Qazan aiynyń 24-28 kúnderi aralyǵynda Almaty shaharynda ótip jatqan "Bastaý" halyqaralyq kinofestiveli sheńberinde rejisser Elzat Eskendirdiń "Óliara" filmi kórsetildi. Atalmysh týyndynyń tusaý keseri Ońtústik Koreiada Pýsan kinofestivalinde ótken bolatyn. "Óliara" filmi Aziia kinoindýstriiasynda ǵana emes álemde shoqtyǵy biik kinobaiqaýda "Eń úzdik qysqametrajdy film" atanǵan edi.
Adaldyqtyń ala jibin attaǵan jan qoiynnan shyqqan sur jylanmen teń. Bul bárine qatysty. Jarǵa da, joldasqa da. Qazaqtyń qadirli klassikteriniń biri – Oralhan Bókeidiń "Óliara" týyndysyn kógildir ekranǵa alyp kelgen Elzat Eskendirdi de osy ar, namys, tektilik máseleri tolǵandyrǵan bolsa kerek. Tolǵandyrmaǵanda she? Qulqynyń quly bolǵandar – qai zamannyń da qaiǵysy.
Rejisser óz oiyn qysqametrajdy kórkem film arqyly tym erekshe kestelegen. Stilistikalyq jaǵynan bólek, shielenisti sátterdi ashyp kórsetpei, oidy odan ári órbitý múmkindigin kórermen enshisine qaldyrǵan. Sodan bolsa kerek, keýdede qalǵan saýal kóp.
Birinshisi, áiel arsyz qadamǵa bardy ma? Elzat myrzanyń aitýynsha, is-árekettiń oryn alýy, shyn mánisinde, mańyzdy emes. Eń bastysy – oi. Adaldyq sana men júrekte qalmaǵan bolsa, ar jaǵy aitarlyqtai áńgime emes. Bul jaýapty estigen kórermen sanasy bir silkinýge tiis bolatyn. Laiym, solai boldy dep seneiik. Quityrqy qylyqtar qupiia bolýdan qalǵan qazirgi zamanda adam arsyz oilarǵa beiim ekendigin beisanalyq deńgeide uǵynýdan qalǵan ba? Tereń pálsapalyq sheshim izdeýdiń ornyna, kópshilikti kórpe qyzyqtyrǵany qalai? Jas rejisserdiń bergen jaýaby júrekterge oi salyp, zalda bolǵandar (tek olar ǵana emes) budan bylai ár kórgen-bilgeninen óz júregin aqqa jaqyn bolýǵa baǵyttap, piǵylynyń páktigine jeteleitin jolda jumsaýǵa bel býǵan shyǵar.
Ekinshi, film sońynda kórermen oiynda "Erteń ne bolar eken?" degen suraq paida bolady. Biri óliara mezgil ótip, arsyzdyq ashylyp tynar dese... Endi biri aldanǵan otaǵasy óz ómirin qidy desedi. Qansha kórermen bolsa, sonsha jaýapsyz suraq... Qatardaǵy kórermenderdei men de kókeikesti oilarmen arpalystym da qaldym. Menińshe, shopan qart jarynyń jan tazalyǵyn joǵaltqanyn áý bastan-aq bilgen. "Dala filosofyn" áieldiń áýmeserligi qyzyqtyrsyn ba?! Endi qalǵan qamshynyń sabyndai qysqa ǵumyryn ýaqyt tolqynyna terbele sabyrmen súre bermek...
Filmde ózgelerinen ótken tereń kadr bar. Iá, sol. Aina. Áiel beinesi. Balta. Adaldyqtyqtyń tamyryna balta shapty dep uqtym. Bir aýyz sózsiz, bir ǵana kadr. Qalai taýyp jetkizgen. Shedevr!
Bir qyzyǵy, rejisser ádetine saldy: "Bul stsenada eshqandai pálsapa joq". Qiial tumany áp sátte seiildi de qaldy.
Bul da tapqyrlyq bolar. Otyz-aq minýt. Otyz myń suraq pen oi. Budan asqan qandai sheberlik kerek?!
Otyz minýt demekshi, tez bitti, toimai qaldyq. Atmosferasynyń tuńǵiyǵyna ár kadr saiyn tereńdep, batyp barasyń. Kenet kesildi de qaldy. Es jiyp úlgermedik. Azdap ashtyq sezimi qaldy. Jaqsy maǵynada.
Týyndynyń ishki qaishylyqtar men syrly sezimge jeteleitin aýrasy arbap alady. Ai dala. Jalǵyz úi. Az sózdilik. Qalypty ómir. Syrtqy sabyrlylyq. Ishki arpalys. Óliara.Tereńdei beresiń...
Jalpy, film bastan aiaq erekshe úilesimdi kadrlardan quralǵan. Olai deitin sebebim, ár kadrdy bólek-bólek alatyn bolsaq, vizýaldy estetikasynan bólek, árqaisysynyń emotsiiaǵa qanyq dámi bar. Qiialy qaryshtaǵan kórermen, olardy odan ári órbitip, ózindik jeke pálsapa pen siýjetke tundyra alady. Bile bilgenge, filmdi tamashalai otyryp, qazaq aýylynyń jupyny bolsa da shynaiy tirliginen kórkemdik kórýge bolatynyn uǵasyz.
Basynda oryn alatyn montajdy japsyrmasyz bir kadrly stsena rejisserdiń erekshe stilistikasynabirden boilatty. Sońyna deiin sol erekshe atmosferany sezýmen boldyq.
Kino ónerindegi qadamyn klassikanyń kirpishinen qalaýdy jón kórgen rejisser jas bolsa da, kókiregi tereń, aitary mol. Óitkeni, ádebi kókjiek keń. Kitaptan týǵan kino kem bolmaityny jaqsy biledi. Onyń ústine, óz ádebietimiz.
Aitpaqshy, Dýlyǵa Aqmoldanyń airyqsha akterlik aýrasy ekrannyń ar jaǵynan-aq aldyńda turǵandai baýrap aldy. Eski mototsikl. Bylǵary kúrte. Amerikandyq djins shalbar. Shylym. Keiipker beinesine sai betpaqtyq, nemqurailylyq. Suqtanǵan kózqaras. Osyndai obrazda osynshama úilesimdi bolýǵa bola ma?! Kez kelgen keiipkerdi kelisti keltiretin Dýlyǵa aǵa – naǵyz akter.
Aiymgúl Oralqyzy
"Massaget" portaly
