مەملەكەت باسشىسى ەلٸمٸزدەگٸ كوروناۆيرۋس ٸندەتٸنە بايلانىستى ەپيدەميولوگييالىق احۋال جٶنٸندە كەڭەس ٶتكٸزدٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقورداعا سٸلتەمە جاساپ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلٸمٸزدە قالىپتاسقان كٷردەلٸ ەپيدەمييالىق احۋال جايىندا ايتتى. جاعداي بٷكٸل قوعامدى الاڭداتىپ وتىر. اتقارۋشى ورگانداردىڭ جۇمىسىنا ازاماتتارىمىزدىڭ كٶڭٸلٸ تولمايدى.
– جالپى العاندا قازٸرگٸ جاعدايىمىز جاقسى ەمەس. تٸپتٸ احۋال ٶتە كٷردەلٸ دەپ ايتۋعا بولادى. كوروناۆيرۋس ٸندەتٸ قايتا ٶرشٸپ كەلەدٸ. مۇنى قازاقستان عانا ەمەس, كٶپتەگەن ەلدەر باستان ٶتكەرۋدە. ناقتى دەرەكتەرگە قاراساق, ونىڭ نەگٸزگٸ سەبەبٸ ۆيرۋستىڭ مۋتاتسييالانعان جاڭا شتامدارى بولىپ وتىر. وعان قوسا, ازاماتتارىمىز جەنە بيزنەس ٶكٸلدەرٸ ٸندەتتەن ەبدەن قاجىپ, سونىڭ سالدارىنان ساقتىق شارالارىنا سالعىرت قاراي باستادى. بۇل, ەرينە, جاعدايدى ودان بەتەر ۋشىقتىرۋدا, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى كوروناۆيرۋسپەن كٷرەسۋدٸڭ بٸردەن-بٸر ەرٸ سەنٸمدٸ جولى ۆاكتسينا سالۋ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. مۇنى لوكداۋننان شىعۋ جولىن ەرتەرەك ويلاستىرعان ەلدەردٸڭ تەجٸريبەسٸ دەلەلدەدٸ. بٷگٸندە ولاردىڭ ەكونوميكاسى مەن ازاماتتارى كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردە پاندەمييانىڭ زاردابىن تارتىپ وتىرعان جوق. يزرايل مەن بٸرٸككەن اراب ەمٸرلٸكتەرٸندە, ۆاكتسينا سالدىرۋدان كٶش باسىنداعى ەلدەردە تۋريزم, ساۋدا, مەيرامحانالار جەلٸسٸ, شاعىن جەنە ورتا بيزنەس سەكٸلدٸ پاندەمييا العاشقىلاردىڭ بٸرٸ بولىپ شارپيتىن سالالاردىڭ جۇمىسى قايتا جاندانعان. COVID-19 ٸندەتٸمەن كٷرەستە قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى ايتارلىقتاي جەتٸستٸكتەرگە جەتتٸ. پاندەمييا قاۋپٸنە شۇعىل ەرەكەت ەتە بٸلۋ مەن جۇمىلا جۇمىس ٸستەۋ قابٸلەتٸ قىتايدىڭ ٸندەتكە قارسى تيٸمدٸ كٷرەسۋٸنە مٷمكٸندٸك بەردٸ.
– قىتاي ەلەمدە العاشقىلاردىڭ بٸرٸ بولىپ كوروناۆيرۋستىڭ جاپپاي تارالۋىن اۋىزدىقتاي الدى. سٶيتٸپ اۋرۋ جۇقتىرعانداردىڭ سانىن ازايتتى. ەكونوميكانىڭ قايتا قالپىنا كەلۋٸن قامتاماسىز ەتتٸ. قىتايدىڭ ٷلگٸسٸمەن ازييانىڭ جاپونييا, وڭتٷستٸك كورەيا, ۆەتنام جەنە سينگاپۋر سيياقتى ەلدەرٸ دە پاندەميياعا قارسى ناقتى ٸس-قيمىلدار جاسادى. سوندىقتان بٸزگە پاندەميياعا قارسى كٷرەستە جەنە ۆاكتسينا سالۋ كەزٸندە قىتايدىڭ وسى ۇتىمدى تەجٸريبەسٸن ەسكەرگەن جٶن. جالپى قىتاي - قازاقستاننىڭ ۇزاقمەرزٸمدٸ ستراتەگييالىق سەرٸكتەسٸ. ەلەمنٸڭ ەكٸنشٸ ەكونوميكاسى بولىپ سانالاتىن بۇل ەلمەن ىنتىماقتاستىق بٸز ٷشٸن پايدالى ەرٸ مەملەكەتٸمٸزدٸڭ ۇلتتىق مٷددەسٸنە ساي كەلەتٸنٸن تٷسٸنۋٸمٸز كەرەك, – دەدٸ پرەزيدەنت.
بٷگٸنگٸ تاڭدا ەلٸمٸزدە 47 مىڭداي ادام عانا يممۋنيتەت قالىپتاستىرۋدىڭ تولىق كۋرسىنان ٶتتٸ. 137 346 ادام بٸرٸنشٸ كومپونەنتتٸ ەندٸ ەكتٸرگەن. جاعدايدىڭ بۇلاي بولۋ سەبەبٸ – ۆاكتسينانىڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ.
– ۆاكتسينا ساتىپ الۋ ٷشٸن الدىن الا كەلٸسٸمشارت جاساۋ جٶنٸندە بىلتىرعى ماۋسىم ايىنان بەرٸ بٸرنەشە رەت تاپسىرما بەردٸم. وسى ۋاقىتقا دەيٸن ٷكٸمەت «سپۋتنيك V» ۆاكتسيناسى مەن وتاندىق ەكپە ٶندٸرٸسٸ بويىنشا ۋاعدالاستىقتار ەلٸمٸزدەگٸ ۆاكتسيناتسييانى تولىق قامتيدى دەپ سەندٸرٸپ كەلدٸ. وسى اقپاراتتىڭ نەگٸزٸندە پارلامەنت مەجٸلٸسٸنٸڭ جاڭا قۇرامىنا ارناعان ٷندەۋٸمدە 1 اقپاننان باستاپ جاپپاي ۆاكتسينا سالىناتىنىن ايتتىم. ٶتكەن ەكٸ ايدا حالىقتىڭ 0,1 پايىزىنا جەتپەيتٸن بٶلٸگٸنە عانا ەكپە ەگٸلگەن. ماعان ەندٸ ٶزگە مەملەكەتتەردٸڭ باسشىلارىمەن قوسىمشا ۆاكتسينا الۋ جٶنٸندە كەلٸسٸم جاساۋعا تۋرا كەلەدٸ. بۇدان بٶلەك بٸز تاپسىرىستى جەدەل جەتكٸزۋ ٷشٸن كوممەرتسييالىق جەنە قارجىلىق تۇرعىدان تيٸمسٸز شارتتارعا كەلٸسۋگە مەجبٷر بولامىز, – دەدٸ ۆاكتسينا ساتىپ الۋ بارىسىن سىناعان قاسىم-جومارت توقاەۆ.
ۆاكتسينا ساتىپ الۋ پروبلەماسىنان بٶلەك, ونى جەتكٸزۋ, ساقتاۋ, تٸكەلەي ەكپە سالۋ مەسەلەسٸ دە شەشٸلگەن جوق. ۆاكتسينانى ٶڭٸرلەرگە تاسىمالداۋ كٶلەمٸنٸڭ ۇلعايۋىنا بايلانىستى ەمحانالارداعى قويمالار مەن مۇزداتقىش قۇرىلعىلاردىڭ جەتٸسپەۋٸ مٷمكٸن. سونداي-اق ۆاكتسينا كٶلەمٸنٸڭ ٶسۋٸن ەسكەرە وتىرىپ, شپريتستەر قاجەتتٸ مٶلشەردە ساتىپ الىنباعان دەگەن مەلٸمەت بار.
– ۆاكتسيناتسييا ٸسٸن سوزبالاڭعا سالۋ – جەي عانا پروبلەما ەمەس, مەملەكەتتٸك ماڭىزى بار مٸندەت. ەڭگٸمە ەلٸمٸزدٸڭ ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸگٸنە قاتىستى بولىپ وتىر. بۇل - ازاماتتارىمىزدىڭ اراسىندا دەرتكە شالدىعۋشىلار مەن ٶلٸم جاعدايىنىڭ كٶبەيۋٸ دەگەن سٶز. بۇل – بيزنەس كٸرٸسٸنٸڭ ازايۋى, بيۋدجەتكە سالىقتىڭ تولىق تٷسپەۋٸ, جالپى ۇلتتىق بايلىعىمىزدىڭ تٶمەندەۋٸ. سوندىقتان بۇل جۇمىس تٶڭٸرەگٸندەگٸ باقىلاۋ ٶتە قاتال بولۋى كەرەك. الەكسەي ۆلاديميروۆيچ, دەل وسى ۋاقىت ارالىعىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترٸ ٷكٸمەتتەگٸ ەڭ نەگٸزگٸ تۇلعا ەكەنٸن بۇعان دەيٸن سٸزگە ايتقان بولاتىنمىن. سٸزدٸڭ ەرەكشە قۇزىرەتٸڭٸز بار. جۇمىسىڭىزدى تەپ-تەۋٸر باستاپ ەدٸڭٸز. بٸراق كەيٸن قارقىنىڭىز ايتارلىقتاي بەسەڭدەپ قالدى. سەۋٸر ايىندا جاعدايدى كٷرت ٶزگەرتۋٸڭٸز كەرەك. ٶيتپەگەن جاعدايدا كادرلىق شەشٸمدەر قابىلدانادى. ال وعان سٸز قۋانا قوياسىز دەپ ويلامايمىن. بۇل تەك دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترٸنە عانا ەمەس, تۇتاس ٷكٸمەتكە قاتىستى مەسەلە, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
تۇرعىنداردىڭ ٸندەتكە قارسى يممۋنيتەتٸن كٶتەرۋ جۇمىسى تيٸمدٸ اقپاراتتىق-تٷسٸندٸرۋ شارالارىمەن قاتار جٷرۋٸ كەرەك. وسى ماڭىزدى جۇمىسقا كەسٸبي مامانداردى, جاپپاي ەكپە سالۋدى قولدايتىن بەلسەندٸ ازاماتتاردى تارتقان جٶن. قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل باعىتتا وتاندىق بيزنەستٸڭ ۇستانىمى ٶتە ماڭىزدى دەپ سانايدى. قىزمەتكەرلەرمەن جەنە ولاردىڭ وتباسى مٷشەلەرٸمەن تٷسٸندٸرۋ جۇمىسىن جٷرگٸزۋ قاجەت.
– مەن بارلىق ازاماتتارىمىزدى ۆاكتسينا سالدىرۋعا شاقىرامىن. بۇل ٶزٸڭٸزدٸ, اتا-انالارىڭىز بەن جاقىندارىڭىزدى قورعاۋ ٷشٸن قاجەت. ەرٸ-بەرٸدەن سوڭ, بۇل - بٸزدٸڭ ازاماتتىق پارىزىمىز, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنتتٸڭ پٸكٸرٸنشە, بٸر جىلدىق پاندەمييا كەزٸندە جيناعان تەجٸريبە مەن قولداعى قۇرال-جابدىقتاردىڭ ارقاسىندا قازٸرگٸ قالىپتاسقان جاعدايدان شەكتەۋ شارالارىن قاتاڭداتپاي, ەكونوميكاعا اسا كٶپ سالماق سالماي شىعا الامىز. الايدا نەگٸزگٸ جۇمىس ەرتٷرلٸ سەكتورلاردىڭ قىزمەتٸن شەكتەپ, مونيتورينگتٸك توپتاردىڭ رەيدتەرٸ مەن ايىپپۇل سالۋعا باعىتتالىپ وتىر.
– بٸر عانا الماتى قالاسىنىڭ ٶزٸندە 250 مىڭ ادام جۇمىس ٸستەيتٸن 50 مىڭ كەسٸپورىن شەكتەۋ شارالارىنىڭ شەڭبەرٸندە قالىپ قويعان. شەكتەۋ شارالارى مەن رەيدتەر بٸز كٷتكەن نەتيجەگە جەتكٸزٸپ وتىرعان جوق. قايتا ەلەۋمەتتٸك نارازىلىققا سەبەپ بولىپ تۇر. مونيتورينگتٸك توپتىڭ جۇمىسى بيزنەسمەندەر تاراپىنان سىنعا ۇشىراپ جاتىر. تەكسەرۋ توپتارى ٶز جۇمىستارىن الالاپ, كٷمەندٸ جاعدايدا اتقاراتىنى ايتىلادى. كەي نىساندار تەكسەرۋدەن كٶز اشپاسا, ال كەيبٸرٸندە تەكسەرۋ مٷلدە بولمايدى ەكەن. جٷيەلٸ تٷردە, قاساقانا تەرتٸپ بۇزاتىن ادامداردى عانا جازالاۋ كەرەك, – دەدٸ پرەزيدەنت.
پرەزيدەنتتٸڭ پٸكٸرٸنشە, پروكۋراتۋرانىڭ جانىنان رەيدتەر بارىسىندا ورىن الاتىن زاڭ بۇزۋشىلىق فاكتٸلەرٸ بويىنشا شاعىمداردى قابىلدايتىن كولل-ورتالىق اشۋ كەرەك. ۆەدومستۆوارالىق كوميسسييا ەكٸمدەرمەن بٸرلەسە وتىرىپ, مونيتورينگ جٷرگٸزەتٸن توپتاردىڭ جۇمىسىن رەتتەۋٸ تيٸس.
ٶتكەن جىلى شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ قولداۋ ماقساتىندا داعدارىسقا قارسى بٸرقاتار بۇرىن-سوڭدى بولماعان شارالار قابىلداندى. ولاردىڭ قاتارىندا سالىق جٷكتەمەسٸن ازايتۋ, جەڭٸلدٸكپەن نەسيە بەرۋ جەنە قولداۋدىڭ باسقا دا تٷرلەرٸ بار. سونىمەن قاتار بيزنەستٸڭ كەيبٸر تٷرلەرٸ ەلٸ دە كارانتينگە بايلانىستى شەكتەۋدە قالىپ وتىر.
– ٷكٸمەت كەلەسٸ مەسەلەلەردٸ جەدەل پىسىقتاۋى كەرەك. بٸرٸنشٸ, زارداپ شەككەن سالالارداعى شاعىن جەنە ورتا بيزنەس نىساندارى ٷشٸن سالىقتىڭ جەكەلەگەن تٷرلەرٸن جەنە تٶلەمدەردٸڭ مەرزٸمٸن شەگەرۋ. ەكٸنشٸ, سالىق جەنە كەدەن قارىزدارىن مەجبٷرلەپ ٶتەۋدٸ ۋاقىتشا توقتاتۋ. اتالعان شارالار جاپپاي ۆاكتسينا سالۋ باستالعانعا جەنە شەكتەۋلەردٸڭ باسىم بٶلٸگٸ توقتاتىلعانعا دەيٸن جالعاسۋى تيٸس. قارجى نارىعىن رەتتەۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸنە, ۇلتتىق بانككە ەكونوميكانىڭ زارداپ شەككەن سەكتورىنداعى شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ نەسيەلەرٸ بويىنشا تٶلەمدەردٸ شەگەرۋ مٷمكٸندٸگٸن قاراستىرۋدى تاپسىرامىن, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پايىمداۋىنشا, ٷكٸمەت جاپپاي ۆاكتسينا سالۋ ارقىلى پاندەمييا جاعدايىن سەۋٸر ايىندا جاقسارتا السا, مامىردىڭ باسىنان باستاپ شاعىن جەنە ورتا بيزنەس نىساندارىنىڭ جۇمىسىنا قويىلعان شەكتەۋلەردٸ بٸرتٸندەپ الىپ تاستاۋعا بولادى. كٶپ نەرسە تۇرعىندارعا, سونىڭ ٸشٸندە, شاعىن جەنە ورتا بيزنەس سالاسىندا ەڭبەك ەتەتٸن ازاماتتارعا ۆاكتسينا سالۋدىڭ قانشالىقتى سەتتٸ ٶتەتٸنٸنە بايلانىستى بولماق.
تسيفرلىق شەشٸمدەردٸ جەدەل قولدانۋ كارانتين جاعدايىنداعى شەكتەۋلەر كەزٸندە حالىقتىڭ قارىم-قاتىناسىن رەتتەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بۇل رەتتە, ASHYQ جوباسىنىڭ اياسىن ۇلعايتۋ بيزنەستٸڭ عانا مٸندەتٸ ەمەس. ٷكٸمەتكە جٷيەنٸ كەڭەيتۋدٸ جەنە بەلسەندٸ ەنگٸزۋدٸ قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. تسيفرلىق شەشٸمنٸڭ تاعى بٸر تٷرٸ رەتٸندە بيزنەس وبەكتٸلەردەگٸ ازاماتتاردىڭ كٶپ شوعىرلانۋىن انىقتاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن, موبيلدٸ وپەراتورلاردىڭ مەلٸمەتتەرٸ نەگٸزٸندە قىزمەت ەتەتٸن «جىلۋ كارتالارىن» ەنگٸزۋدٸ پىسىقتاۋ تاپسىرىلدى.
– مەن ەلٸمٸزگە مۋتاتسييالانعان شتامداردىڭ كٸرمەۋٸ ٷشٸن ناقتى شارالار قابىلداۋدى تاپسىرعان ەدٸم. ەلٸمٸزگە كەلەتٸن ازاماتتاردان پتر-تەستتٸڭ تەرٸس نەتيجەسٸ قاتاڭ تٷردە تالاپ ەتٸلۋٸ تيٸس بولاتىن. الايدا بۇل تاپسىرمالار ورىندالعان جوق. اقپان ايىنان بەرٸ پتر زەرتتەۋلەرٸنٸڭ قورىتىندىسىن الماعان ەۋە جولاۋشىلارىنىڭ سانى ەكٸ ەسەگە كٶبەيگەن. 2020 جىلدىڭ قاراشا ايىندا قازاقستانعا كەلگەن پتر انىقتاماسى جوق ازاماتتاردىڭ ٷلەسٸ 7,3 پايىز بولسا, قازٸرگٸ ۋاقىتتا بۇل كٶرسەتكٸش 27 پايىزعا جەتتٸ! نەتيجەسٸندە ەلٸمٸزدە جۇعۋ قاۋپٸ ٶتە جوعارى مۋتاتسيياعا ۇشىراعان ٷش بٸردەي شتام راستالدى, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا دەرتكە شالدىققان ادامداردىڭ سانى كٷن ساناپ ٶسٸپ بارادى. سونداي-اق اۋىر جەنە اسا اۋىر جاعدايداعى ناۋقاستاردىڭ سانى دا كٶبەيگەن. بۇدان بٶلەك ٶلٸم جاعدايلارى دا ارتقان. سونىمەن قاتار دەرٸ-دەرمەكتەر جەنە مەديتسينالىق بۇيىمدار مەن جابدىقتار جەتٸسپەيدٸ. جان ساقتاۋ بٶلٸمدەرٸ 64 پايىزعا عانا جابدىقتالعان.
– دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا شەكتەن تىس كٷش تٷسۋ قاۋپٸ بار. ونىڭ العاشقى ەسەرٸن سەزٸنٸپ تە ٷلگەردٸك. ٷكٸمەتكە جەنە ٶڭٸر ەكٸمدەرٸنە جان ساقتاۋ بٶلٸمشەلەرٸن جابدىقتاۋ بويىنشا شارالاردى قابىلداۋدى جەنە وعان باس دەرٸگەرلەر مەن ەكٸم ورىنباسارلارىن جاۋاپتى رەتٸندە بەكٸتۋدٸ تاپسىرامىن. بىلتىرعىداي جابدىقتار مەن دەرٸ-دەرمەكتەردٸ باسقا ستاتسيونارلاردان الۋ جاعدايلارىنا جول بەرمەۋ قاجەت, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
جۇعۋ قاۋپٸ جوعارى شتامدار انىقتالعانىننان كەيٸن جەكە قورعانىش زاتتارىمەن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸ دە ٶزەكتٸ بولا تٷستٸ. ەڭ بٸرٸنشٸدەن, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ ٶزدەرٸن قورعاۋ قاجەت. جەكەلەگەن ايماقتاردا ساتىپ الىناتىن جەكە قورعانىش زاتتارىنىڭ تاپشىلىعى نەمەسە ساپاسىزدىعى بايقالادى.
– بٸز «سق-فارماتسييا» باسشىلىعىن اۋىستىردىق. بۇل – جاڭا باسشىلىقتىڭ باسقارۋشىلىق مٷمكٸندٸكتەرٸ كٶرٸنەتٸن سەت. بولماسا, قىزمەتٸنەن بوساتىلادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنە مەديتسينا قىزمەتكەرلەرٸنە ارنالعان جەكە قورعانىش زاتتارىنىڭ ساپالى بولۋىن جەنە جەتكٸلٸكتٸ كٶلەمٸن قامتاماسىز ەتۋدٸ قاتاڭ باقىلاۋعا الۋدى تاپسىرامىن, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى جامبىل وبلىسىنىڭ ەكٸمٸنەن قازاقستاندىق ۆاكتسينا شىعاراتىن زاۋىتتىڭ پايدالانۋعا بەرٸلۋ مەرزٸمٸ تۋرالى سۇراپ, كەسٸپورىنعا ٶزٸ باراتىنىن ايتتى.
– ۆاكتسينا قۇيۋ جەلٸسٸ 2021 جىلدىڭ تامىز-قىركٷيەك ايلارىندا ٸسكە قوسىلادى. زاۋىت وسى كەزدەن باستاپ ۆاكتسينا شىعارا باستايدى, – دەدٸ بەردٸبەك ساپارباەۆ.
پرەزيدەنت جيىن سوڭىندا قازاقستان حالقىن ۆاكتسينا سالۋ مەسەلەسٸنە جاۋاپكەرشٸلٸكپەن قاراپ, تٷرلٸ قاۋەسەتتەرگە سەنبەۋگە شاقىردى. بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ دەنساۋلىعى جەنە ماتەريالدىق يگٸلٸگٸ جاپپاي ۆاكتسينا سالدىرۋدىڭ سەتتٸ ٶتۋٸنە بايلانىستى بولماق.
جيىندا پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆ, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترٸ الەكسەي تسوي, «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما تٶراعاسى ابىلاي مىرزاحمەتوۆ, نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ ەكٸمٸ التاي كٶلگٸنوۆ, الماتى قالاسىنىڭ ەكٸمٸ باقىتجان ساعىنتاەۆ, باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ عالي ەسقاليەۆ, جامبىل وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ بەردٸبەك ساپارباەۆ سٶز سٶيلەدٸ.
