Keler jyly Arman-PV baspasynyń qurylǵanyna 25 jyl tolady. Shirek ǵasyrǵa jýyq ýaqyttyń basym bóliginde biz mektep oqýlyǵyn ázirleýmen ainalysyp kelemiz. Osy jyldar ishinde bilim berý baǵdarlamalary jańardy, oqytý ádistemesine jańa uǵymdar endi, tsifrlyq tehnologiia mektep ómiriniń bir bóligine ainaldy. Birneshe býyn oqýshy mektep tabaldyryǵyn attap, túlep ushty. Al baspa redaktsiiasynda ózgermeitin bir kásibi suraq bar: balaǵa bilimdi qalai anyq, dál ári qyzyqty jetkizemiz?
Biyl 3-synypqa arnalǵan jańa oqýlyqtar jáne oqý-ádistemelik keshendermen jumys istegende osy saýal taǵy da aldyńǵy qatarǵa shyqty. Úshinshi synyp oqýshysy, shamamen toǵyz jasta. Bul jasta bala mátindi oqyp, mazmunyn túsinýmen qatar, óz pikirin aita bastaidy, sebep izdeidi, kórgeni men estigenin salystyrady. Onyń «nege?» degen suraǵy kóbeiedi. Oqýlyq sol tabiǵi qyzyǵýshylyqty durys arnaǵa bura bilýi kerek.
Bas redaktor retinde qoljazbany oqyǵanda eń aldymen mátinniń balaǵa qalai jetetinin qaraimyn. Ǵylymi dáldik, oqý maqsaty, til tazalyǵy, tapsyrmanyń qisyny – bulardyń bári oqýlyq jasaýdyń qalyptasqan kásibi talaptary. Bizdiń redaktsiia úshin bul kúndelikti jumystyń júiesi.
Kóp jylǵy tájiribe bir nárseni anyq kórsetti: bastaýysh synyp oqýlyǵynyń tili jeńil bolǵanymen, mazmuny jeńil-jelpi bolmaýǵa tiis. Kúrdeli uǵymdy qarapaiym ári dál jetkizý, balanyń jas ereksheligine sai tapsyrma qurý, onyń ózdiginen oi qorytýyna múmkindik berýde kásibi sheberlik osy tusta tanylady.
Avtorlyq mektep – oqýlyq sapasynyń ózegi
Biyl Arman-PV baspasynda qazaq jáne orys tilderinde bilim alatyn 3-synyp oqýshylaryna arnalǵan qazaq tili, matematika jáne dúnietaný pánderi boiynsha jańa oqý-ádistemelik keshender ázirlendi.
Qazaq tilinde bilim alatyn oqýshylarǵa arnalǵan «Qazaq tili» oqýlyǵynyń avtorlary – Saltanat Nurbekova, Gúljan Teńgebaeva, Ainagúl Ádilova, Mariia Shókibasova jáne Gúlshira Sultanova. Orys tilinde oqytatyn mektepterge arnalǵan qazaq tili oqý-ádistemelik keshenin Bahytgúl Kapasova, Baqytgúl Shókeeva, Manshýk Kabasova jáne Asemgúl Omarova ázirledi.
Matematika oqýlyqtarynyń qazaq jáne orys tilderindegi nusqalaryn ázirleýge Larisa Kainbaeva men Manat Parmenova qatysty. Qazaq tilindegi avtorlyq top quramynda Altynai Temirhanova, orys tilindegi nusqada Nadejda Iýshenko eńbek etti. «Dúnietaný» oqýlyǵyn Elmira Bapieva, Dina Smaǵulova jáne Sholpan Parmenova jazsa, «Poznanie mira» oqýlyǵy Gýlmira Aspanova, Janara Jaksylykova jáne Natalia Marahovanyń avtorlyǵymen ázirlendi.
Bizdiń avtorlar arasynda tájiribeli pedagogter, ádiskerler, óz pániniń mazmunyn tereń biletin mamandar jetkilikti. Olar mekteptegi naqty oqý úderisin biledi, balanyń qai taqyrypta kidiretinin, qandai tapsyrma onyń qyzyǵýshylyǵyn oiatatynyn tájiribeden tanidy.
Redaktsiia men avtor arasyndaǵy jumys ta osy kásibi ortada júredi. Biz oqý maqsatynyń qalai ashylǵanyn, taqyryptar arasyndaǵy sabaqtastyqty, mátin men tapsyrmanyń ózara bailanysyn, balanyń jas ereksheligin qaraimyz. Bir pánge jarasqan ádis ekinshi pánge dál kele bermeidi. Matematikanyń óz qisyny, til pániniń óz yrǵaǵy, dúnietanýdyń zertteýshilik sipaty bar. Oqýlyqtyń bolmysyn sol pánniń tabiǵatynan izdeý kerek.
Men úshin jaqsy avtordyń bir qasieti erekshe baǵaly: ol balanyń múmkindigin durys baǵalai biledi. Balany tym qarabaiyr deńgeide qabyldaý da, oǵan eresekterdiń tilimen sóileý de oqýlyqtyń sapasyna áser etedi. Toǵyz jastaǵy oqýshynyń oilaýǵa, baiqaýǵa, tujyrym jasaýǵa qabileti mol. Avtordyń mindeti sol qabiletti oiatatyn mazmun usyný.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev keiingi jyldary «Adal azamat», «Taza Qazaqstan», «Zań men tártip» qaǵidattaryna, kitap oqý mádenietine, azamattyq jaýapkershilikke, tarihi-mádeni muraǵa uqypty qaraýǵa airyqsha mán berip keledi. Bul ustanymdardyń bilim mazmunynan kórinis tabýy ýaqyttyń talaby.
Bastaýysh synypta qundylyqty balanyń óz ómirine jaqyn jaǵdailar arqyly jetkizý nátijeli. Adaldyq týraly sóz bolǵanda shyn sóileý, ýádesinde turý, dosyna kómektesý sekildi áreketter onyń túsinigine jaqyn. «Taza Qazaqstan» ideiasy óz kitaby men partasyna uqypty qaraýdan, mektep aýlasyn taza ustaýdan, tabiǵatqa janashyr bolýdan bastalady. Al tártipti kezek kútý, ortaq erejeni saqtaý, ózgeniń quqyǵyn syilaý arqyly tanidy.
Jańa oqý-ádistemelik keshenderde biz osy tabiǵi bailanysty saqtaýǵa umtyldyq. Oqýshy mátindegi jaǵdaidy óz ómirimen salystyryp, áreketke baǵa berip, óz sheshimin aitýǵa múmkindik alýy kerek. Daiyn tujyrymnan góri, balanyń ózi kelgen qorytyndysy sanasynda uzaq saqtalady.
Oqý-aǵartý ministri Juldyz Súleimenovanyń tapsyrmasymen oqýlyqtarǵa qosymsha mazmundyq saraptama júrgizile bastaǵanda biz bul jumysty bilim mazmunyna qoiylatyn ortaq kásibi talaptyń jalǵasy retinde qabyldadyq. Saraptama barysynda «Adal azamat», «Taza Qazaqstan», zań men tártipke qurmet, oqý mádenieti, azamattyq jaýapkershilik, patriotizm, ulttyq tarihi-mádeni muraǵa uqypty kózqaras sekildi basymdyqtardyń qoljazbalarda qalai kórinis tapqany zerdelendi.
Bizdiń jańa oqýlyqtarymyz bul baǵyttardy ázirleýdiń alǵashqy kezeńinen bastap eskerdi. Óitkeni baspa úshin memlekettik bilim saiasaty men qoǵamnyń qundylyqtyq suranysyn túsiný kóp jyldan beri qalyptasqan jumys qaǵidaty.
Sońǵy jyldary oqýshynyń aqparatty qabyldaý mashyǵy aitarlyqtai ózgerdi. Bala mátinniń mánin túsingisi keledi, suraq qoiady, salystyrady, óz oiyn dáleldeýge talpynady. Jańa oqýlyqtyń mazmuny da osy tanymdyq belsendilikti qoldaýy kerek.
3-synypqa arnalǵan matematika oqýlyqtarynda kúndelikti ómirmen sabaqtas esepter, logikalyq oilaýǵa jáne matematikalyq saýattylyqqa baǵyttalǵan tapsyrmalar qamtylǵan. Bala eseptiń amalyn oryndap bolǵan soń, onyń sheshý jolyn túsinýi, alǵan bilimin basqa jaǵdaida qoldana bilýi mańyzdy.
«Dúnietaný» jáne «Poznanie mira» oqýlyqtarynyń mazmuny balanyń ózi ómir súrip otyrǵan ortany keńirek tanyp-bilýine qurylǵan. Oqýshy áýeli otbasy men jaqyn ortasyndaǵy qarym-qatynastarǵa úńilip, ortaq qundylyqtardyń mánin túsinedi, odan ári qoǵam, týǵan ólke, el tarihy týraly tanymyn keńeitedi. Tabiǵat qubylystaryn baqylap, adam men qorshaǵan ortanyń bailanysyn zertteidi. Elge belgili tulǵalar, batyrlar men tarihi oqiǵalar týraly materialdar balanyń ótkenge qyzyǵýshylyǵyn oiatyp, týǵan jeri men Otany týraly alǵashqy tarihi túsinigin qalyptastyrady. Osy pán arqyly oqýshy ózin otbasynyń, qoǵamnyń jáne eldiń bir múshesi retinde tani bastaidy.
Halyqaralyq bilim tájiribesinde de fýnktsionaldyq saýattylyq, zertteýshilik oilaý, bilimdi ómirlik jaǵdaida qoldaný máselesine nazar kúsheiip otyr.
Fizikaǵa qyzyǵýshylyq mektepten bastalady
Jýyrda fizikadan 56-shy Halyqaralyq olimpiadada – International Physics Olympiad (IPhO 2026) Qazaqstan ulttyq quramasynyń bes múshesi de altyn medal ielengeni týraly qýanyshty habardy estidik. Bes oqýshynyń bes altyn alýy el úshin tarihi nátije. Jas fizikterimizdiń bul jetistigine biz de shyn júrekten qýandyq.
Arman-PV baspasynda fizika páni boiynsha 7-synyptan 11-synypqa deiingi fizika oqýlyqtarynyń tolyq jelisi bar. Bes synypty qamtityn bul oqýlyqtardy ázirleýde pánniń sabaqtastyǵyna, fizikalyq oilaýdy qalyptastyrýǵa, zańdylyqtardy túsinýge jáne esep shyǵarý daǵdysyn damytýǵa mán berilip keledi.
Sondyqtan bes jas fizigimizdiń tarihi jeńisin kórgende, oqýlyq ázirleitin maman retinde mektepte qalanatyn pándik negizdiń mánin taǵy bir ret oilaisyń. Búgin 7-synypta fizikamen júieli tanysyp otyrǵan oqýshynyń erteń injener, zertteýshi nemese ǵalym atanýy ábden múmkin.
Shirek ǵasyrlyq tájiribe jáne jańa tehnologiia
Keler jyly Arman-PV baspasyna 25 jyl tolady. Osy ýaqyt ishinde biz mektep oqýlyǵyn ázirleýdiń úlken kásibi tájiribesin jinaqtadyq. Bilim berý salasyndaǵy ózgeristerdi baqylap, jańa ádistemelik baǵyttardy jumysymyzǵa engizip kelemiz.
Búginde sol jumystyń taǵy bir arnasy - tsifrlyq bilim berý. Ekitap.kz platformasy segiz jyldan beri memlekettik bilim standartyna sai elektrondy oqýlyqtar, interaktivti tapsyrmalar men qosymsha materialdardy usynyp keledi. Qazir platformada Arman AI suraq-jaýap quraly jumys isteidi. Onyń jaýaptary oqý materialyna, pán mazmunyna jáne bilim standartyna súienedi.
Tehnologiia damidy, bilim alý quraldary jańarady. Bizdiń kásibi mindetimiz sol múmkindikterdi sapaly mazmunmen ushtastyrý. Shirek ǵasyrǵa jýyq baspa tájiribesi bizge bir aqiqatty úiretti: ár býynnyń óz suraǵy bar, biraq balanyń jaqsy oqýlyqqa degen qajeti ózgermeidi. Biz úshin oqýlyq ázirleý - qalyptasqan kásibi mektep, avtorlar men redaktorlardyń ortaq eńbegi, bilim salasyndaǵy uzaq jyldyq tájiribeniń jalǵasy.
Aigúl BEKBOLATOVA,
Arman-PV baspasynyń bas redaktory
