تولاسسىز جاۋعان قار ىرىس پا, ەلدە سىناق پا?

بۇل – كٶپتٸڭ قولداۋىمەن بٸتەتٸن ٸس

بيىل الىپ شاھارعا قالىڭ قار مەزگٸلٸنەن ەرتە جەنە مولىنان تٷسٸپ وتىر. جالپى, حالىق ىرىسقا بالايتىن, جەر-انانىڭ تامىرىن تولتىرىپ, ىلعالعا اينالاتىن قاردىڭ مەزگٸلٸنەن بۇرىن تٷسۋٸ قالالىق قىزمەت­تەرگە سىناق بولىپ تۇر. تابي­عاتتىڭ «توسىن سىيىنان» بٸرنەشە كٷن بۇرىن «قار تازالاۋعا 1,6 مىڭ جۇمىسشى, 763 ارنايى تەحنيكا, 75 مىڭ توننا تٷرلٸ قوسپا دايىن» دەپ بايانداعان قالالىق تازالاۋ قىزمەتتەرٸ العاشقى قاردان-اق ٶز مٸندەتتەرٸنە كٸرٸسكەن. بٸراق, بٸرنەشە تەۋلٸكتە ەكٸ ايلىق نورمادا جاۋعان قار وڭايلىقپەن بوي  بەرەر ەمەس.

سوڭعى اقپاراتتار بويىنشا, الماتىعا قالىڭدىعى 60 سم. قار تٷسكەن. بۇل قالىپتى نورمادان 3 ەسە كٶپ. كٶشە تازالاۋ قىزمەتتەرٸ العاشقى قاردان-اق ٶز مٸندەتتەرٸنە كٸرٸسكەن. الماتى ەكٸم­دٸگٸ قالانى قاردان تولىق تازالاپ شىعۋعا ۋەدە بەرٸپ وتىر. اقپارات كٶزدەرٸ دٷيسەنبٸگە دەيٸن قالادان 53 مىڭ شارشى مەتر قار شىعارىلىپ,  دەمالىس كٷندەرٸ قالالىق قىزمەتتەرگە كٶمەككە 10 مىڭ الماتىلىق شىقتى دەپ حابار­لادى. ەدەتتە, قالىپتى جاعدايدا قار تازالاۋ جۇمىستارىنا قالالىق قىز­مەتتەردٸڭ 1600-1700 جۇمىسشىسى شىعا­تىن بولسا, سوڭعى تەۋلٸكتەردە جاۋعان «تابيعات سىيىمەن» كٷرەسۋگە  4500 ادام,  800 ارنايى تەحنيكا جۇمىل­دىرىلدى. قالالىق كوممۋنالدىق قىزمەتتەرگە الماتىداعى ەسكەري وقۋ ورىندارىنىڭ كۋرسانتتارى كٶمەككە كەلگەنٸن ايتا كەتۋ كەرەك.

نۇرلان سٷيٸن

تولاسسىز جاۋعان قالىڭ قار­دان قالانى تازالاۋعا شىققان كوممۋنالدىق قىزمەتتٸڭ 15 مەكەمەسٸنٸڭ جۇمىسى بٸرنەشە ەسەگە ارتىپ وتىر. وسى جەردە, نەگٸ­زٸنەن, ولاردىڭ مٸندەتتەرٸنە شا­ھاردىڭ كٶلٸك جولدارىن تازالاۋ كٸرەتٸنٸن ەسكەرسەك, قالاداعى كٶلٸك قوزعا­لىسى ٷشٸن قالىڭ قار «ٷلكەن كەدەرگٸ» بول­ماعانىن دا ايتا كەتۋ كەرەك. بۇل تۇرعىدان قالالىق قىز­مەتتەر «ٶز مٸندەتتەرٸن» اتقارۋعا ٷلگەرٸپ جاتتى. قالالىق اۆتومو­بيل جولدارى جەنە جولاۋشىلار كٶلٸگٸ باسقارماسى مەن «Green bus» جشس بارلىق باعىتتاعى اۆتوبۋس, تروللەيبۋستار كەستەگە ساي جۇ­مىسقا شىقتى دەپ بايانداپ وتىر.

ال جاياۋ جٷرگٸنشٸلەرگە ار­نال­عان كٶشەلەر (تروتۋار) مەن اۋ­لالارداعى قاردى تازالاۋعا بٸرٸن­شٸ كەزەكتە پيك-تەر مەن ورتالىق كٶشەلەردەگٸ مەكە­مەلەر جاۋاپتى. بٸراق, قالا كٶشەلەرٸن­دەگٸ قالىڭ قاردىڭ ونشا «مۇرتى بۇزىلماي», جاياۋ جٷرگٸنشٸلەر كٶپ كٶشەدە «تولارساقتان قار كەشٸپ» جٷرگەن جايى بار.

رەسمي اقپارات بويىنشا, 16 – 20 قاراشا كٷندەرٸ قالاعا قالىڭ­دىعى 57 سم. قار تٷسٸپ, ونى تازا­لاۋعا بٸلٸم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارى مەن پيك-تەر بو­يىنشا 9151 جۇمىسشى شى­عىپتى. قالادان 53,25 مىڭ شارشى مەتر قار شىعارىلدى. رەسمي دەرەك كٶزدەرٸ وسىلاي دەيدٸ. ەيتسە دە…

«ماسىلدىق سانادان» قاشان قۇتىلامىز?

«الماتىدا 3 كٷن تولاسسىز قار جاۋاتىنى جايىندا اقپارات الدىن-الا تاراتىلدى. قالالىق­تار دا توقتاۋسىز قاردان سوڭ قالا كٶشەلەرٸ قانداي بولاتىنىن بٸلەدٸ. الدىن-الا اقپارات قامسىز قالماۋعا شاقىرعان ەسكەرتۋ ٸسپەتتٸ ەدٸ. «الماتى اقشامى» دا بۇل جٶنٸندە 17 قاراشاداعى نٶمٸ­رٸندە (№136) جازعان بولاتىن. قالالىق قىزمەتتەر دە قار ماۋسى­مىنا دايىن ەكەندٸگٸن (1600 جۇ­مىسشى, 763  ارنايى تەحنيكا, 75 مىڭ توننا تٷرلٸ قوسپا) بايان­داعان.

دەسەك تە, تابيعاتتىڭ تٶرت كٷن­دٸك «توسىن سىيىنا» كوممۋ­نالدىق قىزمەتتەر دايىن بولسا دا, الماتىلىقتاردىڭ «بەيقام تۇر­مىسى» دايىن بولماي شىقتى. جاعداي قار استىنداعى اۋلالار مەن كٶشەلەردەن, «ماۋسىمدىق دٶڭ­گەلەگٸ» اۋىسپاعان جەكە كٶلٸك­تەردەن, ت.ب. كٶرٸنٸپ قالدى. بٷگٸنگٸ الماتىنىڭ كٶرٸنٸسٸ – قارى تازا­لانباعان اۋلالار, «بٸر اياق» جول تٷسكەن قالا كٶشەلەرٸ, جول جيە­گٸندەگٸ ٷيٸندٸ قارعا «تۇمسىعىن تىققان» جەكە كٶلٸكتەر, جول بو­يىندا قالدىرىلىپ, قار جامىل­عان مەشينەلەر, ت.ب. وسىنىڭ بەرٸ بٸزدٸڭ قامسىزدىعىمىزدىڭ, «ٷكٸ­مەت ٸستەۋٸ كەرەك» دەگەن ماسىلدىق پسيحولوگييامىز­دىڭ ايقىن كٶرٸ­نٸسٸ. نەگە بۇلاي بولدى? راس, قالا تازالىعىنا جاۋاپتى قىز­مەتتەر, اۋلا تازالىعىنا جاۋاپتى پيك-تەر بار. سوندا دا الماتى «ورتاق ٷيٸمٸز» ەمەس پە? ونىڭ ورتاق اۋلا­لارى, ورتاق كٶشەلەرٸ, ورتاق سايا­باقتارى مەن دەمالىس ورىندارى بٸز ٷشٸن قاجەت ەمەس پە?

ەندەشە, «ورتاق ٷيٸمٸزدٸ» تازا ۇستاۋعا كەلگەندە بٸزدٸڭ ازاماتتىق, پاتريوتتىق پوزيتسييامىز قايدا? جالپى, بٸز «قايدا كەتٸپ بارامىز?» ٷش-تٶرت كٷن ٷزدٸكسٸز قار جاۋعان­داعى «ەسٸگٸمٸزدٸ جاۋىپ» العان جاع­دايىمىز مىناۋ, ەسٸگٸمٸزدٸڭ الدىنداعى, جەكە اۋلاداعى قاردى «تازالاپ», كٶشەگە, كٶلٸك جولىنا تاستايمىز, سودان سوڭ سول كٶشەگە, ورتاق جولعا ٶزٸمٸز شىعامىز. ودان قالدى, قالاعا شىعۋ قاجەتتٸلٸگٸمٸز بولماسا, جاعدايدى جىلى پەتەردٸڭ تەرەزەسٸنەن باقى­لايمىز. سىرتقا شىعۋعا ەرٸنسەك, قوقىس تولى «پاكەتتەردٸ» كٶپ قابات­تى ٷيلەردٸڭ تەرەزەسٸنەن لاقتىرا سالامىز. ونى كٶرٸپ تۇرعان كٶرشٸلەر «بەلەسٸنەن اۋلاق» دەپ, تاعى دا ٷندەمەيمٸز. نەگە?

رەداكتسيياعا تولاسسىز جاۋعان قاردان كەيٸنگٸ قالاداعى جاعداي جايىندا تەلەفون قوڭىراۋلارى كٶپتەپ كەلٸپ جاتىر. دەنٸ كٶشەدەگٸ قولاي­سىزدىقتار جٶنٸندە: «انا كٶشە­مەن جٷرۋ مٷمكٸن ەمەس», «بٸزدٸڭ اۋلا تازالانباي جاتىر», «ەكٸمدٸك نە ٸستەپ وتىر?», ت.ب. ارا­سىندا ۇسى­­نىس, ورتاق وي ايتقان قوڭى­راۋلار دا بار. مىسالى, «وسىن­دايدا نەگە سەنبٸلٸك ۇيىم­داستىر­مايمىز», «اۋلا قارىن كٶشەگە تٶككەندەرگە شارا قولدانۋ كەرەك», «قالالىق قىزمەتتەرگە, وعان كٶ­مەككە كەلگەن كۋرسانتتارعا راح­مەت», «قار تازالاۋعا كەدەرگٸ كەل­تٸرٸپ, كٶشە بويىندا تۇرعان كٶلٸك­تەردٸ «سٷيرەپ» تاستاۋ كەرەك» دەگەن سيياقتى.

جالپى, الماتىلىقتاردىڭ كٶز­قاراس, پٸكٸرلەرٸ ەر الۋان, سان قيلى. دەسە دە بارلىعىمىز بٸر نەرسەنٸ ەسكەرسەك. بٸز ەركٸمگە بۇيىرا بەرمەيتٸن باقىت – ەڭ كەرە­مەت قالا – الماتىنىڭ تۇرعىندا­رىمىز. الماتى – بٸزدٸڭ ورتاق ٷيٸمٸز. سول ٷيٸمٸزدٸ ايالاي بٸلسەك, تابيعاتتىڭ «توسىن مٸنەزٸنەن» قور­عاپ, قادٸرٸنە جەتسەك. قالا­مىزعا دەگەن قامقورلىقتا بٸرگە بولساق, قانەكي!

كەرەك دەرەك

16 – 20 قاراشادا الماتىعا 57 سم. قار جاۋدى.

تاۋ بٶكتەرٸندە قاردىڭ قالىڭدىعى 70 سم.-دەن استى.

جەكسەنبٸ كٷنٸ قار تازالاۋعا 4500 جۇمىسشى, 800 ارناۋلى تەحنيكا شىقتى.

الماتىنى قالىڭ قاردان تازالاۋعا قالا قىزمەتٸنە كٶمەككە ەسكەري وقۋ ورىندارىنىڭ كۋرسانتتارى كەلدٸ.

الماتىدا بٸلٸم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, پيك نىساندارىندا قار تازالاۋعا 9151 جۇمىسشى جۇمىلدىرىلدى.

قالانىڭ ەڭ جاس ناۋرىزباي اۋدانىنىڭ ەكٸمدٸگٸ مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرلەردٸ «بٸر كٸسٸدەي» قار تازالاۋعا شىعۋعا شاقىردى.

الماتىعا قالىپتى نورمادان 3 ەسە كٶپ قار تٷستٸ.

قولىمىزعا   كٷرەك پەن  قايلامىزدى الىپ, اسار جاسايىق

نۇرجامال بايساقال

اسار سالۋ, جۇمىلا قولۇشىن بەرۋ  قا­نى­مىزدا بار قاسيەتتەردٸڭ بٸرٸ ەمەس پە? بۇل جولعى قاراشادا جاۋعان قار بٸزدٸڭ سول قاسيەتتەرٸمٸزبەن قوسا, ٶزٸمٸز نانىن جەپ, سۋىن ٸشٸپ, ٶركەن جايىپ ٶسٸپ وتىر­عان تۋعان قالامىزعا دەگەن ماحاب­باتى­مىزدى, وعان دەگەن شىنايى قامقور­لى­عىمىزدى دا سىنعا سالىپ تۇرعان سەكٸلدٸ.

سەنبٸلٸككە جاز بەن كٷزدە عانا ەمەس, وسىنداي تابيعات تىلسىم مٸنەز تانىتقان تۇستا دا  شىعۋ كەرەكتٸگٸن تابيعات-انا بٸزگە ەسكەرتٸپ تۇرعانداي.  قار  كٶپ  جاۋسا,  قارت­تا­رىمىزدىڭ  «بەرەكەنٸڭ باسى, مولشى­لىقتىڭ كٶزٸ, كەلەر جىلى شٶپ شٷيگٸن, ەگٸن بٸتٸك شىعاتىن بولدى, بۇل قۇداي­دىڭ ٶزٸ تەگٸن بەرٸپ جاتقان سۋ كٶزٸ, ىلعالى عوي» دەپ قۋا­نىپ جاتاتىنى بار. ال­ماتىداعى جاۋعان قار­­دى ەستٸگەن  جەرٸنە قار تٷسپەگەن ەگٸندٸ اي­ماقتا تۇراتىن ديقان­دار وسى قار الما­تىعا ەمەس, بٸزدٸڭ ايماققا جاۋسا عوي دەپ  تٸ­لەپ جاتسا, بٸز, الماتىلىق­تار, قاردان شوشىپ, تازالاپ تاستا دەپ باي­بالام سالىپ جاتىرمىز. قاردىڭ  قالا تٸرشٸلٸگٸنە كەرى ىقپالى بارىن جوققا شى­عارمايمىز, بٸراق,  وسىنداي سىن شاقتا قو­لىمىزعا كەتپەن-كٷرەگٸمٸزدٸ الىپ, قاربا­لاسقا تٷسٸپ جاتقان قالامىزعا نەگە قولعا­بىس ەتپەسكە, اعايىن?  ەر مەكەمە, ۇيىم, كەسٸپورىن باسشىلارى ٶز­دەرٸ باس بولىپ, قول­دارىنا قار تازالاي­تىن كٷرەك­تەرٸن الىپ, قار تازالاۋعا شىقسا, قانەكي.

ەر اۋلادا ينەسسا  سيياقتى جاناشىر جاندار كٶپ بولسا

كٶپ قاباتتى تۇرعىن ٷي اۋلالارى تۋرالى ايتساق, پيك-تەرگە قاتىستى ٸشٸ­مٸزدە جٷرگەن بٸراز «زاپىرانىمىز» اقتا­رىلا كەتەر ەدٸ. بٸراق, وسىنشا «زاپىران­نىڭ» جينالۋىنا بٸز ٶزٸمٸز كٸنەلٸ ەكەنبٸز, ونى ٶز باسىم كٶرشٸم ينەس­سا­نىڭ پيك قىزمەت­كەرلەرٸنە قوياتىن تا­لاپ­تارى ارقىلى كٶز جەتكٸزە باستادىم.

ول پودەزدە جارىق جان­باي قالسا دا پيك باسشىلارىنا حابارلا­سىپ, كٷيٸپ كەتكەن جارىق كٶزدەرٸن اۋىس­تىرىپ بەرۋدٸ, پودەزدەردٸڭ ۋاقتىلى جي­نالىپ, جۋىلىپ تۇرۋىن تالاپ ەتٸپ وتى­رادى.  ٶتكەن جىلدان بەرٸ پودەزٸمٸز­دەگٸ تازا­لىق  مەسەلەسٸ دە ٶز شەشٸمٸن تاپقانداي.  «پەتەراقىسىن تٶلەپ وتىرعاندىقتان, سول تٶلەمگە بايلانىستى قىزمەت تٷرلەرٸن دە تالاپ ەتۋٸمٸز كەرەك», – دەيدٸ ينەسسا. سولاي بولۋى كەرەك ەكەنٸن بەرٸمٸز بٸلەمٸز, بٸراق, بٸز  «سەن تيمەسەڭ, مەن تيمەن», « ايتساڭ دا تىڭدايتىن ەشكٸم جوق» دەگەنگە ەبدەن سٷيە­نٸپ العانبىز. پەتەرٸمٸز تازا بولسا بولدى, پودەزدٸڭ تازالىعىندا, اۋلانىڭ تازالى­عىندا شارۋامىز جوق. بالا وينايتىن جەر­دە يت قىدىرىپ جٷرسە دە ٷندەمەيمٸز.  سول اۋلاداعى جولمەن پودەزد ارقىلى پەتە­رٸمٸزگە كٸرەتٸنٸمٸزدٸ ەسكەرە بەرمەيمٸز.  اۋلامىز تازا بولسا, شاڭىراعى­مىز­دىڭ دا اۋاسى تازا, دەنساۋلىعىمىز مىق­تى بولماي ما, اۋرۋدى ادام سىرتتان  اياعىمەن باسىپ ٷيگە ەكەلەدٸ ەمەس پە? نەگە وسىنى ەسكەر­مەيمٸز?  ەر اۋلادا ينەسسا سيياقتى جان­اشىر جاندار بولسا, اۋلامىز سەندٸ, پود­ەزٸمٸز تازا بولارى سٶزسٸز. بٸراق, كٶپقا­باتتى تۇرعىن ٷيدە تۇراتىنداردىڭ بارلىعى ينەسسا سەكٸلدٸ «بۇل ٷيدە مەن تۇرامىن, مەنٸڭ وتباسىم تۇرادى» دەپ ويلاي بەرمەيدٸ عوي.. كەيبٸر تۇرعىندار,  تٸپتٸ, سىرتقا شى­عۋعا ەرٸنسە,  ٷيلەرٸنەن شىعارعان قوقىسىن سٸزدٸڭ ەسٸگٸڭٸزدٸڭ الدىنا, بولماسا, ليفتٸنٸڭ جانىنا, شىعا بەرٸس جەرگە تاستاپ كەتە با­رادى. ونداي كٶرٸنٸستەردٸ كەشەلٸ بەرٸ   جە­كە­مەنشٸك ٷي تۇرعىندارىنىڭ   اۋلاسى­نان شىعارعان  قارلارىن    ٷيلەرٸنٸڭ ٸرگەسٸ­نەن ٶتەتٸن كٶلٸك جولدارىنا لاقتىرىپ جاتقان­دارىنان دا بايقاۋعا بولادى. كٶلٸك جٷرە­تٸن كٶشەگە  قار تاستاپ جاتقان تۇرعىن­دار  ەرتەڭ سول كٶشەمەن ٶزٸ, بالا-شاعاسى­نىڭ جٷرەتٸندٸگٸن ويلامايتىن­دى­عىنا  ەرٸك­سٸز   قايران  قالاسىز. ال ەكەسٸنٸڭ بۇل قى­لى­عىن كٶرگەن ٷيدەگٸ بالالارعا  ٶزٸڭ تۇرىپ جاتقان قالاڭا قايىرىمدى بول دەگەندٸ قالاي ايتۋعا بولادى.? «تەربيە مەن وتاندى سٷيۋ وتباسىنان باستالادى» دەسەك,  ەركٸمنٸڭ تۋعان قالاسىنا, تۇرىپ جاتقان جەرٸنە دەگەن سٷيٸسپەنشٸلٸگٸ  تەربيەنٸڭ تال بەسٸگٸ  – ۇش­قان ۇياسىنان باستالارى انىق. قار تازالاۋ­دان باستالعان ەڭگٸمەمٸزدٸڭ ارناسىن تەر­بيەگە قاراي بۇرىپ كەتكەنٸمٸز ٷشٸن وقىر­مان­داردان كەشٸرٸم سۇرايمىز, بٸراق, قاراشادا جاۋعان قار بٸزگە كٶپ جاعدايدىڭ تەمسٸلٸن ۇقتىرىپ, تۇرعان جەرٸڭە دەگەن جان­اشىرلىعىڭدى بٸر بايقايىن دەپ تۇرعانداي. وسىندايدا كەتپەن, كٷرەك ٸزدەگٸڭ كەلٸپ كەتەتٸنٸڭ داۋسىز. ايتپاقشى, ٷيٸڭٸزدە قار كٷرەيتٸن اعاش كٷرەك بار ما?

باتىرحان, ناۋرىزباي اۋدانىنىڭ تۇرعىنى:

اۋلاسىنداعى قاردى جولعا شىعارعاندارعا دا ايىپپۇل سالۋ كەرەك

– ٶتكەن اپتانىڭ اياعىندا الماتىعا قالىڭ قار جاۋدى. قالانىڭ ٸشٸندەگٸ جولدىڭ بويى سٸرەسكەن قارعا تولدى. ەسٸرەسە, الماتىنىڭ شەت جاعىندا تۇراتىن جەكە سەكتور تۇرعىندارى اۋلاداعى قارلارىن جولدىڭ بويىنا شىعارىپ, كٶلٸكتەردٸڭ دە, جاياۋ جٷرگٸنشٸلەردٸڭ دە جٷرۋٸنە كەدەرگٸ كەلتٸرٸپ وتىر. كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق مەكەمەلەرٸ سول قاردى تازالاۋعا كٶمەك بەرسە ەكەن دەيمٸز. ەرتەڭ قار ەرٸسە, كٶشە بالشىققا اينالايىن دەپ تۇر. ول كەزدە جٷرۋ تٸپتەن قيىنداپ كەتەدٸ. بالالار مەكتەپكە بارا الماي, قيىندىققا تاپ بولادى. قىستا قارعا باتىپ, كٶكتەمدە بالشىققا باتىپ, ماشينالار جٷرە المايدى. جولدى تازالاۋعا كٶمەك سۇرايمىز. جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمدٸك بۇعان نەمقۇرايلى قاراماي, دەر كەزٸندە شارا قولدانسا ەكەن. اۋدان ەكٸمدەرٸ قۇزىرلى ورگان باسشىلارىمەن بٸرگە رەيدكە شىعىپ, اۋلاسىنداعى قارىن جولعا تاستاعان تۇرعىندارعا ەكٸمشٸلٸك ايىپپۇل سالىپ, بۇل مەسەلەنٸڭ شەشٸلۋٸنە اتسالىسسا ەكەن دەيمٸز. ٶيتكەنٸ, بۇل تەك بٸر كٶشەدە عانا ەمەس, بارلىق كٶشەلەردە وسىنداي مەسەلە تۋىنداپ وتىر. ەشەيٸندە, ەكٸمدٸك قار جيناۋ جۇمىستارىنا مەن بەرمەگەن كەسٸپكەرلەرگە ايىپپۇل سالىپ جاتادى. تيٸستٸ ۋچاسكەلەرٸن قاردان تازالاماعانى ٷشٸن دٷكەندەر, دەمحانالار, ساۋدا ورىندارىن ەكٸمشٸلٸك جازاعا تارتادى. سول سەكٸلدٸ اۋلاسىنداعى قاردى جولعا تاستاعان تۇرعىندارعا دا نەگە ايىپپۇل سالماسقا?.. سوندا بٸرنەشە مەسەلە ٶزدٸگٸنەن شەشٸلەر ەدٸ…

تاقىرىپقا وراي

ٷيٸڭٸزدە كٷرەك بار ما?

(بٸز وسى ساۋالدى  بٸرنەشە قالا تۇرعىنىنا قويعان ەدٸك)

تالعات بايجومارتوۆ, جەكە كەسٸپكەر:

قالاعا كەلگەلٸ قولىما كٷرەك ۇستاپ كٶرمەپپٸن

التىنشى ىقشاماۋداندا كٶپقاباتتى ٷيدە تۇرامىن. قار تازالاۋدىڭ, ەسٸك الدىن سىپىرۋدىڭ قاجەتتٸلٸگٸ جوق بولعاندىقتان, ٷيٸمٸزدە كٷرەك, توبىلعى سىپىرتقى دا جوق. قالاعا كەلگەنٸمە جيىرما بٸر جىل بولىپ­تى, اندا-ساندا  جۇمىس بابىمەن سەنبٸلٸككە قاتىسقانىم بوماسا, قولىما كٷرەك ۇستاعان ەمەسپٸن. قالادا تۇراتىن­دارعا كٷرەك پەن سى­پىر­تقىنىڭ قاجەتتٸلٸگٸ جوق دەپ ويلاي­مىن. اۋلا سىپىرۋشىمىز بار ەمەس پە?

مارات جاتىقباەۆ, «قالقامان»  ىقشاماۋدانىنىڭ تۇرعىنى:

جەكەمەنشٸك ٷيدە تۇراتىنداردىڭ بەس قارۋى ساي بولۋى كەرەك

بيىل الماتىعا قار ەرەكشە جاۋدى عوي. بٸز قاشاندا تابيعاتتىڭ تىلسىم مٸنەزٸنە دايىن بولۋىمىز كەرەك دەپ ويلايمىن.  سەن­بٸ كٷنٸ كٶرشٸم سىپىرتقى, اعاش كٷرەك سۇراپ كەلٸپتٸ. ونى ٶزٸم پايدالانىپ جات­قان­دىقتان, دەر كەزٸندە بەرە المادىم. ال وعان دەيٸن ەلگٸ كٶرشٸمنٸڭ بالا-شاعاسى ەسٸك الدىن باسىپ قالعان قاردى ومبىلاپ سىرتقا شىعىپ جاتتى. مەنٸڭشە, جەكەمەن­شٸك ٷيلەردە تۇراتىن تۇرعىنداردىڭ  عانا ەمەس,  قالاداعى بيٸك ٷيلەردە تۇراتىنداردىڭ دا ٷيٸندە  تەك كٷرەك قانا ەمەس, تٸرشٸلٸككە قا­جەتتٸ «بەس قارۋى» تٷگەل بولۋى كەرەك دەپ وي­لايمىن. ٶتكەن جىلى ناۋرىزباي اۋدا­نىن­دا سۋ تاسقىنى بولعاندا  جەكە ٷيلەردە تۇ­راتىن تۇرعىنداردىڭ ٷيٸندە كٷرەك, كەت­پەن سەكٸلدٸ قاجەتتٸ قۇرال-سايمان­دار­دىڭ بول­ماعانىن بٸلەمٸز. كەرەك تاستىڭ اۋىرت­پا­لىعى جوق. مٸنە, قالىڭ قار جاۋدى. ٷيٸن­دە كٷرەگٸ بار جۇرت كٶشەگە شىعىپ, قالا شارۋاشىلىعىنا جەردەم بەرۋٸ تيٸس. بٸزدٸڭ ناۋرىزباي اۋدانىنىڭ ەكٸمدٸگٸ  باستاما كٶتەرٸپ, ەر تۇرعىن ٶز ٷيٸنٸڭ ماڭىمەن قوسا, كٶشەلەردٸ, ەر مەكەمە ٶز عيماراتىنىڭ تٶڭٸرەگٸن قاردان تازالاۋعا كٸرٸسٸپ جاتىر. جاقسى  باستاما عوي.

مۇنى بٸلگەن جٶن

قار سۋى قارتايۋ قۇبىلىسىن تەجەيدٸ

قارمەن بٸرگە قالاعا تىنىشتىق كەلەدٸ ەكەن. ٶيتكەنٸ, جاڭا جاۋعان قار دىبىس­تاردى تۇنشىقتىرىپ, ادامداردىڭ قالادا­عى كٶلٸك شۋى مەن كٶپشٸلٸكتٸڭ ۋ-شۋىنان دەمالۋىنا  كٶمەكتەسەتٸن كٶرٸنەدٸ.

قىستىكٷنگٸ اياز تەڭٸز اۋاسى سەكٸلدٸ كەڭ تىنىستاۋعا  مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.

قار ميكروبتار مەن ۆيرۋستاردى اۋانىڭ تٶمەنگٸ قاباتىنا تٷسٸرسە, ال اياز ولاردى جويۋعا كٶمەكتەسەدٸ.

جاز مەزگٸلٸنە قاراعاندا, قىستا وتتەگٸ مٶلشەرٸ 30 پايىز كٶپ بولادى.

قاردىڭ اق تٷسٸنٸڭ جٷيكە جٷيەسٸن تىنىشتاندىرىپ, اعزانى توكسيندەردەن تازارتىپ, تٸپتٸ, ميدىڭ قۇرىلىس  قاباتىن قالپىنا كەلتٸرەتٸن قاسيەتٸ دە بار كٶرٸنەدٸ.

قاردىڭ ەرٸگەن سۋىنىڭ  بەتتٸ نەرلەن­دٸ­رەتٸن  قاسيەتٸ دە بار. العاش جاۋعان قاردىڭ سۋىمەن بەتٸڭٸزدٸ جۋساڭىز, بەتٸڭٸز نەرلەنٸپ شىعا كەلەدٸ دەيدٸ كوسمەتولوگ ماماندار. قاردىڭ قۇرىلىسى تسيتوپلازما مەن يادروعا ۇقساس بولعاندىقتان,  قار سۋى­نىڭ قارتايۋ قۇبىلىسىن   بٸراز ۋاقىت تەجەيتٸن  دە قا­سيەتٸ بار كٶرٸنەدٸ. 

ال قار سۋىمەن شاش جۋساڭىز, شا­شىڭىز نەرلەنٸپ, سۋسىلداپ, جالتىلداعىش قاسيەتكە يە بولادى

كەرەك دەرەك

قالالىق تٶتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتٸ قالىڭ جاۋعان قاردان قالامىزدىڭ جەتٸسۋ اۋدانى اۋماعىندا ورنالاسقان «بايسات» بازارىندا ساۋدا كونتەينەرلەرٸ ارالىعىنداعى مەتالل جابىندى شاتىردىڭ 720 شارشى مەتر اۋماعى وپىرىلىپ تٷسكەنٸن مەلٸم ەتتٸ.

الماتى ەۋەجايىندا اۋا رايىنىڭ  قولايسىزدىعىنان

19 رەيس كەشٸكتٸرٸلگەن.

الماتىدا 75 جول-كٶلٸك وقيعاسى تٸركەلدٸ. ونىڭ 17-سٸندە ازاماتتار دەنە جاراقاتىن العان.

"الماتى اقشامى" گازەتٸ