Tólen Ábdik: Aqiqattan biik aqsaqal joq

Qoǵamnyń derti qalyń buqaradan buryn eń áýeli jazýshynyń júregine batady. Sol kúi shyǵarmalarynda syr bolyp tógiledi. Sebebi bul kisiler parasat maidanyn áý bastan-aq tańdap alǵan. Memlekettik syilyqtyń laýreaty, jazýshy Tólen ÁBDIKPEN órbigen áńgimemiz osy oiymyzǵa dálel.

– Táýelsiz qazaq qoǵamynda júrer para­sat maidanynyń basty mis-siiasy siz­dińshe ne bolý kerek? Qazaq nege zárý?

– Kez kelgen adam óziniń túsinigi boiyn­sha áreket jasaidy. Iaǵni adamnyń iste­gen isi onyń dúnietanymymen, sa­na­­­sy­­men tikelei bailanysty. Búgingi qazaq­tyń da úlken problemasy onyń sana­synda jatyr dep oilaimyn. Ke­shegi Keńes ókimeti meilinshe ideo­lo­giia­­lan­ǵan memleket edi ǵoi. Halyq­tyń sana­syn ýlady, jalǵan uǵym, senim­der­di qa­lyptastyrdy. Táýelsizdik al­ǵa­ny­myzǵa 30 jylǵa jýyq ýaqyt ótse de, sol sanadan áli arylyp bola almai jatyrmyz. Ziialy qaýymnyń ishinde kózi ashyq degen azamattardyń arasynda da áli sol keńes zamanynda ómir súrip júrgendei oi oilap, pikir tara­typ júrgender barshylyq. Tipti táýel­sizdikti áli moiyndaǵysy kel­mei júrgender de bar. Olardyń kóbi kezin­de keńestik nomenklatýrada bolyp, j­o­ǵary qyzmetterde istep, zamannyń qy­zy­ǵyn molynan kórgender nemese so­lar­dyń urpaqtary, kommýnistik ideia­ǵa qat­ty sengender, oryssha tár­bielenip, óz ta­my­rynan airylyp qalǵan­dar hám taǵy sol siiaqtylar. Áli kúnge deiin Re­sei­diń nasihatynan shyǵa almai (óit­keni tańerteńnen keshke deiin tyńdai­ty­­ny­myz – solardyń telearnalary, oqity­nymyz – solardyń gazetteri), solarsha Amerikany jamandap, Eýropany ǵai­bat­tap (bular bizdiń jerimizge kóz alar­typ otyrǵandai nemese tilimizdiń mem­le­ket­tik til bolýyna kedergi jasap jat­qandai), demokratiiany joqqa shyǵaryp (buryn jalǵan demokratiiany jeleý etip otyrǵan memleketterdi synaýshy edik, endi demokratiianyń ózin synaýǵa kósh­tik, bizdi qurtyp otyrǵan sol eken), el úshin jandaryn qurbandyqqa shal­ǵan Alash azamattarynyń ózderin asa joǵa­ry kótermei, shamalap qana maqtap, ke­zinde bolshevikterdiń soiylyn soq­qan­­dardy áli kúnge deiin kók­ke kóterip ulyq­taýymyzdy qoimai – mine­ki, osylai ómir súrip jatyrmyz. Onyń ústine, ulttyq sananyń orny­ǵýyna keder­gi bolyp otyrǵan rýlyq sanany qosy­ńyz. Ult­tyq sana degenimiz – halyq­­tyń birtu­tas or­ganizmge ainalýy, kez kel­gen iste, ási­rese ulttyq múddeni qor­ǵaý qajet bol­ǵanda jumyla bilýi. Al rý­lyq sana – sol joldaǵy úlken kedergi. Álem­ge yqpal ja­sap otyrǵan órkenietti halyq­tardyń ar­tyq­shylyǵy da osy taipa­lyq sanany álde­qashan artqa tastap, ult­tyq sanaǵa kó­ship ketkendiginde jatyr.

– «Adamdardyń ártis ekeni de, qoǵam­nyń dertti ekeni de ras» dep edi­ńiz bir suhbatyńyzda. Tarqatyp aity­ńyzshy, qoǵamnyń basty derti ne?

– Jańaǵy aityp jatqanymyzdyń bári qoǵamnyń derti ǵoi. Tek osyǵan korrýptsiia degen bir úlken dertti qosar edim. Korrýptsiia jailaǵan elde ǵylym da, bilim de, ekonomika da dami almaidy, qoǵamnyń adamgershilik qasieti tómendeidi. Tek belgili bir toptardyń ǵana qisapsyz baiýy etek alady. Ol, ári­ne, erekshe eńbekpen, qabiletpen kel­gen bailyq emes, onyń ar jaǵynda urlyq-qarlyq, jemqorlyq, para, taǵy sol sekildi qylmysty áreketterdiń ja­ta­tyny eshkimge qupiia emes. Ondai qoǵam­da kásibi deńgeii biik, adal adamdar bilikke de, bailyqqa da qol jetkize almaidy. Óitkeni korrýptsiia jailaǵan jerde eshqandai qabilettiń, kisiliktiń qajeti joq. Ondai jerge bastyǵy ne aitsa da, tipti aitqany zańǵa qaishy bolsa da, uiat dep atalatyn tabaldyryqtardan emin-erkin attap, tapsyrmany múltiksiz oryndai beretin beiimdelgish, jaǵympaz, jandaishap, eshteńege jany aýyrmaityn arsyzdaý adamdar qajet. Ondai qoǵamda shyndyq shyryldap qamaýda oty­rady. Shyndyqty aitam degen adam qýda­lanyp, jumyssyz qalyp, aqy­ryn­da bala-shaǵasyn asyraýǵa zar bolýy múm­kin. Sóitip talantsyzdardyń, daryn­syz­dar­dyń dáýiri bastalady. «Ker­ýen keri burylsa, aqsaq túie alǵa túse­di» degen sol bolar.

– Ótken ǵasyrdyń ekinshi jartysynda ádebiet álemine bir top talanttar shoǵyry kelip qosylyp, ulttyq ádebiettiń tutastai kelbetin ózgertti. Qatarynda ózińiz de barsyz. Bul býyn­nyń basty ereksheligi nede dep oilaisyz?

– Ras, HH ǵasyrdyń 60-jyldary qazaq ádebietindegi shyn máninde tarihi meje boldy desem, artyq aitqandyǵym emes. Óitkeni sol jyldary qoǵamdyq oi-sanada úlken bir oianý, silkinis paida boldy. Endi onyń arǵy jaǵynda tarihi sebepter de bolýy kerek. Stalindik totalitarizm synala bastaǵan kez. Jy­lymyq ornady. Qorqynysh qur­saýynan shyǵyp, urpaǵymyzdy qazaqsha oqytsaq degen oilardyń sana-sezim, rýhymyzdy bilei bastaǵany da týra osy kezeńmen tuspa-tus kelgen edi. Tipti, biz sol alǵashqylardyń biri bolyp balalaryn qazaq mektebine bergenderdiń qataryndamyz. El oiandy, sana silkindi. Qazaq jazýshylary men oqyrmandarynyń sheteldiń ádebietimen keńinen tanysa bastaǵany da dál osy kezeńge orailas keldi. E.Hemingýei, E.Remark, Ý.Folkner syndy álem ádebie­ti­niń úzdik jaýharlaryn oqydyq. Tamasha shyǵarmalarmen tanystyq. Aldymyzdan ádebiet áleminiń buǵan deiin beimálimdeý bolyp kelgen kemel qaqpasy ashylǵandai boldy. Ol kúidi áste sózben sýretteý múmkin emes. Osy sezimniń áserine eli­tip, jańa baǵyt, tyń formadaǵy shyǵar­ma­lar ómirge kele bastady. Bul kezeń­degi áde­bietti ǵalymdar, ádebiet zertteý­shileri ádebiettegi jańashyl baǵyt, iaǵni modernizmge jatqyzyp júr. Durys ta shyǵar. Óitkeni bul dáýir ádebietiniń shyn máninde óńi de, óresi de ózgeshe boldy. Buǵan deiin aitylmai kelgen shyndyq batyl kóterilip, qoǵam kelbeti boiamasyz sýrettele bastady. Qazaq poeziiasynda da, prozasynda da zamana dertine realistik kózqaraspen qaraityn ótkir oilar saltanat qurdy. Qundylyqtarǵa degen qatyp qalǵan burynǵy qaǵidalar ózgerip, basqasha jazýǵa degen talpynys paida boldy. Sonyń nátijesinde osyǵan deiin sulý sózben ǵana sýrettelip kelgen zamana tynysy basqasha sipatta kórindi. Ómirge, qoǵamǵa degen riza emestigińdi ashyq bildirý, ult basyna tónip turǵan qaýip pen qaterdiń sebebi men saldaryna tereńnen úńilýdiń kórkem ádebiettegi úzdik úlgileri qalamgerler qarymyna sony sipat syilady. Qoǵam dertin astarlap jetkizý, siýjet jelisin ja­namalai otyryp óz zamanyńnyń shyn­dyǵymen bailanystyryp sheber órýge degen talpynys kúsheidi. Aqyn Qadyr Myrza Áliniń: «Ótkizý úshin shyn­dyqty, ótirik qostym azdaǵan», dep aita­tyny bar ǵoi. Dál osy tarmaq sol 60-shy jyl­d­ardaǵy ádebiettiń ahýalyn, kelbe­tin aiqyn sýretteidi dep oilaimyn. Sonyń arqasynda qazaq ádebieti qory­na nebir qomaqty shyǵarmalar kelip qosy­ldy. Sózsiz, bul – ult rýha­niiatynyń oljasy.

– «Tozaq ottary jymyńdaidy» hikaia­tyn osy qatarǵa batyl qosýǵa bolady ǵoi, demek?

– Iá, «Tozaq ottary jymyńdaidy» – sol dáýir ádebietiniń jemisi. Bul bir almaǵaiyp kezeń edi ǵoi. Ózińniń ultyń­nyń boiyndaǵy qiynshylyqtardy ishińnen sezetin, biraq ashyq aita almaityn ýaqyt. Qazaq basylymdarynyń aza­iyp, ulttyń demografiialyq jaǵ­daiynyń da asa ýshyǵyp turǵan aýyr kezi. Qysqasy, «qazaq jer betinde qala ma, qalmai ma?» degen máseleniń kún tártibinde ótkir turǵan kezi bolatyn. Al endi osy aýyr ahýaldy sezip, bilip oty­ryp ony aitpaý degen, bylai qarap otyr­sań, jazýshy turmaq, sol ulttyń ár aza­maty úshin keshirilmes qylmys sekildi nárse. Biraq qalai aitpaq kerek? Tsenzýra kúsheiip tur, adymyńdy attap bastyrmaidy. Esimde qalǵany, Jazýshylar odaǵynda KGB-dan bólingen arnaiy adamdar bolatyn. Solar seniń júris-turysyńdy ańdyp, ár qadamyńdy qalt jibermeitin. Sony bile turyp, qoǵam dertin ashyq kórsetetin shyǵarma týdyram deý, ras, ol kezde aqiqat aýylynan tym alys edi. Sondyqtan qalaida basqa jol tabý qajet boldy. Kóp oilandym. Tolǵana kele qazaqtyń basyndaǵy aýyr haldi Braziliiadaǵy úndisterdiń taǵdyrymen bailanystyryp kórsetý jolyn tańdadym. Óitkeni eki halyqtyń taýqymetti taǵdyry bir-birine tym uqsas edi. Úndisterdi jazý arqyly qazaq­tyń qasiretin sóz ettim. Olar da qazaq siiaq­ty kishkentai ult. Olarǵa da ózgeler oz­byr­lyq kórsetken. Jerinen qýyp, hal­­qyn azaitqan. Barlyǵy bir-birine qu­­iyp qoiǵandai kelip turdy. Alaida jal­­ǵyz-aq qiyndyq týyndady. Ol – me­niń úndisterdiń ómir súrý qalyby men daǵ­­dysynan múldem beihabarly­ǵym edi. Topyraǵyna tabanymdy tigizip kór­megen el týraly jazýdyń qiyndyǵy osy jerde sezildi. Sol sebepti de bir ja­rym jyldan asa ýaqytymdy tek kitap oqýǵa, Amazonka ózeni boiyndaǵy úndisterdiń tarihyn, ómir súrý saltyn zertteýge, tereńirek bilýge arnadym. Jasyrmaimyn, óte aýyr jol boldy. Amal joq, bastap qoiǵannan keiin qiyn da bolsa sońyna jetkizýge týra keldi. Alaida izdenisim uzaqqa so­zyl­ǵanymen, jazýǵa otyrǵanda tez bitir­dim. 20 kúnde shyǵarmany aiaqtap, soń­ǵy núktesin qoidym. Jazylýy jazyl­ǵanmen, jariia­lanýǵa kelgende biraz kedergiler kezikti. Soǵan qaramastan, týyn­dy sońyn­da áiteýir kitap bolyp basylyp, oqyr­manymen qaýyshty. Kópshilik úlken qyzy­ǵý­shylyqpen qabyldady. Tipti qazir­­diń ózinde menen suhbat alýǵa kele­tin jas jýrnalist, ádebietshilerdiń, ásire­se osy týyndyma erekshe shuqshiyp, tari­hyn táptishtep suraǵanyna qarap oilanyp ta qalamyn. Baiaǵyda, osydan jarty ǵasyr buryn jazylǵan shyǵarma­nyń áli kúnge deiin ózektiligin joimai, oqyr­­­mannyń oiyn qozǵap kele jatqany – «Tozaq ottary jymyńdaidy» hikaiasyna berilgen eń joǵary baǵa bolsa kerek.

– Sizdiń shyǵarmalaryńyzǵa mu­qiiat zer salǵan jan dertimen arpa­­lys­qan naýqas keiipkerlerdiń taǵ­dyr taramdaryna kýá bolady. Máse­­len, «Aqiqat», «Oń qol», «Tozaq ot­­tary jymyńdaidy...» jáne taǵy bas­qalary. Atalǵan shy­ǵar­ma­lar­da­ǵy kórkem astardy – búgingi qazaq ómiri­niń bet-beinesi dep qa­byldasaq, oqyr­man retindegi túisigimizge keliser me edińiz? Avtor retinde ózińiz ne deisiz?

– Ádebiettiń negizgi obektisi – adam. Syrtqy álemde bolyp jatqan oqiǵalar­dyń bári – ózimshildik, shenqumar­lyq, ataqqumarlyq, paidakúnemdik, meii­rimsizdik, jaǵympazdyq, ótirik, ekijúzdilik, alaiaqtyq, ádiletsizdik, adamgershilik pen zańnyń aiaqqa taptalýy – osynyń bári adamnyń janyna áser etpei tura almaidy. Sondyqtan ózge ǵylymdar negizinen tarihi faktige júginse, jazýshylardyń syrtqy ómir qupiiasyn adamnyń janynan izdeýi – zańdy nárse. Jalpy, adam boiyndaǵy basty derttiń biri ózimshildik der edim. Bul adam tabiǵatynda bar nárse. Ol tipti bala kezderde ilgeri umtylýǵa, ózin ózi jetildirýge sebepker de bola alady. Biraq adam eseiip, ózin qoǵamnyń bir bólshegi ekenin sezinip, biik murat bailyq ta, bilik te emes, adamgershilik ekenin, jaryq dúniege kelgen adam balasy Allanyń aldynda, ardyń aldynda birdei ekenin sezingen kezde, óz boiyndaǵy álgi instinktti tejei bilýge tiis. Óitkeni ózimshildik qoǵamdyq ortada qalypty jaǵdaiǵa ainalsa, onda berekeli tirshiliktiń bolýy múmkin emes. «Men, men, taǵy da men» dep ózeýregen ólermen ózimshildik turǵan jerde riiasyz dostyq ta, shynaiy syilastyq ta bolmaidy. Bir uly adamnyń: «Ataqqumar adam aqyldylarǵa – mazaq, aqymaqtarǵa – kemeńger, jaǵympaz-alaiaqtarǵa – olja jáne óz boiyndaǵy ataqqumarlyqtyń basy­baily quly» degen sózi bar. Ózim­shildik, «biz erekshe jaralǵan halyq­pyz» degen ulttyq ózimshildikke kóterilgen kezde fashizm bastalady. Sondyqtan adam óz boiyndaǵy kemshilikpen kúresýi kerek dep oilaimyn. Adamnyń ózin ózi jeńýinen artyq jeńis joq.

Bul dúniede eń qiyn ári eń qara­paiym nárse ne ekenin bilesiz be? Ol – «jaqsy degen ne?» jáne «jaman degen ne?» degen suraqqa jaýap berý, sonyń arajigin ajyratý. Qazir basqany bylai qoiǵan kezde, joǵary elitada basshylyq qyzmette júrgen adamdar bar emes pe? Solar bir shyǵarmany oqyp shyqqannan keiin jaqsy-jamanyn aiyra almaidy. Surasań, naqty jaýap berýge jaramaidy. Qazirgi qoǵamnyń derti sol – ne nárse júieli jarnamalanyp, jaqsy nasihattalsa – sol tamasha! Ózindik talǵam, túisik degen, ókinishke qarai, qalmai bara jatyr. Kemeńger Abaidyń: «Kóp aitsa kóndi, jurt aitsa boldy, ádeti nadan adamnyń» degen sózi bar edi ǵoi. Hakim aitpaqshy, bul – shyn máninde ádebi nadandyq der edim. Al qarapaiym oqyrmanǵa ondai ókpe arta almaimyn. Óitkeni olarda túisik bar. Qyzyl sózge salyp taldap bere almaǵanymen, olar shyǵarmanyń jaqsy nemese jaman ekenin júregimen sezip, bilip turady.

– «Ras, burynǵy bizdiń ata-baba­lary­myzdyń bul zamandaǵylardan bilimi, kútimi, sypaiylyǵy, tazalyǵy tómen bolǵan. Biraq bul zaman­daǵy­lardan artyq eki minezi bolǵan eken. Endigi jurt ata-babalary­myz­dyń min­di isin bir-birlep tastap kele­miz, álgi eki ǵana táýir isin birjola joǵal­typ aldyq», dep kúńirenýshi edi uly Abai. Onyń biri – aqsaqalyn ardaq tutyp, ataly sózge toqtaý bolsa, ekin­shisi – namysqoilyq. Osy eki minezden airylýdyń zardaby búgingi qoǵamda qalai kórinis berýde? Eki joqtyń orny endi eshqashan tolmai ma?

– Abai óz zamanyn burynǵy zamanmen salystyryp, halyqtyń ózgergenin aityp otyr ǵoi. Abai zamanynan beri de ǵasyrdan astam ýaqyt ótti. Halyq ta ol kezdegi halyqtan bólegirek. Ras, ózgere qoimaǵan da kemshilikteri bar, biraq negizinen ózgerdi dep aita alamyz. Zaman talabyna sai ózgere almaǵan halyqtyń jer betinde aman qalýy neǵaibyl. Biraq ózgerýdiń de túri bar. Tilden, dinnen airylyp, aty bar da zaty joq birdeńege ainalý ózgerýden góri jutylý, joiylýǵa týra keletin shyǵar. Sondyqtan aldy-artyna qaramai jóńkile beretin jelókpe jańashyldyq ta nemese baiaǵy orta ǵa­syr­daǵy qazaqtyń sipatyn ǵana ańsap, órkeniet jaqtan kelgen jańalyqtardyń bárine úrke qaraýshylyq ta jaqsy emes dep bilemin.

Aqsaqaldy syilaý – mádeniettiliktiń belgisi. Al aqsaqal aitqan sóz burys bolsa da, bas shulǵýdy parasattylyqtyń belgisi dep aitý qiyn. Óitkeni aqiqattan biik aqsaqal joq. Aristoteldiń: «Platon meniń dosym, biraq aqiqat bárinen biik», degen sózi shyndyq. Al namys týraly aitsaq, namystyń adam boiyndaǵy zor rýhani kúsh ekeni daý týdyrmaityn shyǵar. Keshegi qaharly keńes zamanynda «Qazaqstannyń soltústik oblystaryn Reseige qostyrmaimyn» dep Kremlge qarsy shyqqan Jumabek Tá­shenovtiń artynda namystan basqa taia­nysh bolatyn qandai kúsh bar edi? Qa­lyń áskeri joq qorqytatyn, qyzyl im­periiaǵa qarsy shyqqan adamnyń kúni ne bolatynyn ol kisi bizden jaqsy bil­gen shyǵar. Biraq boidaǵy namys, aza­mat­­tyq jaýapkershilik sondai iske barýǵa onyń júregin daýalatty. Ony ba­ǵa­lai bilý – bizge syn. Sonymen birge jal­ǵan namys­tyń da bolatynyn umytpa­iyq. Zaman­nyń narqyn sezbeý, joq jer­den ult­tyq tragediia jasaý, ásirenamys­shyl­dyq, ásire­ultshyldyq ta jaqsy nárse emes.

– Qazaqtyń áli kúnge deiin ulttyq sana tóńireginde uiysa almai kele jatýynyń basty sebebi nede?

– Buǵan joǵaryda jaýap berdim ǵoi dep oilaimyn. Qysqartyp aitsam, birinshisi – keńestik sana, ony quldyq sana dese de bolady, ekinshisi – rýlyq sana, úshinshisi – ulttyq sanany qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan dáiekti, batyl saiasattyń bolmaýy. Qul­dyq sananyń bir ereksheligi – qul­dyń óz jaǵdaiyna rizashylyǵy. Ishki narazylyq paida bolǵannan bastap, quldyq sananyń ózegine qurt túsedi.

– Áýezov teatrynda osydan birneshe jyl buryn tusaýy kesilgen «Uly men ury» qoiylymy – búgingi ómirdiń boia­ma­­syz bolmysyn aldymyzǵa jaiyp salǵan edi. Bizdiń qoǵamdaǵy uly men ury­nyń ara salmaǵyn tarazyǵa tartsaq, qai­sysy basym eken? Ańdai aldyńyz ba?

– Muqaǵalidiń bir óleńi esime túsip otyr:

Ómir jaily surai berme sen menen,

Ómirdi men áli zerttep kórmep em.

Ómir jaily bilgiń kelse, qartqa bar,

Jalǵyz uly qan maidannan

kelmegen...

Sodan sura, sodan sura ómirdi,

Neni kórdi, neni sezdi, ne bildi?

Nege aqyldy aqymaqtan jeńildi?

Bireý jylap, bireý nege kóńildi?

Sodan sura, sodan sura ómirdi, –

deidi jaryqtyq.

Shynynda da, nege aqyldy adam aqymaqtan jeńilýge tiisti? Eger qoǵam durys bolsa, mundai bolýy múmkin be? Árine, dertti qoǵamda bári kerisinshe. Shyndyqty aitqan adam – aikápir, ótirik aitqan adam qurmet iesi bolýy múmkin. Másele sheshetin oryndarda kásip­tik deńgeii biik, bilimdi maman emes, bastyǵynyń qybyn taba bile­tin, be­iim­shil, oilanbaityn tilalǵysh, jaǵym­pazdar kerek bolýy múm­kin. Qurmet, ataq, orden, syilyq talant­tylarǵa emes, talantsyzdarǵa buiyrýy múmkin. Bári múmkin. Pesada qart profess­or­dyń aýzymen aitylatyn: «On teńge urlasań – urlyq, on million urlasań – biznes» degen sóz bar. Osynyń ózi qoǵamǵa berilip otyrǵan baǵa dep esepteimin.

– «Uly men ury» pesasynyń siýjet jelisinen týyndap otyr. Sizdiń oiyńyzsha, búgingi qoǵamda tulǵa degen kim?

– Kúiki ómirdiń yǵyna jyǵylmaityn, aǵystyń boiymen júrmeitin, kerisinshe, kez kelgen máselede óziniń oiymen júrip, ózindik súrleý tabýǵa, aǵysqa qarsy júrýge tyrysatyn, qoǵamdaǵy kóńili tolmaityn jaittarǵa narazylyǵyn bildirip, azamattyq pozitsiiasyn aiqyn ári batyl ańǵarta alatyn adam tulǵa degen atqa laiyq dep oilaimyn. Mine, osy sipat salystyrmaly túrde alǵanda ótken ǵasyrdyń 60-shy jyldardaǵy ádebiet týdyrýshylarynyń boiynda boldy. Jemisi – shyǵarmalary. Jalpy, meniń oiymda, ár adam búgingi zamannyń adamy bolýy kerek qoi. Ádebiet te búgingi zamandiki bolýy qajet, adam da! Biz otyryp alyp, orta ǵasyrda júrgendei aqyl aityp, pálsapa soǵamyz. «Birlik kerek!», «Tirlik kerek!» degen jalǵan uranǵa basamyz. Tulǵa uranshyl emes, isker, bilimdi bolsa – ol qoǵamǵa áldeqaida paidaly. Al endi qur jalpaqshesheilikpen «adam bol!», «oqy!», «bilim al!» degen aqyl­dyń búgingi jastarǵa qajeti bar dep eseptemeimin óz basym.

– Intellektýaldy prozaǵa shólirkep turǵan qazaq ádebieti «Parasat maidanyn» oqyp shyqqannan keiin rýhani turǵyda bir silkinip alǵandai kórindi. Jeke pikirim. Al sizdińshe búgingi ult ádebieti qandai taqyryp hám qandai baǵytqa zárý?

– Ádebiettiń aýqymy óte úlken ǵoi. Qai ta­qyrypty alsań da, jerine jet­kize bilseń, bári qajet. Áitse de, talǵa­my­na, dúnietanymyna sai árkimniń óz ta­qy­­ryby bar. Meniń uǵymymda halyq­tyń búgingi ómirindegi áleýmettik, rýhani máseleler ózektirek. Árine, tarihi taqy­rypty jazyp otyryp-aq búgin­gi má­seleni qozǵaýǵa bolady. Ol avtor­dyń sheberligine bailanysty. Búgin­gi taqy­rypty jeleý etip, laýazym iele­rin maq­tap, koniýnktýramen olja taýyp júr­gender de bar ekenin bilemiz. Son­dy­qtan negizgi zárýlik – shyndyq, ashy shyndyq.

– Dombyranyń qulaǵynda oinaityn, kúi shyǵaratyn tamasha óneri­ńiz­diń baryn bilemiz. Kóńil pernelerin kúi qai kezde qozǵaidy?

– Dombyraǵa bala kezden áýes bol­dym. Kúidi ózim úshin ǵana shyǵaramyn. Ári­ne, ártúrli jaǵdailar áser etedi. Kóbine jaqyn dostarmen birge otyrǵan kezde tartamyn. Esh jerde jariialatqan emespin.

– Áńgimeńizge rahmet.

«Egemen Qazaqstan» basylymy