195 km-dei shyǵysqa qarai ornalasqan Sharyn shatqaly álemdegi eń erekshe jerlerdiń biri sanalady. Qoinaýyna myńdaǵan jylardyń syryn búgip jatqan Sharyn Qazaqstannyń ǵana emes, bútkil álem jurtshylyǵynyń tańdaiyn qaqtyryp otyr. Sharyn ózenin 154 shaqyrym boilai jatqan shatqaldar soltústik-shyǵystan ońtústik-batysqa qarai 154 km sozylyp jatyr. Bul jer bir qaraǵanda saiyn dalany alyp jatqan asý-asý birkelki tóbelerden turatyn kóringenimen, shatqaldardyń árqaisysy ózinshe erekshe. Aqtoǵai, Kórtoǵai, Uzynbulaq alqaby, Aralyq shatqal jáne Temirlik shatqaldary siiaqty ózgeshelikteri bar.
Foto:newsroom.kz
Ile Alataýy Ulttyq parki
Ásem Alataýdyń baýraiy Ile Alataýy Ulttyq parki siiaqty ǵajap tabiǵatpen de kelýshilerdi qýanta alady. Ásirese Almaty qalasy men irgedegi aýyl-aimaqtyń jii baratyn súiikti jeri deýge bolady. Oǵan 4-Aqsai, Medeý, Talǵar jáne Túrgen orman sharýashylyǵy aýmaǵyndaǵy alasa, ortasha jáne biik taý landshaftary kiredi. Ile Alataýy Ulttyq parki arqyly Túrgen, Esik, Talǵar, Kishi jáne Úlken Almaty, Qarǵaly, Aqsai, Qaskeleń ózenderi aǵyp ótedi. Ile Alataýy baýyryna tom-tom tarihty da basyp jatyr deýge bolady. Ile Alataýy Ulttyq parki aýmaǵynda Talqyz jáne Túrgen eski qalashyqtarynyń orny saqtalǵan. Túrgen shatqalynda ertedegi temir dáýiriniń zirattary men Esik ózeniniń boiynda saq qorǵandary bar.
Foto:qazaqstan3d.kz
Qatonqaraǵai
Qatonqaraǵai Ulttyq parki Shyǵys Qazaqstan oblysy Katonqaraǵai aýdanyna jaqyn jerde ornalasqan. Ýikipediia ashyq entsiklopediiasyndaǵy derekter boiynsha onyń aýdany 643 myń ga, onyń 215 myń ga-sy ormandy alqap, aǵashtarynyń qory – 24 myń m³, qoryqtyq aimaq jeri 151 myń gektar. Saiabaqtyń paidalanylatyn aýmaǵy – 492 myń ga. Soltústiginde Qyzylqaraǵai jáne Qatyn jotasyna ulasa otyryp, Reseimen shektesedi. Shyǵysynda Úkek dalasymen (Resei, Altai Respýblikasy) jáne Qytaimen, ońtústiginde Temirqaba ózenin boilai Marqakól qoryǵymen shektesedi.
Qatonqaraǵaidyń tumsa tabiǵaty týraly belgili jazýshy, osy óńirdiń týmasy Oralhan Bókeiden asyryp jaza almaspyz. Qatonqaraǵaidyń sulý tabiǵaty kez kelgen adamǵa shabyt beberi sózsiz.
Foto: vsegda-pomnim.com
Baianaýyl
"Jeri keń Baianaýyl dańqyń asqan, Jer joq qoi bul mańaida senen asqan" demekshi, Kerekýdiń jer jumaǵy Baianaýyl da talai sal-seri, óner adamy men oishyl-ǵalymdardy dúniege ákelgen kieli ólke. Pavlodar oblysyna qarasty Baianaýyl Ulttyq parkiniń aýmaǵy úsh ormanshylyǵyna bólingen: Baianaýyl ormanshylyǵy — 19 188 ga, Jasybai ormanshylyǵy — 22 904 ga, Dalba ormanshylyǵy — 8 596 ga, Keńeitilgen park aýmaǵy — 17 764,8 ga. Baianaýylda Jasybai, Sabyndykól, Toraiǵyr kólderine shomylyp, demalýǵa bolady. Al "Naizatas", "Jumbaqtas", "Kógershin", "Atbasy" siiaqty jartastar aimaqqa tylysym kúsh pen ózindik atmosfera syilap turatyndai.
Foto:inform.kz
Yrǵyz-Torǵai qoryq aimaǵy
Jorytqan qulan, kóshpendiniń rýhy, jaisań dala. Bul Yrǵyz-Torǵai qoryq aimaǵy týraly. Aqtóbe oblysy, Yrǵyz aýdanynda ornalasqan melekettik rezervat saiyn dalanyń aq partshasy - aqbókendi osy aimaqqa ósirip, baptaý úshin qurylǵan eken. Búginde tabiǵatpen etene astasyp, keń dalanyń tylsym kúshin seziný úshin osy aimaqqa jylyna 300-dei týrist baratyn kórinedi.
Foto:inform.kz
Qarqaraly
"Qarqaraly basynda jalǵyz arsha" degen Mádi Bápiulynyń ánin estigender múmkin bul jerdi taqyr jer dep oilar, biraq Qarqaraly talai sal-seriniń ánine arqaý bolǵan sulý jer. "Arqanyń altyn táji" atanǵan Qarqaraly búginde memlekettik ulttyq tabiǵi parki bolyp sanalady. Ol Qaraǵandy oblysynyń Qarqaraly aýdanyndaǵy taýly-orman landshafty. Qarqaraly taýlarynda Qarqaraly, Qopa, Aiýshat, Qarakeńgir, Kent taýynda Qyzylkenish, Qadyr ózenderi, Shaitankól, Bassein, Úlkenkól, t.b. kólderi bar. Shaǵyn sýqoimalary, sýǵa toly granitti jartas shuńqyrlar kezdesedi.alýan túrli ósimdikter men aǵashtardyń, ań-qustyń mekenine ainalǵan jer. Taý sailanyńan aqqan bulaqtar syldyrlap aǵyp, irili-usaqty ózenderge jalǵasyp jatyr.
Foto:inbusiness.kz
Ústirt
Barǵan adamnyń tańdaiyn qaqtyrmai, kózine ot jaqtyrmai qoimaityn erekshe sulýlyǵymen kózdiń jaýyn alatyn - Ústirt jazyǵy tylysym kúshke ie alyp meken. Batysta Mańǵystaý túbegi men Qarabuǵazkól shyǵanaǵy, shyǵysta Aral teńizi men Ámýdariia atyraýy aralyǵyn alyp jatqan dóńesti aimaq. Onyń bir bóligi ózimizdiń Mańǵystaýǵa kirse, arǵy sheti Ózbekstanǵa qaraidy.
Foto:qazaqstan3d.kz
Aqsý-Jabaǵyly
Jambyldyń topyraǵy da aiaq basqan adamdy tańqaldyrmai qoimaidy. Týristerdiń qyzyǵýshylyǵyn oiatatyn jer munda Aqsý-Jabaǵyly memlekettik tabiǵi qoryǵy. Qoryq Talas Alataýynyń (Batys Tian-Shan) soltústik-batys bóligin jáne Ógem jotasyn alyp jatqan Qazaqstandaǵy tuńǵysh qoryq dep jazady Ýikipediia. Aqsý-Jabaǵyly Qazaqstannyń eń kóne qoryǵy, sonymen qatar Ortalyq Aziiadaǵy IýNESKO biosfera qoryǵy dárejesin alǵan eń alǵashqy qoryq eken. Teńiz deńgeiinen 1000 m-den 4280 m aralyǵyndaǵy biiktikte Tian-Shan taýlarynda ornalasqan kórinedi.
