توپ-10: قازاقستاننىڭ كٶرٸكتٸ جەرلەرٸ

فوتو:goldenaltay.kz
قازاقستاننىڭ كەڭ بايتاق ٶلكەسٸ ٶزٸنٸڭ الۋان تٷرلٸ كٶرٸكتٸ جەرلەرٸمەن ماقتانا الاتىنىن بٸلەمٸز. الاتاۋ, التاي مەن تارباعاتايدىڭ اسۋلارىنان باستاپ, ٷستٸرتتٸڭ كەڭ-بايتاق دالاسى ٶزٸنە عاشىق قىلماي قويمايدى. ٶز ەلٸمٸزدٸڭ جاۋھارلارىن كٶزبەن كٶرٸپ, جٷرەكپەن سەزٸنٸپ, كٶكٸرەكتەگٸ "مەنٸڭ ەلٸم!" دەپ كەرنەيتٸن سەزٸمدٸ شىن سەزٸنۋ ٷشٸن ساياحات كەرەك. وسى رەتتە بٸز ەلٸمٸزدٸڭ كٶرٸكتٸ جەرلەرٸنٸڭ بٸرقاتارىن ۇسىنامىز.  

فوتو:qazaqstan3d.kz

بۋراباي

اقمولا وبلىسىنىڭ سولتٷستٸگٸندە ورنالاسقان قاراسا كٶز تويدىرار ەسەم مەكەن - بۋراباي ۇلتتىق پاركٸ. كٶرٸكتٸ مەكەن ەسەم تاۋلارى, قاراعايلى ورمانى مەن كەڭ, جازىق دالاسىمەن عانا ەمەس, بۋراباي, شورتاندى, ٷلكەن شاباقتى, كٸشٸ شاباقتى, قوتىركٶل كٶلدەرٸمەن دە ەرەكشەلەنەتٸن ٶڭٸر. بۋرابايدىڭ سەنٸنە سەن قوسىپ تۇرعان "وقجەتپەس", "جەكە باتىر" سيياقتى شىڭدارى دا بار. 
سونىمەن قاتار, بۋراباي تۋرالى سان تٷرلٸ اڭىز-ەپسانالارى كەلۋشٸ تۋريستەردٸ قىزىقتىرىپ, ٶزٸنە تارتىپ تۇرادى. سونداي اڭىزدىڭ بٸرٸ اتاقتى "وقجەتپەس" تۋرالى دەۋگە بولادى.
قالماق قىزىنا ابىلاي حاننىڭ ەسكەرلەرٸ "مەن الامىن" دەپ تالاسادى. سوندا ابىلاي جاۋىنگەرلەرٸن رەنجٸتٸپ الماس ٷشٸن "بۇيىردىم تۇتقىن قىزدىڭ قالاۋىنا" دەيدٸ. تۇتقىن قىز جٸگٸتتەردٸڭ ٶنەرٸن سىناۋ ٷشٸن ٷش شارت قويادى. بٸرٸنشٸسٸ — كٶكشەنٸڭ ەڭ بيٸك شىڭىنداعى نايزا اعاشقا بايلانعان شەيٸ ورامالدى اتىپ تٷسٸرۋٸ ەدٸ. قىزدان دەمەلٸ حان باتىرلارىنىڭ بارلىعى دا "شٸرەنٸپ ساداقتارىن شىڭعا كەزەگەنٸمەن" ەشقايسىسى سىننان ٶتە المايدى. شىڭ سودان كەيٸن "وقجەتپەس" دەپ اتالىپتى مىس.

فوتو:qazaqstan3d.kz

كٶلساي كٶلدەرٸ

"كٶلساي كٶلدەرٸ" مەملەكەتتٸك-ۇلتتىق تابيعي پاركٸندە ٷش كٶل بار. ولار - جوعارعى, ورتا جەنە تٶمەنگٸ كٶلساي. جوعارعى كٶلساي تەڭٸز دەڭگەيٸنەن 3000 م-گە جۋىق, ورتا كٶلساي (قايىڭدى) 2600 م جەنە تٶمەنگٸ كٶلساي 2130 م. بيٸكتٸكتە ورنالاسقان. كٶلساي كٶلدەرٸنٸڭ تۇمسا تابيعاتى كەلۋشٸ تۋريستەردٸ تەنتٸ ەتۋدەن شارشامايدى. ەگەر بۋراباي ەلوردا تۇرعىندارى مەن كەلۋشٸ قوناقتارىنىڭ سٷيٸكتٸ مەكەنٸ بولسا, كٶلساي الماتىدان بار-جوعى 5 ساعاتتىق جەردە ورنالاسقان وڭتٷستٸك استانا تۇرعىندارى مەن قوناقتارىن كٷتٸپ الاتىن قوناقجاي مەكەن. وسى بٸر جەتٸسۋدىڭ جەنناتىن الۋان تٷرلٸ ٶسٸمدٸكتەر مەن اڭ-قۇس مەكەن ەتەتٸنٸ تاعى بار. سيرەك كەزدەسەتٸن جەرگٸلٸكتٸ ٶسٸمدٸكتەرگە : ٶرٸك, ٸلە بارباريسٸ, دولانا, يريس البەرتا جاتادى.

فوتو:kaz.tengrinews.kz

شارىن شاتقالى

الماتى قالاسىنان 195 كم-دەي شىعىسقا قاراي ورنالاسقان شارىن شاتقالى ەلەمدەگٸ ەڭ ەرەكشە جەرلەردٸڭ بٸرٸ سانالادى. قويناۋىنا مىڭداعان جىلاردىڭ سىرىن بٷگٸپ جاتقان شارىن قازاقستاننىڭ عانا ەمەس, بٷتكٸل ەلەم جۇرتشىلىعىنىڭ تاڭدايىن قاقتىرىپ وتىر. شارىن ٶزەنٸن 154 شاقىرىم بويلاي جاتقان شاتقالدار سولتٷستٸك-شىعىستان وڭتٷستٸك-باتىسقا قاراي 154 كم سوزىلىپ جاتىر. بۇل جەر بٸر قاراعاندا سايىن دالانى الىپ جاتقان اسۋ-اسۋ بٸركەلكٸ تٶبەلەردەن تۇراتىن كٶرٸنگەنٸمەن, شاتقالداردىڭ ەرقايسىسى ٶزٸنشە ەرەكشە. اقتوعاي, كٶرتوعاي, ۇزىنبۇلاق القابى, ارالىق شاتقال جەنە تەمٸرلٸك شاتقالدارى سيياقتى ٶزگەشەلٸكتەرٸ بار. 

فوتو:newsroom.kz

ٸلە الاتاۋى ۇلتتىق پاركٸ

ەسەم الاتاۋدىڭ باۋرايى ٸلە الاتاۋى ۇلتتىق پاركٸ سيياقتى عاجاپ تابيعاتپەن دە كەلۋشٸلەردٸ قۋانتا الادى. ەسٸرەسە الماتى قالاسى مەن ٸرگەدەگٸ اۋىل-ايماقتىڭ جيٸ باراتىن سٷيٸكتٸ جەرٸ دەۋگە بولادى. وعان 4-اقساي, مەدەۋ, تالعار جەنە تٷرگەن ورمان شارۋاشىلىعى اۋماعىنداعى الاسا, ورتاشا جەنە بيٸك تاۋ لاندشافتارى كٸرەدٸ. ٸلە الاتاۋى ۇلتتىق پاركٸ ارقىلى تٷرگەن, ەسٸك, تالعار, كٸشٸ جەنە ٷلكەن الماتى, قارعالى, اقساي, قاسكەلەڭ ٶزەندەرٸ اعىپ ٶتەدٸ. ٸلە الاتاۋى باۋىرىنا توم-توم تاريحتى دا باسىپ جاتىر دەۋگە بولادى. ٸلە الاتاۋى ۇلتتىق پاركٸ اۋماعىندا تالقىز جەنە تٷرگەن ەسكٸ قالاشىقتارىنىڭ ورنى ساقتالعان. تٷرگەن شاتقالىندا ەرتەدەگٸ تەمٸر دەۋٸرٸنٸڭ زيراتتارى مەن ەسٸك ٶزەنٸنٸڭ بويىندا ساق قورعاندارى بار.

فوتو:qazaqstan3d.kz

قاتونقاراعاي

قاتونقاراعاي ۇلتتىق پاركٸ  شىعىس قازاقستان وبلىسى كاتونقاراعاي اۋدانىنا جاقىن جەردە ورنالاسقان. ۋيكيپەدييا اشىق ەنتسيكلوپەديياسىنداعى دەرەكتەر بويىنشا ونىڭ اۋدانى 643 مىڭ گا, ونىڭ 215 مىڭ گا-سى ورماندى القاپ, اعاشتارىنىڭ قورى – 24 مىڭ م³, قورىقتىق ايماق جەرٸ 151 مىڭ گەكتار. ساياباقتىڭ پايدالانىلاتىن اۋماعى – 492 مىڭ گا. سولتٷستٸگٸندە قىزىلقاراعاي جەنە قاتىن جوتاسىنا ۇلاسا وتىرىپ, رەسەيمەن شەكتەسەدٸ. شىعىسىندا ٷكەك دالاسىمەن (رەسەي, التاي رەسپۋبليكاسى) جەنە قىتايمەن, وڭتٷستٸگٸندە تەمٸرقابا ٶزەنٸن بويلاي مارقاكٶل قورىعىمەن شەكتەسەدٸ.
قاتونقاراعايدىڭ تۇمسا تابيعاتى تۋرالى بەلگٸلٸ جازۋشى, وسى ٶڭٸردٸڭ تۋماسى ورالحان بٶكەيدەن اسىرىپ جازا الماسپىز. قاتونقاراعايدىڭ سۇلۋ تابيعاتى كەز كەلگەن ادامعا شابىت بەبەرٸ سٶزسٸز.

فوتو: vsegda-pomnim.com

باياناۋىل

"جەرٸ كەڭ باياناۋىل داڭقىڭ اسقان, جەر جوق قوي بۇل ماڭايدا سەنەن اسقان" دەمەكشٸ, كەرەكۋدٸڭ جەر جۇماعى باياناۋىل دا تالاي سال-سەرٸ, ٶنەر ادامى مەن ويشىل-عالىمداردى دٷنيەگە ەكەلگەن كيەلٸ ٶلكە. پاۆلودار وبلىسىنا قاراستى باياناۋىل ۇلتتىق پاركٸنٸڭ اۋماعى ٷش ورمانشىلىعىنا بٶلٸنگەن: باياناۋىل ورمانشىلىعى — 19 188 گا, جاسىباي ورمانشىلىعى — 22 904 گا, دالبا ورمانشىلىعى — 8 596 گا, كەڭەيتٸلگەن پارك اۋماعى — 17 764,8 گا. باياناۋىلدا جاسىباي, سابىندىكٶل, تورايعىر كٶلدەرٸنە شومىلىپ, دەمالۋعا بولادى. ال "نايزاتاس", "جۇمباقتاس", "كٶگەرشٸن", "اتباسى" سيياقتى جارتاستار ايماققا تىلىسىم كٷش پەن ٶزٸندٸك اتموسفەرا سىيلاپ تۇراتىنداي.

فوتو:inform.kz

ىرعىز-تورعاي قورىق ايماعى

 جورىتقان قۇلان, كٶشپەندٸنٸڭ رۋحى, جايساڭ دالا. بۇل ىرعىز-تورعاي قورىق ايماعى تۋرالى.  اقتٶبە وبلىسى, ىرعىز اۋدانىندا ورنالاسقان مەلەكەتتٸك رەزەرۆات سايىن دالانىڭ اق پارتشاسى - اقبٶكەندٸ وسى ايماققا ٶسٸرٸپ, باپتاۋ ٷشٸن قۇرىلعان ەكەن. بٷگٸندە  تابيعاتپەن ەتەنە استاسىپ, كەڭ دالانىڭ تىلسىم كٷشٸن سەزٸنۋ ٷشٸن وسى ايماققا جىلىنا 300-دەي تۋريست باراتىن كٶرٸنەدٸ. 

فوتو:inform.kz

قارقارالى

"قارقارالى باسىندا جالعىز ارشا" دەگەن مەدي بەپيۇلىنىڭ ەنٸن ەستٸگەندەر مٷمكٸن بۇل جەردٸ تاقىر جەر دەپ ويلار, بٸراق قارقارالى تالاي سال-سەرٸنٸڭ ەنٸنە ارقاۋ بولعان سۇلۋ جەر. "ارقانىڭ التىن تەجٸ" اتانعان قارقارالى بٷگٸندە مەملەكەتتٸك ۇلتتىق تابيعي پاركٸ بولىپ سانالادى. ول قاراعاندى وبلىسىنىڭ قارقارالى اۋدانىنداعى تاۋلى-ورمان لاندشافتى. قارقارالى تاۋلارىندا قارقارالى, قوپا, ايۋشات, قاراكەڭگٸر, كەنت تاۋىندا قىزىلكەنٸش, قادىر ٶزەندەرٸ, شايتانكٶل, باسسەين, ٷلكەنكٶل, ت.ب. كٶلدەرٸ بار. شاعىن سۋقويمالارى, سۋعا تولى گرانيتتٸ جارتاس شۇڭقىرلار كەزدەسەدٸ.الۋان تٷرلٸ ٶسٸمدٸكتەر مەن اعاشتاردىڭ, اڭ-قۇستىڭ مەكەنٸنە اينالعان جەر. تاۋ سايلانىڭان اققان بۇلاقتار سىلدىرلاپ اعىپ, ٸرٸلٸ-ۇساقتى ٶزەندەرگە جالعاسىپ جاتىر.

فوتو:inbusiness.kz

ٷستٸرت

بارعان ادامنىڭ تاڭدايىن قاقتىرماي, كٶزٸنە وت جاقتىرماي قويمايتىن ەرەكشە سۇلۋلىعىمەن كٶزدٸڭ جاۋىن الاتىن - ٷستٸرت جازىعى تىلىسىم كٷشكە يە الىپ مەكەن. باتىستا ماڭعىستاۋ تٷبەگٸ مەن قارابۇعازكٶل شىعاناعى, شىعىستا ارال تەڭٸزٸ مەن ەمۋدارييا اتىراۋى ارالىعىن الىپ جاتقان دٶڭەستٸ ايماق. ونىڭ بٸر بٶلٸگٸ ٶزٸمٸزدٸڭ ماڭعىستاۋعا كٸرسە, ارعى شەتٸ ٶزبەكستانعا قارايدى. 

فوتو:qazaqstan3d.kz

اقسۋ-جاباعىلى

جامبىلدىڭ توپىراعى دا اياق باسقان ادامدى تاڭقالدىرماي قويمايدى. تۋريستەردٸڭ قىزىعۋشىلىعىن وياتاتىن جەر مۇندا اقسۋ-جاباعىلى مەملەكەتتٸك تابيعي قورىعى. قورىق تالاس الاتاۋىنىڭ (باتىس تيان-شان) سولتٷستٸك-باتىس بٶلٸگٸن جەنە ٶگەم جوتاسىن الىپ جاتقان قازاقستانداعى تۇڭعىش قورىق دەپ جازادى ۋيكيپەدييا. اقسۋ-جاباعىلى قازاقستاننىڭ ەڭ كٶنە قورىعى, سونىمەن قاتار ورتالىق ازيياداعى يۋنەسكو بيوسفەرا قورىعى دەرەجەسٸن العان ەڭ العاشقى قورىق ەكەن. تەڭٸز دەڭگەيٸنەن 1000 م-دەن 4280 م ارالىعىنداعى بيٸكتٸكتە تيان-شان تاۋلارىندا ورنالاسقان كٶرٸنەدٸ.