قازان ايىنىڭ 24-28 كٷندەرٸ ارالىعىندا الماتى شاھارىندا ٶتٸپ جاتقان "باستاۋ" حالىقارالىق كينوفەستيۆەلٸ شەڭبەرٸندە رەجيسسەر ەلزات ەسكەندٸردٸڭ "ٶلٸارا" فيلمٸ كٶرسەتٸلدٸ. اتالمىش تۋىندىنىڭ تۇساۋ كەسەرٸ وڭتٷستٸك كورەيادا پۋسان كينوفەستيۆالٸندە ٶتكەن بولاتىن. "ٶلٸارا" فيلمٸ ازييا كينويندۋستريياسىندا عانا ەمەس ەلەمدە شوقتىعى بيٸك كينوبايقاۋدا "ەڭ ٷزدٸك قىسقامەتراجدى فيلم" اتانعان ەدٸ.
ادالدىقتىڭ الا جٸبٸن اتتاعان جان قويىننان شىققان سۇر جىلانمەن تەڭ. بۇل بەرٸنە قاتىستى. جارعا دا, جولداسقا دا. قازاقتىڭ قادٸرلٸ كلاسسيكتەرٸنٸڭ بٸرٸ – ورالحان بٶكەيدٸڭ "ٶلٸارا" تۋىندىسىن كٶگٸلدٸر ەكرانعا الىپ كەلگەن ەلزات ەسكەندٸردٸ دە وسى ار, نامىس, تەكتٸلٸك مەسەلەرٸ تولعاندىرعان بولسا كەرەك. تولعاندىرماعاندا شە? قۇلقىنىڭ قۇلى بولعاندار – قاي زاماننىڭ دا قايعىسى.
رەجيسسەر ٶز ويىن قىسقامەتراجدى كٶركەم فيلم ارقىلى تىم ەرەكشە كەستەلەگەن. ستيليستيكالىق جاعىنان بٶلەك, شيەلەنٸستٸ سەتتەردٸ اشىپ كٶرسەتپەي, ويدى ودان ەرٸ ٶربٸتۋ مٷمكٸندٸگٸن كٶرەرمەن ەنشٸسٸنە قالدىرعان. سودان بولسا كەرەك, كەۋدەدە قالعان ساۋال كٶپ.
بٸرٸنشٸسٸ, ەيەل ارسىز قادامعا باردى ما? ەلزات مىرزانىڭ ايتۋىنشا, ٸس-ەرەكەتتٸڭ ورىن الۋى, شىن مەنٸسٸندە, ماڭىزدى ەمەس. ەڭ باستىسى – وي. ادالدىق سانا مەن جٷرەكتە قالماعان بولسا, ار جاعى ايتارلىقتاي ەڭگٸمە ەمەس. بۇل جاۋاپتى ەستٸگەن كٶرەرمەن ساناسى بٸر سٸلكٸنۋگە تيٸس بولاتىن. لايىم, سولاي بولدى دەپ سەنەيٸك. قۇيتىرقى قىلىقتار قۇپييا بولۋدان قالعان قازٸرگٸ زاماندا ادام ارسىز ويلارعا بەيٸم ەكەندٸگٸن بەيسانالىق دەڭگەيدە ۇعىنۋدان قالعان با? تەرەڭ پەلساپالىق شەشٸم ٸزدەۋدٸڭ ورنىنا, كٶپشٸلٸكتٸ كٶرپە قىزىقتىرعانى قالاي? جاس رەجيسسەردٸڭ بەرگەن جاۋابى جٷرەكتەرگە وي سالىپ, زالدا بولعاندار (تەك ولار عانا ەمەس) بۇدان بىلاي ەر كٶرگەن-بٸلگەنٸنەن ٶز جٷرەگٸن اققا جاقىن بولۋعا باعىتتاپ, پيعىلىنىڭ پەكتٸگٸنە جەتەلەيتٸن جولدا جۇمساۋعا بەل بۋعان شىعار.
ەكٸنشٸ, فيلم سوڭىندا كٶرەرمەن ويىندا "ەرتەڭ نە بولار ەكەن?" دەگەن سۇراق پايدا بولادى. بٸرٸ ٶلٸارا مەزگٸل ٶتٸپ, ارسىزدىق اشىلىپ تىنار دەسە... ەندٸ بٸرٸ الدانعان وتاعاسى ٶز ٶمٸرٸن قيدى دەسەدٸ. قانشا كٶرەرمەن بولسا, سونشا جاۋاپسىز سۇراق... قاتارداعى كٶرەرمەندەردەي مەن دە كٶكەيكەستٸ ويلارمەن ارپالىستىم دا قالدىم. مەنٸڭشە, شوپان قارت جارىنىڭ جان تازالىعىن جوعالتقانىن ەۋ باستان-اق بٸلگەن. "دالا فيلوسوفىن" ەيەلدٸڭ ەۋمەسەرلٸگٸ قىزىقتىرسىن با?! ەندٸ قالعان قامشىنىڭ سابىنداي قىسقا عۇمىرىن ۋاقىت تولقىنىنا تەربەلە سابىرمەن سٷرە بەرمەك...
فيلمدە ٶزگەلەرٸنەن ٶتكەن تەرەڭ كادر بار. يە, سول. اينا. ەيەل بەينەسٸ. بالتا. ادالدىقتىقتىڭ تامىرىنا بالتا شاپتى دەپ ۇقتىم. بٸر اۋىز سٶزسٸز, بٸر عانا كادر. قالاي تاۋىپ جەتكٸزگەن. شەدەۆر!
بٸر قىزىعى, رەجيسسەر ەدەتٸنە سالدى: "بۇل ستسەنادا ەشقانداي پەلساپا جوق". قييال تۇمانى ەپ سەتتە سەيٸلدٸ دە قالدى.
بۇل دا تاپقىرلىق بولار. وتىز-اق مينۋت. وتىز مىڭ سۇراق پەن وي. بۇدان اسقان قانداي شەبەرلٸك كەرەك?!
وتىز مينۋت دەمەكشٸ, تەز بٸتتٸ, تويماي قالدىق. اتموسفەراسىنىڭ تۇڭعيىعىنا ەر كادر سايىن تەرەڭدەپ, باتىپ باراسىڭ. كەنەت كەسٸلدٸ دە قالدى. ەس جيىپ ٷلگەرمەدٸك. ازداپ اشتىق سەزٸمٸ قالدى. جاقسى ماعىنادا.
تۋىندىنىڭ ٸشكٸ قايشىلىقتار مەن سىرلى سەزٸمگە جەتەلەيتٸن اۋراسى ارباپ الادى. اي دالا. جالعىز ٷي. از سٶزدٸلٸك. قالىپتى ٶمٸر. سىرتقى سابىرلىلىق. ٸشكٸ ارپالىس. ٶلٸارا.تەرەڭدەي بەرەسٸڭ...
جالپى, فيلم باستان اياق ەرەكشە ٷيلەسٸمدٸ كادرلاردان قۇرالعان. ولاي دەيتٸن سەبەبٸم, ەر كادردى بٶلەك-بٶلەك الاتىن بولساق, ۆيزۋالدى ەستەتيكاسىنان بٶلەك, ەرقايسىسىنىڭ ەموتسيياعا قانىق دەمٸ بار. قييالى قارىشتاعان كٶرەرمەن, ولاردى ودان ەرٸ ٶربٸتٸپ, ٶزٸندٸك جەكە پەلساپا پەن سيۋجەتكە تۇندىرا الادى. بٸلە بٸلگەنگە, فيلمدٸ تاماشالاي وتىرىپ, قازاق اۋىلىنىڭ جۇپىنى بولسا دا شىنايى تٸرلٸگٸنەن كٶركەمدٸك كٶرۋگە بولاتىنىن ۇعاسىز.
باسىندا ورىن الاتىن مونتاجدى جاپسىرماسىز بٸر كادرلى ستسەنا رەجيسسەردٸڭ ەرەكشە ستيليستيكاسىنابٸردەن بويلاتتى. سوڭىنا دەيٸن سول ەرەكشە اتموسفەرانى سەزۋمەن بولدىق.
كينو ٶنەرٸندەگٸ قادامىن كلاسسيكانىڭ كٸرپٸشٸنەن قالاۋدى جٶن كٶرگەن رەجيسسەر جاس بولسا دا, كٶكٸرەگٸ تەرەڭ, ايتارى مول. ٶيتكەنٸ, ەدەبي كٶكجيەك كەڭ. كٸتاپتان تۋعان كينو كەم بولمايتىنى جاقسى بٸلەدٸ. ونىڭ ٷستٸنە, ٶز ەدەبيەتٸمٸز.
ايتپاقشى, دۋلىعا اقمولدانىڭ ايرىقشا اكتەرلٸك اۋراسى ەكراننىڭ ار جاعىنان-اق الدىڭدا تۇرعانداي باۋراپ الدى. ەسكٸ موتوتسيكل. بىلعارى كٷرتە. امەريكاندىق دجينس شالبار. شىلىم. كەيٸپكەر بەينەسٸنە ساي بەتپاقتىق, نەمقۇرايلىلىق. سۇقتانعان كٶزقاراس. وسىنداي وبرازدا وسىنشاما ٷيلەسٸمدٸ بولۋعا بولا ما?! كەز كەلگەن كەيٸپكەردٸ كەلٸستٸ كەلتٸرەتٸن دۋلىعا اعا – ناعىز اكتەر.
ايىمگٷل ورالقىزى
"ماسساگەت" پورتالى
