Memleket basshysy elimizdegi koronavirýs indetine bailanysty epidemiologiialyq ahýal jóninde keńes ótkizdi, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordaǵa silteme jasap.
Qasym-Jomart Toqaev elimizde qalyptasqan kúrdeli epidemiialyq ahýal jaiynda aitty. Jaǵdai búkil qoǵamdy alańdatyp otyr. Atqarýshy organdardyń jumysyna azamattarymyzdyń kóńili tolmaidy.
– Jalpy alǵanda qazirgi jaǵdaiymyz jaqsy emes. Tipti ahýal óte kúrdeli dep aitýǵa bolady. Koronavirýs indeti qaita órship keledi. Muny Qazaqstan ǵana emes, kóptegen elder bastan ótkerýde. Naqty derekterge qarasaq, onyń negizgi sebebi virýstyń mýtatsiialanǵan jańa shtamdary bolyp otyr. Oǵan qosa, azamattarymyz jáne biznes ókilderi indetten ábden qajyp, sonyń saldarynan saqtyq sharalaryna salǵyrt qarai bastady. Bul, árine, jaǵdaidy odan beter ýshyqtyrýda, – dedi Prezident.
Memleket basshysy koronavirýspen kúresýdiń birden-bir ári senimdi joly vaktsina salý ekenin atap ótti. Muny lokdaýnnan shyǵý jolyn erterek oilastyrǵan elderdiń tájiribesi dáleldedi. Búginde olardyń ekonomikasy men azamattary kúndelikti ómirde pandemiianyń zardabyn tartyp otyrǵan joq. Izrail men Birikken Arab Ámirlikterinde, vaktsina saldyrýdan kósh basyndaǵy elderde týrizm, saýda, meiramhanalar jelisi, shaǵyn jáne orta biznes sekildi pandemiia alǵashqylardyń biri bolyp sharpityn salalardyń jumysy qaita jandanǵan. COVID-19 indetimen kúreste Qytai Halyq Respýblikasy aitarlyqtai jetistikterge jetti. Pandemiia qaýpine shuǵyl áreket ete bilý men jumyla jumys isteý qabileti Qytaidyń indetke qarsy tiimdi kúresýine múmkindik berdi.
– Qytai álemde alǵashqylardyń biri bolyp koronavirýstyń jappai taralýyn aýyzdyqtai aldy. Sóitip aýrý juqtyrǵandardyń sanyn azaitty. Ekonomikanyń qaita qalpyna kelýin qamtamasyz etti. Qytaidyń úlgisimen Aziianyń Japoniia, Ońtústik Koreia, Vetnam jáne Singapýr siiaqty elderi de pandemiiaǵa qarsy naqty is-qimyldar jasady. Sondyqtan bizge pandemiiaǵa qarsy kúreste jáne vaktsina salý kezinde Qytaidyń osy utymdy tájiribesin eskergen jón. Jalpy Qytai - Qazaqstannyń uzaqmerzimdi strategiialyq seriktesi. Álemniń ekinshi ekonomikasy bolyp sanalatyn bul elmen yntymaqtastyq biz úshin paidaly ári memleketimizdiń ulttyq múddesine sai keletinin túsinýimiz kerek, – dedi Prezident.
Búgingi tańda elimizde 47 myńdai adam ǵana immýnitet qalyptastyrýdyń tolyq kýrsynan ótti. 137 346 adam birinshi komponentti endi ektirgen. Jaǵdaidyń bulai bolý sebebi – vaktsinanyń jetispeýshiligi.
– Vaktsina satyp alý úshin aldyn ala kelisimshart jasaý jóninde byltyrǵy maýsym aiynan beri birneshe ret tapsyrma berdim. Osy ýaqytqa deiin Úkimet «Spýtnik V» vaktsinasy men otandyq ekpe óndirisi boiynsha ýaǵdalastyqtar elimizdegi vaktsinatsiiany tolyq qamtidy dep sendirip keldi. Osy aqparattyń negizinde Parlament Májilisiniń jańa quramyna arnaǵan úndeýimde 1 aqpannan bastap jappai vaktsina salynatynyn aittym. Ótken eki aida halyqtyń 0,1 paiyzyna jetpeitin bóligine ǵana ekpe egilgen. Maǵan endi ózge memleketterdiń basshylarymen qosymsha vaktsina alý jóninde kelisim jasaýǵa týra keledi. Budan bólek biz tapsyrysty jedel jetkizý úshin kommertsiialyq jáne qarjylyq turǵydan tiimsiz sharttarǵa kelisýge májbúr bolamyz, – dedi vaktsina satyp alý barysyn synaǵan Qasym-Jomart Toqaev.
Vaktsina satyp alý problemasynan bólek, ony jetkizý, saqtaý, tikelei ekpe salý máselesi de sheshilgen joq. Vaktsinany óńirlerge tasymaldaý kóleminiń ulǵaiýyna bailanysty emhanalardaǵy qoimalar men muzdatqysh qurylǵylardyń jetispeýi múmkin. Sondai-aq vaktsina kóleminiń ósýin eskere otyryp, shpritster qajetti mólsherde satyp alynbaǵan degen málimet bar.
– Vaktsinatsiia isin sozbalańǵa salý – jái ǵana problema emes, memlekettik mańyzy bar mindet. Áńgime elimizdiń ulttyq qaýipsizdigine qatysty bolyp otyr. Bul - azamattarymyzdyń arasynda dertke shaldyǵýshylar men ólim jaǵdaiynyń kóbeiýi degen sóz. Bul – biznes kirisiniń azaiýy, biýdjetke salyqtyń tolyq túspeýi, jalpy ulttyq bailyǵymyzdyń tómendeýi. Sondyqtan bul jumys tóńiregindegi baqylaý óte qatal bolýy kerek. Aleksei Vladimirovich, dál osy ýaqyt aralyǵynda Densaýlyq saqtaý ministri Úkimettegi eń negizgi tulǵa ekenin buǵan deiin sizge aitqan bolatynmyn. Sizdiń erekshe quzyretińiz bar. Jumysyńyzdy táp-táýir bastap edińiz. Biraq keiin qarqynyńyz aitarlyqtai báseńdep qaldy. Sáýir aiynda jaǵdaidy kúrt ózgertýińiz kerek. Óitpegen jaǵdaida kadrlyq sheshimder qabyldanady. Al oǵan siz qýana qoiasyz dep oilamaimyn. Bul tek Densaýlyq saqtaý ministrine ǵana emes, tutas Úkimetke qatysty másele, – dedi Memleket basshysy.
Turǵyndardyń indetke qarsy immýnitetin kóterý jumysy tiimdi aqparattyq-túsindirý sharalarymen qatar júrýi kerek. Osy mańyzdy jumysqa kásibi mamandardy, jappai ekpe salýdy qoldaityn belsendi azamattardy tartqan jón. Qasym-Jomart Toqaev bul baǵytta otandyq biznestiń ustanymy óte mańyzdy dep sanaidy. Qyzmetkerlermen jáne olardyń otbasy múshelerimen túsindirý jumysyn júrgizý qajet.
– Men barlyq azamattarymyzdy vaktsina saldyrýǵa shaqyramyn. Bul ózińizdi, ata-analaryńyz ben jaqyndaryńyzdy qorǵaý úshin qajet. Ári-beriden soń, bul - bizdiń azamattyq paryzymyz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezidenttiń pikirinshe, bir jyldyq pandemiia kezinde jinaǵan tájiribe men qoldaǵy qural-jabdyqtardyń arqasynda qazirgi qalyptasqan jaǵdaidan shekteý sharalaryn qatańdatpai, ekonomikaǵa asa kóp salmaq salmai shyǵa alamyz. Alaida negizgi jumys ártúrli sektorlardyń qyzmetin shektep, monitoringtik toptardyń reidteri men aiyppul salýǵa baǵyttalyp otyr.
– Bir ǵana Almaty qalasynyń ózinde 250 myń adam jumys isteitin 50 myń kásiporyn shekteý sharalarynyń sheńberinde qalyp qoiǵan. Shekteý sharalary men reidter biz kútken nátijege jetkizip otyrǵan joq. Qaita áleýmettik narazylyqqa sebep bolyp tur. Monitoringtik toptyń jumysy biznesmender tarapynan synǵa ushyrap jatyr. Tekserý toptary óz jumystaryn alalap, kúmándi jaǵdaida atqaratyny aitylady. Kei nysandar tekserýden kóz ashpasa, al keibirinde tekserý múlde bolmaidy eken. Júieli túrde, qasaqana tártip buzatyn adamdardy ǵana jazalaý kerek, – dedi Prezident.
Prezidenttiń pikirinshe, prokýratýranyń janynan reidter barysynda oryn alatyn zań buzýshylyq faktileri boiynsha shaǵymdardy qabyldaityn koll-ortalyq ashý kerek. Vedomstvoaralyq komissiia ákimdermen birlese otyryp, monitoring júrgizetin toptardyń jumysyn retteýi tiis.
Ótken jyly shaǵyn jáne orta biznesti qoldaý maqsatynda daǵdarysqa qarsy birqatar buryn-sońdy bolmaǵan sharalar qabyldandy. Olardyń qatarynda salyq júktemesin azaitý, jeńildikpen nesie berý jáne qoldaýdyń basqa da túrleri bar. Sonymen qatar biznestiń keibir túrleri áli de karantinge bailanysty shekteýde qalyp otyr.
– Úkimet kelesi máselelerdi jedel pysyqtaýy kerek. Birinshi, zardap shekken salalardaǵy shaǵyn jáne orta biznes nysandary úshin salyqtyń jekelegen túrlerin jáne tólemderdiń merzimin shegerý. Ekinshi, salyq jáne keden qaryzdaryn májbúrlep óteýdi ýaqytsha toqtatý. Atalǵan sharalar jappai vaktsina salý bastalǵanǵa jáne shekteýlerdiń basym bóligi toqtatylǵanǵa deiin jalǵasýy tiis. Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigine, Ulttyq bankke ekonomikanyń zardap shekken sektoryndaǵy shaǵyn jáne orta biznestiń nesieleri boiynsha tólemderdi shegerý múmkindigin qarastyrýdy tapsyramyn, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaevtyń paiymdaýynsha, Úkimet jappai vaktsina salý arqyly pandemiia jaǵdaiyn sáýir aiynda jaqsarta alsa, mamyrdyń basynan bastap shaǵyn jáne orta biznes nysandarynyń jumysyna qoiylǵan shekteýlerdi birtindep alyp tastaýǵa bolady. Kóp nárse turǵyndarǵa, sonyń ishinde, shaǵyn jáne orta biznes salasynda eńbek etetin azamattarǵa vaktsina salýdyń qanshalyqty sátti ótetinine bailanysty bolmaq.
Tsifrlyq sheshimderdi jedel qoldaný karantin jaǵdaiyndaǵy shekteýler kezinde halyqtyń qarym-qatynasyn retteýge múmkindik beredi. Bul rette, ASHYQ jobasynyń aiasyn ulǵaitý biznestiń ǵana mindeti emes. Úkimetke júieni keńeitýdi jáne belsendi engizýdi qamtamasyz etý qajet. Tsifrlyq sheshimniń taǵy bir túri retinde biznes obektilerdegi azamattardyń kóp shoǵyrlanýyn anyqtaýǵa múmkindik beretin, mobildi operatorlardyń málimetteri negizinde qyzmet etetin «jylý kartalaryn» engizýdi pysyqtaý tapsyryldy.
– Men elimizge mýtatsiialanǵan shtamdardyń kirmeýi úshin naqty sharalar qabyldaýdy tapsyrǵan edim. Elimizge keletin azamattardan PTR-testtiń teris nátijesi qatań túrde talap etilýi tiis bolatyn. Alaida bul tapsyrmalar oryndalǵan joq. Aqpan aiynan beri PTR zertteýleriniń qorytyndysyn almaǵan áýe jolaýshylarynyń sany eki esege kóbeigen. 2020 jyldyń qarasha aiynda Qazaqstanǵa kelgen PTR anyqtamasy joq azamattardyń úlesi 7,3 paiyz bolsa, qazirgi ýaqytta bul kórsetkish 27 paiyzǵa jetti! Nátijesinde elimizde juǵý qaýpi óte joǵary mýtatsiiaǵa ushyraǵan úsh birdei shtam rastaldy, – dedi Prezident.
Qazirgi ýaqytta dertke shaldyqqan adamdardyń sany kún sanap ósip barady. Sondai-aq aýyr jáne asa aýyr jaǵdaidaǵy naýqastardyń sany da kóbeigen. Budan bólek ólim jaǵdailary da artqan. Sonymen qatar dári-dármekter jáne meditsinalyq buiymdar men jabdyqtar jetispeidi. Jan saqtaý bólimderi 64 paiyzǵa ǵana jabdyqtalǵan.
– Densaýlyq saqtaý salasyna shekten tys kúsh túsý qaýpi bar. Onyń alǵashqy áserin sezinip te úlgerdik. Úkimetke jáne óńir ákimderine jan saqtaý bólimshelerin jabdyqtaý boiynsha sharalardy qabyldaýdy jáne oǵan bas dárigerler men ákim orynbasarlaryn jaýapty retinde bekitýdi tapsyramyn. Byltyrǵydai jabdyqtar men dári-dármekterdi basqa statsionarlardan alý jaǵdailaryna jol bermeý qajet, – dedi Memleket basshysy.
Juǵý qaýpi joǵary shtamdar anyqtalǵanynnan keiin jeke qorǵanysh zattarymen qamtamasyz etý máselesi de ózekti bola tústi. Eń birinshiden, meditsina qyzmetkerleriniń ózderin qorǵaý qajet. Jekelegen aimaqtarda satyp alynatyn jeke qorǵanysh zattarynyń tapshylyǵy nemese sapasyzdyǵy baiqalady.
– Biz «SQ-Farmatsiia» basshylyǵyn aýystyrdyq. Bul – jańa basshylyqtyń basqarýshylyq múmkindikteri kórinetin sát. Bolmasa, qyzmetinen bosatylady. Densaýlyq saqtaý ministrligine meditsina qyzmetkerlerine arnalǵan jeke qorǵanysh zattarynyń sapaly bolýyn jáne jetkilikti kólemin qamtamasyz etýdi qatań baqylaýǵa alýdy tapsyramyn, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy Jambyl oblysynyń ákiminen qazaqstandyq vaktsina shyǵaratyn zaýyttyń paidalanýǵa berilý merzimi týraly surap, kásiporynǵa ózi baratynyn aitty.
– Vaktsina quiý jelisi 2021 jyldyń tamyz-qyrkúiek ailarynda iske qosylady. Zaýyt osy kezden bastap vaktsina shyǵara bastaidy, – dedi Berdibek Saparbaev.
Prezident jiyn sońynda Qazaqstan halqyn vaktsina salý máselesine jaýapkershilikpen qarap, túrli qaýesetterge senbeýge shaqyrdy. Barsha qazaqstandyqtardyń densaýlyǵy jáne materialdyq igiligi jappai vaktsina saldyrýdyń sátti ótýine bailanysty bolmaq.
Jiynda Premer-Ministrdiń orynbasary Eraly Toǵjanov, Densaýlyq saqtaý ministri Aleksei Tsoi, «Atameken» UKP Basqarma tóraǵasy Abylai Myrzahmetov, Nur-Sultan qalasynyń ákimi Altai Kólginov, Almaty qalasynyń ákimi Baqytjan Saǵyntaev, Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Ǵali Esqaliev, Jambyl oblysynyń ákimi Berdibek Saparbaev sóz sóiledi.
