Tolassyz jaýǵan qar yrys pa, álde synaq pa?

Bul – kóptiń qoldaýymen bitetin is

Biyl alyp shaharǵa qalyń qar mezgilinen erte jáne molynan túsip otyr. Jalpy, halyq yrysqa balaityn, Jer-ananyń tamyryn toltyryp, ylǵalǵa ainalatyn qardyń mezgilinen buryn túsýi qalalyq qyzmet­terge synaq bolyp tur. Tabi­ǵattyń «tosyn syiynan» birneshe kún buryn «qar tazalaýǵa 1,6 myń jumysshy, 763 arnaiy tehnika, 75 myń tonna túrli qospa daiyn» dep baiandaǵan qalalyq tazalaý qyzmetteri alǵashqy qardan-aq óz mindetterine kirisken. Biraq, birneshe táýlikte eki ailyq normada jaýǵan qar ońailyqpen boi  berer emes.

Sońǵy aqparattar boiynsha, Almatyǵa qalyńdyǵy 60 sm. qar túsken. Bul qalypty normadan 3 ese kóp. Kóshe tazalaý qyzmetteri alǵashqy qardan-aq óz mindetterine kirisken. Almaty ákim­digi qalany qardan tolyq tazalap shyǵýǵa ýáde berip otyr. Aqparat kózderi dúisenbige deiin qaladan 53 myń sharshy metr qar shyǵarylyp,  demalys kúnderi qalalyq qyzmetterge kómekke 10 myń almatylyq shyqty dep habar­lady. Ádette, qalypty jaǵdaida qar tazalaý jumystaryna qalalyq qyz­metterdiń 1600-1700 jumysshysy shyǵa­tyn bolsa, sońǵy táýlikterde jaýǵan «tabiǵat syiymen» kúresýge  4500 adam,  800 arnaiy tehnika jumyl­dyryldy. Qalalyq kommýnaldyq qyzmetterge Almatydaǵy áskeri oqý oryndarynyń kýrsanttary kómekke kelgenin aita ketý kerek.

Nurlan SÚIIN

Tolassyz jaýǵan qalyń qar­dan qalany tazalaýǵa shyqqan kommýnaldyq qyzmettiń 15 mekemesiniń jumysy birneshe esege artyp otyr. Osy jerde, negi­zinen, olardyń mindetterine sha­hardyń kólik joldaryn tazalaý kiretinin eskersek, qaladaǵy kólik qozǵa­lysy úshin qalyń qar «úlken kedergi» bol­maǵanyn da aita ketý kerek. Bul turǵydan qalalyq qyz­metter «óz mindetterin» atqarýǵa úlgerip jatty. Qalalyq Avtomo­bil joldary jáne jolaýshylar kóligi basqarmasy men «Green bus» JShS barlyq baǵyttaǵy avtobýs, trolleibýstar kestege sai ju­mysqa shyqty dep baiandap otyr.

Al jaiaý júrginshilerge ar­nal­ǵan kósheler (trotýar) men aý­lalardaǵy qardy tazalaýǵa birin­shi kezekte PIK-ter men ortalyq kóshelerdegi meke­meler jaýapty. Biraq, qala kóshelerin­degi qalyń qardyń onsha «murty buzylmai», jaiaý júrginshiler kóp kóshede «tolarsaqtan qar keship» júrgen jaiy bar.

Resmi aqparat boiynsha, 16 – 20 qarasha kúnderi qalaǵa qalyń­dyǵy 57 sm. qar túsip, ony taza­laýǵa bilim berý, densaýlyq saqtaý nysandary men PIK-ter bo­iynsha 9151 jumysshy shy­ǵypty. Qaladan 53,25 myń sharshy metr qar shyǵaryldy. Resmi derek kózderi osylai deidi. Áitse de…

«Masyldyq sanadan» qashan qutylamyz?

«Almatyda 3 kún tolassyz qar jaýatyny jaiynda aqparat aldyn-ala taratyldy. Qalalyq­tar da toqtaýsyz qardan soń qala kósheleri qandai bolatynyn biledi. Aldyn-ala aqparat qamsyz qalmaýǵa shaqyrǵan eskertý ispetti edi. «Almaty aqshamy» da bul jóninde 17 qarashadaǵy nómi­rinde (№136) jazǵan bolatyn. Qalalyq qyzmetter de qar maýsy­myna daiyn ekendigin (1600 ju­mysshy, 763  arnaiy tehnika, 75 myń tonna túrli qospa) baian­daǵan.

Desek te, tabiǵattyń tórt kún­dik «tosyn syiyna» kommý­naldyq qyzmetter daiyn bolsa da, almatylyqtardyń «beiqam tur­mysy» daiyn bolmai shyqty. Jaǵdai qar astyndaǵy aýlalar men kóshelerden, «maýsymdyq dóń­gelegi» aýyspaǵan jeke kólik­terden, t.b. kórinip qaldy. Búgingi Almatynyń kórinisi – qary taza­lanbaǵan aýlalar, «bir aiaq» jol túsken qala kósheleri, jol jie­gindegi úiindi qarǵa «tumsyǵyn tyqqan» jeke kólikter, jol bo­iynda qaldyrylyp, qar jamyl­ǵan máshineler, t.b. Osynyń bári bizdiń qamsyzdyǵymyzdyń, «Úki­met isteýi kerek» degen masyldyq psihologiiamyz­dyń aiqyn kóri­nisi. Nege bulai boldy? Ras, qala tazalyǵyna jaýapty qyz­metter, aýla tazalyǵyna jaýapty PIK-ter bar. Sonda da Almaty «ortaq úiimiz» emes pe? Onyń ortaq aýla­lary, ortaq kósheleri, ortaq saia­baqtary men demalys oryndary biz úshin qajet emes pe?

Endeshe, «ortaq úiimizdi» taza ustaýǵa kelgende bizdiń azamattyq, patriottyq pozitsiiamyz qaida? Jalpy, biz «qaida ketip baramyz?» Úsh-tórt kún úzdiksiz qar jaýǵan­daǵy «esigimizdi jaýyp» alǵan jaǵ­daiymyz mynaý, esigimizdiń aldyndaǵy, jeke aýladaǵy qardy «tazalap», kóshege, kólik jolyna tastaimyz, sodan soń sol kóshege, ortaq jolǵa ózimiz shyǵamyz. Odan qaldy, qalaǵa shyǵý qajettiligimiz bolmasa, jaǵdaidy jyly páterdiń terezesinen baqy­laimyz. Syrtqa shyǵýǵa erinsek, qoqys toly «paketterdi» kóp qabat­ty úilerdiń terezesinen laqtyra salamyz. Ony kórip turǵan kórshiler «bálesinen aýlaq» dep, taǵy da úndemeimiz. Nege?

Redaktsiiaǵa tolassyz jaýǵan qardan keiingi qaladaǵy jaǵdai jaiynda telefon qońyraýlary kóptep kelip jatyr. Deni kóshedegi qolai­syzdyqtar jóninde: «Ana kóshe­men júrý múmkin emes», «Bizdiń aýla tazalanbai jatyr», «Ákimdik ne istep otyr?», t.b. Ara­synda usy­­nys, ortaq oi aitqan qońy­raýlar da bar. Mysaly, «Osyn­daida nege senbilik uiym­dastyr­maimyz», «Aýla qaryn kóshege tókkenderge shara qoldaný kerek», «Qalalyq qyzmetterge, oǵan kó­mekke kelgen kýrsanttarǵa rah­met», «Qar tazalaýǵa kedergi kel­tirip, kóshe boiynda turǵan kólik­terdi «súirep» tastaý kerek» degen siiaqty.

Jalpy, almatylyqtardyń kóz­qaras, pikirleri ár alýan, san qily. Dese de barlyǵymyz bir nárseni eskersek. Biz árkimge buiyra bermeitin baqyt – eń kere­met qala – Almatynyń turǵynda­rymyz. Almaty – bizdiń ortaq úiimiz. Sol úiimizdi aialai bilsek, tabiǵattyń «tosyn minezinen» qor­ǵap, qadirine jetsek. Qala­myzǵa degen qamqorlyqta birge bolsaq, qaneki!

Kerek derek

16 – 20 qarashada Almatyǵa 57 sm. qar jaýdy.

Taý bókterinde qardyń qalyńdyǵy 70 sm.-den asty.

Jeksenbi kúni qar tazalaýǵa 4500 jumysshy, 800 arnaýly tehnika shyqty.

Almatyny qalyń qardan tazalaýǵa qala qyzmetine kómekke áskeri oqý oryndarynyń kýrsanttary keldi.

Almatyda bilim berý, densaýlyq saqtaý, PIK nysandarynda qar tazalaýǵa 9151 jumysshy jumyldyryldy.

Qalanyń eń jas Naýryzbai aýdanynyń ákimdigi memlekettik qyzmetkerlerdi «bir kisidei» qar tazalaýǵa shyǵýǵa shaqyrdy.

Almatyǵa qalypty normadan 3 ese kóp qar tústi.

QOLYMYZǴA   KÚREK PEN  QAILAMYZDY ALYP, ASAR JASAIYQ

Nurjamal BAISAQAL

Asar salý, jumyla qolushyn berý  qa­ny­myzda bar qasietterdiń biri emes pe? Bul jolǵy qarashada jaýǵan qar bizdiń sol qasietterimizben qosa, ózimiz nanyn jep, sýyn iship, órken jaiyp ósip otyr­ǵan týǵan qalamyzǵa degen mahab­baty­myzdy, oǵan degen shynaiy qamqor­ly­ǵymyzdy da synǵa salyp turǵan sekildi.

Senbilikke jaz ben kúzde ǵana emes, osyndai tabiǵat tylsym minez tanytqan tusta da  shyǵý kerektigin tabiǵat-ana bizge eskertip turǵandai.  Qar  kóp  jaýsa,  qart­ta­rymyzdyń  «berekeniń basy, molshy­lyqtyń kózi, keler jyly shóp shúigin, egin bitik shyǵatyn boldy, bul qudai­dyń ózi tegin berip jatqan sý kózi, ylǵaly ǵoi» dep qýa­nyp jatatyny bar. Al­matydaǵy jaýǵan qar­­dy estigen  jerine qar túspegen egindi ai­maqta turatyn diqan­dar osy qar Alma­tyǵa emes, bizdiń aimaqqa jaýsa ǵoi dep  ti­lep jatsa, biz, almatylyq­tar, qardan shoshyp, tazalap tasta dep bai­balam salyp jatyrmyz. Qardyń  qala tirshiligine kery yqpaly baryn joqqa shy­ǵarmaimyz, biraq,  osyndai syn shaqta qo­lymyzǵa ketpen-kúregimizdi alyp, qarba­lasqa túsip jatqan qalamyzǵa nege qolǵa­bys etpeske, aǵaiyn?  Ár mekeme, uiym, kásiporyn basshylary óz­deri bas bolyp, qol­daryna qar tazalai­tyn kúrek­terin alyp, qar tazalaýǵa shyqsa, qaneki.

ÁR AÝLADA INESSA  SIIaQTY JANAShYR JANDAR KÓP BOLSA

Kóp qabatty turǵyn úi aýlalary týraly aitsaq, PIK-terge qatysty ishi­mizde júrgen biraz «zapyranymyz» aqta­ryla keter edi. Biraq, osynsha «zapyran­nyń» jinalýyna biz ózimiz kináli ekenbiz, ony óz basym kórshim Ines­sa­nyń PIK qyzmet­kerlerine qoiatyn ta­lap­tary arqyly kóz jetkize bastadym.

Ol podezde jaryq jan­bai qalsa da PIK basshylaryna habarla­syp, kúiip ketken jaryq kózderin aýys­tyryp berýdi, podezderdiń ýaqtyly ji­nalyp, jýylyp turýyn talap etip oty­rady.  Ótken jyldan beri podezimiz­degi taza­lyq  máselesi de óz sheshimin tapqandai.  «Páteraqysyn tólep otyrǵandyqtan, sol tólemge bailanysty qyzmet túrlerin de talap etýimiz kerek», – deidi Inessa. Solai bolýy kerek ekenin bárimiz bilemiz, biraq, biz  «sen timeseń, men timen», « aitsań da tyńdaityn eshkim joq» degenge ábden súie­nip alǵanbyz. Páterimiz taza bolsa boldy, podezdiń tazalyǵynda, aýlanyń tazaly­ǵynda sharýamyz joq. Bala oinaityn jer­de it qydyryp júrse de úndemeimiz.  Sol aýladaǵy jolmen podezd arqyly páte­rimizge kiretinimizdi eskere bermeimiz.  Aýlamyz taza bolsa, shańyraǵy­myz­dyń da aýasy taza, densaýlyǵymyz myq­ty bolmai ma, aýrýdy adam syrttan  aiaǵymen basyp úige ákeledi emes pe? Nege osyny esker­meimiz?  Ár aýlada Inessa siiaqty jan­ashyr jandar bolsa, aýlamyz sándi, pod­ezimiz taza bolary sózsiz. Biraq, kópqa­batty turǵyn úide turatyndardyń barlyǵy Inessa sekildi «bul úide men turamyn, meniń otbasym turady» dep oilai bermeidi ǵoi.. Keibir turǵyndar,  tipti, syrtqa shy­ǵýǵa erinse,  úilerinen shyǵarǵan qoqysyn sizdiń esigińizdiń aldyna, bolmasa, liftiniń janyna, shyǵa beris jerge tastap kete ba­rady. Ondai kórinisterdi kesheli beri   je­ke­menshik úi turǵyndarynyń   aýlasy­nan shyǵarǵan  qarlaryn    úileriniń irgesi­nen ótetin kólik joldaryna laqtyryp jatqan­darynan da baiqaýǵa bolady. Kólik júre­tin kóshege  qar tastap jatqan turǵyn­dar  erteń sol kóshemen ózi, bala-shaǵasy­nyń júretindigin oilamaityn­dy­ǵyna  erik­siz   qairan  qalasyz. Al ákesiniń bul qy­ly­ǵyn kórgen úidegi balalarǵa  óziń turyp jatqan qalańa qaiyrymdy bol degendi qalai aitýǵa bolady.? «Tárbie men Otandy súiý otbasynan bastalady» desek,  árkimniń týǵan qalasyna, turyp jatqan jerine degen súiispenshiligi  tárbieniń tal besigi  – ush­qan uiasynan bastalary anyq. Qar tazalaý­dan bastalǵan áńgimemizdiń arnasyn tár­biege qarai buryp ketkenimiz úshin oqyr­man­dardan keshirim suraimyz, biraq, qarashada jaýǵan qar bizge kóp jaǵdaidyń támsilin uqtyryp, turǵan jerińe degen jan­ashyrlyǵyńdy bir baiqaiyn dep turǵandai. Osyndaida ketpen, kúrek izdegiń kelip ketetiniń daýsyz. Aitpaqshy, úiińizde qar kúreitin aǵash kúrek bar ma?

Batyrhan, Naýryzbai aýdanynyń turǵyny:

Aýlasyndaǵy qardy jolǵa shyǵarǵandarǵa da aiyppul salý kerek

– Ótken aptanyń aiaǵynda Almatyǵa qalyń qar jaýdy. Qalanyń ishindegi joldyń boiy siresken qarǵa toldy. Ásirese, Almatynyń shet jaǵynda turatyn jeke sektor turǵyndary aýladaǵy qarlaryn joldyń boiyna shyǵaryp, kólikterdiń de, jaiaý júrginshilerdiń de júrýine kedergi keltirip otyr. Kommýnaldyq sharýashylyq mekemeleri sol qardy tazalaýǵa kómek berse eken deimiz. Erteń qar erise, kóshe balshyqqa ainalaiyn dep tur. Ol kezde júrý tipten qiyndap ketedi. Balalar mektepke bara almai, qiyndyqqa tap bolady. Qysta qarǵa batyp, kóktemde balshyqqa batyp, mashinalar júre almaidy. Joldy tazalaýǵa kómek suraimyz. Jergilikti ákimdik buǵan nemquraily qaramai, der kezinde shara qoldansa eken. Aýdan ákimderi quzyrly organ basshylarymen birge reidke shyǵyp, aýlasyndaǵy qaryn jolǵa tastaǵan turǵyndarǵa ákimshilik aiyppul salyp, bul máseleniń sheshilýine atsalyssa eken deimiz. Óitkeni, bul tek bir kóshede ǵana emes, barlyq kóshelerde osyndai másele týyndap otyr. Ásheiinde, ákimdik qar jinaý jumystaryna mán bermegen kásipkerlerge aiyppul salyp jatady. Tiisti ýchaskelerin qardan tazalamaǵany úshin dúkender, dámhanalar, saýda oryndaryn ákimshilik jazaǵa tartady. Sol sekildi aýlasyndaǵy qardy jolǵa tastaǵan turǵyndarǵa da nege aiyppul salmasqa?.. Sonda birneshe másele ózdiginen sheshiler edi…

Taqyrypqa orai

ÚIIŃIZDE KÚREK BAR MA?

(Biz osy saýaldy  birneshe qala turǵynyna qoiǵan edik)

Talǵat BAIJOMARTOV, jeke kásipker:

QALAǴA KELGELI QOLYMA KÚREK USTAP KÓRMEPPIN

Altynshy yqshamaýdanda kópqabatty úide turamyn. Qar tazalaýdyń, esik aldyn sypyrýdyń qajettiligi joq bolǵandyqtan, úiimizde kúrek, tobylǵy sypyrtqy da joq. Qalaǵa kelgenime jiyrma bir jyl bolyp­ty, anda-sanda  jumys babymen senbilikke qatysqanym bomasa, qolyma kúrek ustaǵan emespin. Qalada turatyn­darǵa kúrek pen sy­pyr­tqynyń qajettiligi joq dep oilai­myn. Aýla sypyrýshymyz bar emes pe?

Marat JATYQBAEV, «Qalqaman»  yqshamaýdanynyń turǵyny:

JEKEMENShIK ÚIDE TURATYNDARDYŃ BES QARÝY sai BOLÝY KEREK

Biyl Almatyǵa qar erekshe jaýdy ǵoi. Biz qashanda tabiǵattyń tylsym minezine daiyn bolýymyz kerek dep oilaimyn.  Sen­bi kúni kórshim sypyrtqy, aǵash kúrek surap kelipti. Ony ózim paidalanyp jat­qan­dyqtan, der kezinde bere almadym. Al oǵan deiin álgi kórshimniń bala-shaǵasy esik aldyn basyp qalǵan qardy ombylap syrtqa shyǵyp jatty. Menińshe, jekemen­shik úilerde turatyn turǵyndardyń  ǵana emes,  qaladaǵy biik úilerde turatyndardyń da úiinde  tek kúrek qana emes, tirshilikke qa­jetti «bes qarýy» túgel bolýy kerek dep oi­laimyn. Ótken jyly Naýryzbai aýda­nyn­da sý tasqyny bolǵanda  jeke úilerde tu­ratyn turǵyndardyń úiinde kúrek, ket­pen sekildi qajetti qural-saiman­dar­dyń bol­maǵanyn bilemiz. Kerek tastyń aýyrt­pa­lyǵy joq. Mine, qalyń qar jaýdy. Úiin­de kúregi bar jurt kóshege shyǵyp, qala sharýashylyǵyna járdem berýi tiis. Bizdiń Naýryzbai aýdanynyń ákimdigi  bastama kóterip, ár turǵyn óz úiiniń mańymen qosa, kóshelerdi, ár mekeme óz ǵimaratynyń tóńiregin qardan tazalaýǵa kirisip jatyr. Jaqsy  bastama ǵoi.

MUNY BILGEN JÓN

Qar sýy qartaiý qubylysyn tejeidi

Qarmen birge qalaǵa tynyshtyq keledi eken. Óitkeni, jańa jaýǵan qar dybys­tardy tunshyqtyryp, adamdardyń qalada­ǵy kólik shýy men kópshiliktiń ý-shýynan demalýyna  kómektesetin kórinedi.

Qystykúngi aiaz teńiz aýasy sekildi keń tynystaýǵa  múmkindik beredi.

Qar mikrobtar men virýstardy aýanyń tómengi qabatyna túsirse, al aiaz olardy joiýǵa kómektesedi.

Jaz mezgiline qaraǵanda, qysta ottegi mólsheri 30 paiyz kóp bolady.

Qardyń aq túsiniń júike júiesin tynyshtandyryp, aǵzany toksinderden tazartyp, tipti, midyń qurylys  qabatyn qalpyna keltiretin qasieti de bar kórinedi.

Qardyń erigen sýynyń  betti nárlen­di­retin  qasieti de bar. Alǵash jaýǵan qardyń sýymen betińizdi jýsańyz, betińiz nárlenip shyǵa keledi deidi kosmetolog mamandar. Qardyń qurylysy tsitoplazma men iadroǵa uqsas bolǵandyqtan,  qar sýy­nyń qartaiý qubylysyn   biraz ýaqyt tejeitin  de qa­sieti bar kórinedi. 

Al qar sýymen shash jýsańyz, sha­shyńyz nárlenip, sýsyldap, jaltyldaǵysh qasietke ie bolady

Kerek derek

Qalalyq Tótenshe jaǵdailar departamenti qalyń jaýǵan qardan qalamyzdyń Jetisý aýdany aýmaǵynda ornalasqan «Baisat» bazarynda saýda konteinerleri aralyǵyndaǵy metall jabyndy shatyrdyń 720 sharshy metr aýmaǵy opyrylyp túskenin málim etti.

Almaty áýejaiynda aýa raiynyń  qolaisyzdyǵynan

19 reis keshiktirilgen.

Almatyda 75 jol-kólik oqiǵasy tirkeldi. Onyń 17-sinde azamattar dene jaraqatyn alǵan.

"Almaty aqshamy" gazeti