Memleket basshysy Almaty qalasyn odan ári damytý máseleleri jóninde keńes ótkizdi, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordanyń resmi saityna silteme jasap.
Jiyndy ashqan Qazaqstan Prezidenti el táýelsizdiginiń 30 jyl ishindegi tabystary Almaty qalasymen tyǵyz bailanysty ekenin atap ótti.
– Táýelsizdigimiz Almatyda jariialandy. Sondyqtan bul shahardyń tarihi róli airyqsha. Qazir Almaty – ekonomikamyzdyń basty qozǵaýshy kúshi. Sonymen birge munda biznes salasy jaqsy damyǵan, – dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev halyqtyń turmys sapasyn jaqsartý barshaǵa ortaq negizgi mindet sanalatynyn jáne azamattardy jumyspen qamtyp, tabysyn arttyrý basty nazarda bolýy qajet ekenin eske saldy.
Prezident qalanyń uzaq merzimge arnalǵan damý strategiiasyna sáikes, Almaty ómir súrýge qolaily jáne jalpyǵa birdei teń múmkindik beretin qalaǵa ainalýǵa tiis ekenine toqtaldy. Memleket basshysy osy maqsatqa jetý úshin birqatar mindet júktedi.
Qasym-Jomart Toqaev birinshi mindet retinde ekonomikalyq damý máselesin atady.
Prezident 2020 jyldyń qorytyndysy boiynsha Almatynyń áleýmettik-ekonomikalyq damýynda oń qarqyn bar ekenin atap ótti. Osy oraida ol ahýaldyń qubylmaly sipatyna nazar aýdaryp, bosańsýǵa bolmaitynyn aitty.
Memleket basshysy biznespen «keri bailanys» ornatýdyń naqty ári tiimdi tetigin jolǵa qoiý qajettigin jetkizdi. Bul rette Prezident qala ákiminiń janyndaǵy Iskerlik keńestiń konstrýktivti jumysyn mysal retinde keltirdi. Sonymen qatar Memleket basshysy qalany odan ári damytý úshin ósimniń jańa bastaýlary qajet dep sanaidy. Mundai baǵyttardyń biri jańasha túrlengen ekonomika.
– Bul máselede innovatorlar, jastar men biznes arasyndaǵy tiimdi qarym-qatynas mańyzdy ról atqarady. Muny damyǵan elderdiń tájiribesinen kórýge bolady. Bul jerde «velosiped oilap tabýdyń» qajeti joq. Kraýdfanding, bilim berý habtary, biznes-kómekshilermen aradaǵy arnaiy investitsiialyq kezeńder siiaqty tehnologiialar shetelde ózderin jaqsy qyrynan kórsetti. Jalpy ákimdikterde jańasha túrlengen ekonomikany damytý jóninde túsinik pen ózindik kózqaras bar. Almaty qalasynyń tájiribesin ózge óńirlerde qoldaný qajet. Bizdiń jerimiz talanttarǵa bai. Jas oryndaýshylar, shyǵarmashylyq ókilderi aimaqtyq qana emes, álemdik deńgeide de moiyndalyp jatyr, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy Úkimetke atalǵan baǵyt boiynsha tolyqqandy ári zamanaýi normativtik-quqyqtyq turǵydan retteý mehanizmin ázirleýdi tapsyrdy.
Prezident biznesti zańsyz aralasýdan qorǵaý máselesin kelesi mańyzdy mindet dep sanaidy. Bul jerde baqylaý-qadaǵalaý nemese quqyq qorǵaý qyzmeti keipindegi reiderlik jáne bopsalaý derekteri jaiynda sóz bolyp otyr. Qasym-Jomart Toqaev óziniń tapsyrmasy boiynsha mundai teris is-áreketterge qarsy kúreske baǵyttalǵan zańnamalyq sharalar toptamasy daiyndalǵanyn málimdedi. Bul baǵyttaǵy tiisti jumystar Parlamenttiń qazirgi sessiiasynyń sońyna deiin aiaqtalady.
– Túpki maqsat – zańdylyq turǵysynan biznes pen memlekettik organdar arasyndaǵy qatynastar modeliniń minsiz bolýy. Singapýrdy jetistikke jetkizgen úlgini alýǵa bolady. Múmkin emes nárse joq. Bári alǵa qoiǵan maqsatqa jetý jolyndaǵy batyldyqqa bailanysty, – dedi Memleket basshysy.
Sonymen qatar Prezident sheteldik investitsiialardy qorǵaý máselesine nazar aýdardy. Qasym-Jomart Toqaevtyń pikirinshe, investorlardyń elimizdegi biznesterin jaily júrgizýi ekonomikanyń tabysty damýyna jáne azamattardyń ál-aýqatyna yqpal etedi.
– Investorlarmen durys qarym-qatynas memlekettik organdar úshin mindet bolýǵa tiis. Sondyqtan quqyq qorǵaý organdary men basqa da ókiletti qurylymdarǵa investorlardyń jumysyna negizsiz aralasýǵa bolmaitynyn eskertemin, – dedi Prezident.
Memleket basshysy óz sózinde qalanyń innovatsiialyq saladaǵy alatyn ornyn nyǵaitý qajettigine toqtaldy. Qasym-Jomart Toqaevtyń pikirinshe, Almatynyń atalǵan salada kóshbasshy bolýǵa tolyq múmkindigi bar. Buǵan Innovatsiialyq tehnologiialar parkiniń áleýeti, elimizdiń jetekshi joǵary oqý oryndarynyń jáne venchýrlyq kapitaldyń aitarlyqtai bóliginiń osynda shoǵyrlanýy septigin tigizedi.
Qasym-Jomart Toqaev ońtústik astana men onyń tóńiregin damytýdyń taǵy bir mańyzdy baǵyty retinde týrizm salasyn atady. Prezidenttiń aitýynsha, sońǵy 10 jylda Almatyǵa ózge elden kelýshilerdiń sany úsh esege artqan, al, 2019 jyly bul kórsetkish 435 myńǵa jetken. Ishki týrizm boiynsha da oń ózgerister bar. Sondai-aq ol Almaty Mercer kompaniiasy ótkizetin bedeldi reitingke qosylǵan birden-bir qala ekenin atap ótti.
Memleket basshysy atalǵan baǵyttaǵy birqatar problemany, onyń ishinde, qyzmet kórsetý salasyndaǵy olqylyqtar jaiynda aitty. Qasym-Jomart Toqaev Almaty qalasy men Almaty oblysynyń ákimderine aglomeratsiia aiasynda týrizmdi damytýdyń birlesken baǵdarlamasyn ázirleýdi tapsyrdy.
Prezident halyqty jumyspen qamtýdy mańyzdy máselelerdiń biri retinde aitty. Pandemiia kezinde bul máseleniń ózektiligi arta túsken.
– Qazirgi kúrdeli kezeńdegi bizdiń basty mindetimiz – jumyssyzdyqtyń kúrt kóbeiýine, jumys oryndarynyń jappai qysqarýyna jáne turǵyndar tabysynyń azaiýyna jol bermeý. Sonymen birge iskerlik belsendilikti saqtaý úshin biznesti yntalandyrý óte mańyzdy, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev óz sózinde áleýmettik salaǵa erekshe nazar aýdardy. Prezident erekshe kútimge muqtaj jandardy qoldaýdyń jáne olarǵa barynsha qolaily orta qalyptastyrýdyń mańyzdylyǵyn jetkizdi. Qasym-Jomart Toqaev bul memlekettiń áleýmettik saladaǵy basty mindetteriniń biri dep atap ótti.
Memleket basshysy bul baǵytta qala ákimdigi men jaýapty qurylymdar óz jumysyn tiimdi atqarmai otyrǵanyn tilge tiek etti. Osyǵan orai qala ákimdigine muqtaj jandardy ońaltý jabdyqtarymen qamtamasyz etý jónindegi is-sharalar josparyn ázirleýdi, sondai-aq, áleýmettik jáne basqa da nysandardy tiisti standartqa sáikestendirýdi tapsyrdy.
Prezident ákimdikke mekteptegi, balabaqshadaǵy oryn tapshylyǵyn kezeń-kezeńimen azaitýdyń josparyn jasaý týraly tapsyrma berdi. Bul jobalardy iske asyrýda memlekettik-jekemenshik áriptestiktiń múmkindikterin keńinen paidalaný qajettigin eske saldy.
– Byltyr eki-aq jańa mektep boi kóterdi. Bes mekteptiń janynan qosymsha ǵimarat salyndy. Oryn sany bar-joǵy tórt myńǵa kóbeidi. Sonymen birge nebári 670 oryndyq tórt balabaqsha ashyldy. Eki million turǵyny bar qala úshin munyń qai-qaisysy da jetkiliksiz, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev qalanyń densaýlyq saqtaý salasyndaǵy kúrdeli ahýalyna toqtaldy. Onyń aitýynsha, bul saladaǵy kóptegen kókeitesti máseleler koronavirýspen kúrestiń kóleńkesinde qalyp qoiyp jatyr.
– Jalpy azamattardyń meditsinalyq qyzmet kórsetý sapasyna kóńili tolmaitynyn aitýymyz kerek. Meditsina kadrlarynyń jetispeýshiligi de - kóptiń kókeiindegi kúrmeýli másele. Bul problema jyldar boiyna sheshilmei kele jatyr. Ásirese, keshegi tótenshe jaǵdai rejimi kezinde bul máseleniń ózektiligi arta tústi. Qalaǵa 300-ge jýyq dáriger qajet. Bul óte kóp. Eger Almatyda jaǵdai osyndai bolsa, onda shet jatqan aimaqtar týraly ne aitýǵa bolady?! Atalǵan jaǵdaidy qalanyń densaýlyq saqtaý basqarmasyndaǵy kadrlardyń toqtaýsyz aýysýy ýshyqtyryp jiberip otyr. Onda jemqorlyqqa qatysty zań buzýshylyqtar oryn aldy. Qalai aitsaq ta, densaýlyq saqtaý basqarmasynda turaqtylyq bolǵan joq. Ákimdik bul máselelerdi sheshýmen naqty ainalysý kerek, – dedi Memleket basshysy.
Prezident elimizdegi epidemiialyq ahýaldyń turaqsyz ekenin aita kele, qala turǵyndary men biznes ókilderi indetten saqtanýǵa asa mán bermei, ony elemei júrgenin atap ótti.
– Men taǵy da otandastarymyzdy sabyr saqtaýǵa, barlyq sanitarlyq normalardy qatań ustanýǵa, koronavirýsqa qarsy jappai vaktsinatsiiany qoldaýǵa shaqyramyn. Úkimet pen ákimdikter jappai vaktsinatsiia júrgizýge daiyn bolýy kerek. Biz 1 aqpannan vaktsinatsiia jumysyn bastadyq. Biraq dál qazirgi ýaqytqa deiin vaktsina saldyrǵan azamattardyń sany 19 myńnan sál ǵana asady. Jospar boiynsha biz 6 millionnan astam adamǵa vaktsina saldyrýymyz kerek. Eger óz óndirisimizdiń qýaty men Reseiden ákelinetin vaktsina jetpei jatsa, onda naryqqa shyǵyp, qajetti kólemdi importtaý qajet. Jappai immýnitet qalyptastyrmai aýrýdy jeńe almaimyz, ekonomikany qaita qalpyna keltirý de múmkin emes. Úkimetke atalǵan jumysty jandandyrýdy tapsyramyn. Bul máseleni ózim baqylap otyramyn. Vaktsinatsiiaǵa durys qaraý kerek, budan basqa jol joq. Osy máseleni azamattardyń esine taǵy bir márte salǵym keledi, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev megapolisti infraqurylymdyq turǵydan damytý máselesine jeke toqtaldy. Atap aitqanda qalanyń Túrksib jáne Jetisý aýdandaryndaǵy eski úilerdi qaita jańǵyrtý qajettigine nazar aýdardy. Sonymen qatar kógaldandyrý, qaladaǵy tazalyqty saqtaý, qurylys kezinde seismologiialyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý, taýly aýmaqtardan jer telimderin berýge qatań baqylaý ornatý máseleleri jaiynda da aitty.
– Jalpy Almatyda jer tapshy ekeni belgili. Biraq Bas prokýratýranyń málimetine qarasaq, qalada 3,7 myńnan astam gektar jer paidalanylmai otyr. Onyń bárin tolyqqandy ekonomikalyq ainalymǵa engizý qajet, – dedi Prezident.
Sonymen qatar Qasym-Jomart Toqaev ákimdikke qala qurylysynyń interaktivti kartasyn ázirleýdi usynamyn. Bul, eń aldymen, osy saladaǵy jumystyń meilinshe ashyq bolýy úshin qajet. Prezident qoǵamdyq baqylaýdyń qajettigin atap ótti. Onyń sózinshe, qurylys júrgizý úshin Qoǵamdyq keńestiń kelisimi talap etiletin jerler kartada aiqyn belgilenýge tiis.
Memleket basshysy Almaty úlken ainalma kúre jolyn qalanyń ortalyǵymen bailanystyratyn joldar týraly pikirin aitty.
– 2021 jyly Abai dańǵylyn bólýdi aiaqtaý úshin respýblikalyq biýdjetten bólingen qarajatqa eki milliard teńge mólsherinde qosymsha qarjy kerek ekeni anyqtalyp otyr. Barlyq shyǵyndardy birden naqty josparlaýǵa bolmai ma? Álde munyń basqa bir sebepteri bar ma? – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident «Altyn Orda» bazary janyndaǵy jol airyǵynyń qurylysyn synady.
– Bul – ásirese, qala irgesindegi eldi meken turǵyndary úshin eń ózekti máseleniń biri. Muny jurtshylyq qala ákimine talai ret aitqan. «Almaty – Bishkek» tas jolynyń osy jerden ótetin bóligi byltyr salynyp bitýge tiis bolatyn. Qajetti qarajat tolyq bólingen. Biraq áli nátije joq. Asqar Uzaqbaiuly, Almaty jáne Almaty oblysynyń ákimderimen birlese otyryp, «Raiymbek – Almaty» ýchaskesiniń qurylysyn osy jyldyń sońyna deiin aiaqtaýdy tapsyramyn, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev óz sózinde ekologiiaǵa, onyń ishinde, ekinshi JEO-nyń qaita jóndeý jumystarynyń baǵasyn qymbattatpaýǵa jáne ony sozbalańǵa salmaýǵa, úshinshi JEO-ny jańǵyrtýǵa, jeke sektorǵa gaz tartýdy aiaqtaýǵa, kólikterge janar-jaǵarmaidyń taza túrlerin paidalanýǵa, qaldyqtardy paidaǵa jaratýǵa, Sairan sýqoimasy ainalasyndaǵy aýmaqty abattandyrýǵa jáne qalpyna keltirýge erekshe toqtaldy.
«Jasyl» alapty birtindep keńeitý ózekti mindet bolyp otyr. Prezident bul máselede aǵashtardyń zańsyz otalýyna jáne baqtardyń joiylýyna, onyń ishinde, qalanyń tarihi ortalyǵyndaǵy kógaldarǵa qatysty alańdaýshylyǵyn bildirdi.
– Qalany kógaldandyrý máselesinde naýqanshylyqqa, uqypsyzdyqqa jáne áldekimderdiń múddelerin qoldaýǵa jol berilmeýi tiis. Bul máselede ǵylymi kózqarasqa, kásibilikke, turǵyndarǵa qolaily jaǵdai jasaýǵa jáne qalany úilesimdi damytýǵa basymdyq berilýi kerek. Almatyǵa «jasyl qala» mártebesin qaitarýǵa mindettimiz, – dedi Memleket basshysy.
Prezident Almaty aglomeratsiiasyndaǵy qala mańyn jáne eldi mekenderdi damytý qajettigine toqtaldy. Qasym-Jomart Toqaevtyń pikirinshe, Almaty – Qazaqstandaǵy eń úlken qala ǵana emes, elimizdegi aglomeratsiianyń iri ortalyǵy.
– Almaty qalasy men Almaty oblysynyń damý máselesin bir-birinen bólip qaraýǵa bolmaidy. Negizgi sapaly jumys oryndary qalada jasaqtalady. Bul merzimdik migratsiiany yntalandyrmai turmaidy, – dedi Prezident.
Osy rette Memleket basshysy Úkimetke Almaty qalasy men Almaty oblysy ákimderimen birlesip, aglomeratsiianyń kóliktik modelin jasaýdy tapsyrdy.
– Almaty aglomeratsiiasyn basqarý jónindegi keńesti quratyn kez keldi. Ony byltyr qolǵa alý kerek edi. Ol kezekti otyrys ótkizý organyna ainalmaýy tiis. Oǵan jalpy aglomeratsiialyq máselelerdi sheshý úshin barlyq qajetti ýákilettikterdi berý kerek. Bul máseleni ortalyq deńgeide sheshý úshin buǵan Premer-Ministrdiń orynbasaryn jaýapty etip bekitý qajet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy qalada qaýipsizdikti qamtamasyz etý mańyzdy dep sanaidy. Ol úshin qalanyń keibir aýdandaryn jaryqtandyrý, beinebaqylaý kameralarynyń intellektýaldyq áleýetin paidalaný jáne olardy Jedel basqarý Ortalyǵyna integratsiialaý jónindegi máselelerdi sheshý qajet.
Prezident sóz sońynda Almaty ákimine júktelgen mindetterdi muqiiat iske asyrýdy tapsyrdy. Sonymen qatar berilgen tapsyrmalardyń ýaqytyly ári sapaly oryndalýy Prezident Ákimshiliginiń baqylaýynda bolatynyn atap ótti.
Otyrysta, Almaty qalasynyń ákimi Baqytjan Saǵyntaev, Almaty oblysynyń ákimi Amandyq Batalov, Premer-Ministrdiń orynbasary Roman Skliar, Ekologiia, geologiia jáne tabiǵi resýrstar ministri Maǵzum Myrzaǵaliev, Qazaqstannyń «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasynyń tóraǵasy Abylai Myrzahmetov, sondai-aq, Almaty qalalyq qoǵamdyq keńesiniń tóraǵasy Rahman Alshanov jáne Almaty sáýletshiler odaǵynyń tóraǵasy Sergei Martemianov sóz sóiledi.
