Foto: ashyq derekkózden
Qazaqstanda memlekettik tildiń qoldanysy týraly másele jyl saiyn ózektiligin joǵaltpai keledi. Zań bar, norma bar, biraq onyń naqty oryndalýy – qoǵamdaǵy eń álsiz tustardyń biri. Májilis depýtaty Abzal Quspan memlekettik til talaptaryn saqtamaǵandarǵa qatysty ákimshilik jaýapkershilikti naqty iske qosýdy usynyp otyr, dep habarlaidy Ult.kz tilshisi.
Depýtattyń aitýynsha, Ákimshilik quqyqbuzýshylyq týraly kodekstiń 75-babynda til normalaryn buzǵany úshin jaýapkershilik qarastyrylǵanymen, uzaq ýaqyt boiy bul norma tolyqqandy jumys istemei kelgen.
«Bul bap bar, biraq onyń naqty tetikteri bolmady. Men 2020–2024 jyldar aralyǵynda osy mehanizmdi engizý máselesin kóterdim. Alaida ózgerister tek memlekettik organdarǵa ǵana qatysty bolyp, jeke kásipkerler qamtylmai qaldy», – deidi Abzal Quspan.
Onyń sózinshe, zań jobasyn qabyldaý barysynda kásipkerlik sýbektilerine áseri jóninde jetkilikti taldaý júrgizilmegen. Sonyń saldarynan norma tolyqqandy iske aspai otyr.
«Kásipkerlerge bul qalai áser etedi degen suraq boiynsha zertteý bolýy kerek edi. Ókinishke qarai, ol jasalmady. Sondyqtan búgingi tańda bul talaptar tek memlekettik organdarǵa ǵana qoldanylady», – deidi depýtat.
Soǵan qaramastan, Abzal Quspan bul baǵyttaǵy jumysty toqtatpaitynyn atap ótti. Onyń aitýynsha, 2026 jyly ákimshilik normalar tolyq qabyldanyp, til talaptaryn saqtamaý faktilerine qatysty naqty jaýapkershilik tetikteri engizilýi múmkin. Depýtattyń pikirinshe, ákimshilik jaýapkershilikti kúsheitý jazalaý úshin emes, aldyn alý úshin qajet.
«Kei jaǵdaida bir ǵana hattama toltyrylyp, aiyppul salynady. Bul kásipkerler úshin ekonomikalyq turǵydan tiimsiz. Sondyqtan zań buzýshylyqqa jetkizbei, aldyn alý joldaryn qarastyrýymyz kerek. Ol úshin Ákimshilik kodekske ózgeris engizý qajet», – deidi ol.
Májilis depýtaty til máselesiniń Qazaqstanda nege jii kóteriletinine de toqtaldy. Onyń aitýynsha, eldiń tarihi-geografiialyq jáne demografiialyq erekshelikteri bul taqyryptyń árdaiym nazarda bolýyna áser etip otyr.
«Keńes kezeńinde Qazaqstandy “ulttar laboratoriiasy” dep atady. Elde 130-dan astam ult pen ulys ómir súrip jatyr. Sondyqtan til máselesi bizde birden emes, birtindep sheshilýi zańdy», – deidi Abzal Quspan.
Ol táýelsizdik jyldaryndaǵy ózgeristerdi jeke tájiribesimen de bailanystyrdy.
«Men Oral qalasynda óstim. Ol kezde qazaq tilinde qyzmet kórsetetin orta joqtyń qasy edi. Al qazir jaǵdai múlde ózgerdi. Qazaq tildi ortanyń belsendiligi artty», – deidi depýtat.
Sondai-aq sońǵy jyldary shetelden oralǵan qandastardyń kóbeiýi de til máselesine degen suranysty kúsheitkenin atap ótti.
«Qytai men Mońǵoliiadan kelgen qandastardyń basym bóligi orys tilin bilmeidi. Bul da memlekettik tildiń qoǵamdyq mańyzyn arttyra tústi», – deidi ol.
Abzal Quspannyń pikirinshe, memlekettik tildiń qoldanysy táýelsizdik alǵan jyldarmen salystyrǵanda aitarlyqtai ilgeriledi.
«1990-jyldardaǵy jaǵdaimen búgingi ahýaldy salystyrýǵa kelmeidi. Qazir qazaq tiliniń qoǵamdyq ómirdegi orny áldeqaida nyǵaidy», – dep túiindedi depýtat.
