فوتو: اشىق دەرەككٶزدەن
قازاقستاندا مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ قولدانىسى تۋرالى مەسەلە جىل سايىن ٶزەكتٸلٸگٸن جوعالتپاي كەلەدٸ. زاڭ بار, نورما بار, بٸراق ونىڭ ناقتى ورىندالۋى – قوعامداعى ەڭ ەلسٸز تۇستاردىڭ بٸرٸ. مەجٸلٸس دەپۋتاتى ابزال قۇسپان مەملەكەتتٸك تٸل تالاپتارىن ساقتاماعاندارعا قاتىستى ەكٸمشٸلٸك جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ ناقتى ٸسكە قوسۋدى ۇسىنىپ وتىر, دەپ حابارلايدى Ult.kz تٸلشٸسٸ.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, ەكٸمشٸلٸك قۇقىقبۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستٸڭ 75-بابىندا تٸل نورمالارىن بۇزعانى ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸك قاراستىرىلعانىمەن, ۇزاق ۋاقىت بويى بۇل نورما تولىققاندى جۇمىس ٸستەمەي كەلگەن.
«بۇل باپ بار, بٸراق ونىڭ ناقتى تەتٸكتەرٸ بولمادى. مەن 2020–2024 جىلدار ارالىعىندا وسى مەحانيزمدٸ ەنگٸزۋ مەسەلەسٸن كٶتەردٸم. الايدا ٶزگەرٸستەر تەك مەملەكەتتٸك ورگاندارعا عانا قاتىستى بولىپ, جەكە كەسٸپكەرلەر قامتىلماي قالدى», – دەيدٸ ابزال قۇسپان.
ونىڭ سٶزٸنشە, زاڭ جوباسىن قابىلداۋ بارىسىندا كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸنە ەسەرٸ جٶنٸندە جەتكٸلٸكتٸ تالداۋ جٷرگٸزٸلمەگەن. سونىڭ سالدارىنان نورما تولىققاندى ٸسكە اسپاي وتىر.
«كەسٸپكەرلەرگە بۇل قالاي ەسەر ەتەدٸ دەگەن سۇراق بويىنشا زەرتتەۋ بولۋى كەرەك ەدٸ. ٶكٸنٸشكە قاراي, ول جاسالمادى. سوندىقتان بٷگٸنگٸ تاڭدا بۇل تالاپتار تەك مەملەكەتتٸك ورگاندارعا عانا قولدانىلادى», – دەيدٸ دەپۋتات.
سوعان قاراماستان, ابزال قۇسپان بۇل باعىتتاعى جۇمىستى توقتاتپايتىنىن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, 2026 جىلى ەكٸمشٸلٸك نورمالار تولىق قابىلدانىپ, تٸل تالاپتارىن ساقتاماۋ فاكتٸلەرٸنە قاتىستى ناقتى جاۋاپكەرشٸلٸك تەتٸكتەرٸ ەنگٸزٸلۋٸ مٷمكٸن. دەپۋتاتتىڭ پٸكٸرٸنشە, ەكٸمشٸلٸك جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ كٷشەيتۋ جازالاۋ ٷشٸن ەمەس, الدىن الۋ ٷشٸن قاجەت.
«كەي جاعدايدا بٸر عانا حاتتاما تولتىرىلىپ, ايىپپۇل سالىنادى. بۇل كەسٸپكەرلەر ٷشٸن ەكونوميكالىق تۇرعىدان تيٸمسٸز. سوندىقتان زاڭ بۇزۋشىلىققا جەتكٸزبەي, الدىن الۋ جولدارىن قاراستىرۋىمىز كەرەك. ول ٷشٸن ەكٸمشٸلٸك كودەكسكە ٶزگەرٸس ەنگٸزۋ قاجەت», – دەيدٸ ول.
مەجٸلٸس دەپۋتاتى تٸل مەسەلەسٸنٸڭ قازاقستاندا نەگە جيٸ كٶتەرٸلەتٸنٸنە دە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەلدٸڭ تاريحي-گەوگرافييالىق جەنە دەموگرافييالىق ەرەكشەلٸكتەرٸ بۇل تاقىرىپتىڭ ەردايىم نازاردا بولۋىنا ەسەر ەتٸپ وتىر.
«كەڭەس كەزەڭٸندە قازاقستاندى “ۇلتتار لابوراتوريياسى” دەپ اتادى. ەلدە 130-دان استام ۇلت پەن ۇلىس ٶمٸر سٷرٸپ جاتىر. سوندىقتان تٸل مەسەلەسٸ بٸزدە بٸردەن ەمەس, بٸرتٸندەپ شەشٸلۋٸ زاڭدى», – دەيدٸ ابزال قۇسپان.
ول تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىنداعى ٶزگەرٸستەردٸ جەكە تەجٸريبەسٸمەن دە بايلانىستىردى.
«مەن ورال قالاسىندا ٶستٸم. ول كەزدە قازاق تٸلٸندە قىزمەت كٶرسەتەتٸن ورتا جوقتىڭ قاسى ەدٸ. ال قازٸر جاعداي مٷلدە ٶزگەردٸ. قازاق تٸلدٸ ورتانىڭ بەلسەندٸلٸگٸ ارتتى», – دەيدٸ دەپۋتات.
سونداي-اق سوڭعى جىلدارى شەتەلدەن ورالعان قانداستاردىڭ كٶبەيۋٸ دە تٸل مەسەلەسٸنە دەگەن سۇرانىستى كٷشەيتكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«قىتاي مەن موڭعولييادان كەلگەن قانداستاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ ورىس تٸلٸن بٸلمەيدٸ. بۇل دا مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ قوعامدىق ماڭىزىن ارتتىرا تٷستٸ», – دەيدٸ ول.
ابزال قۇسپاننىڭ پٸكٸرٸنشە, مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ قولدانىسى تەۋەلسٸزدٸك العان جىلدارمەن سالىستىرعاندا ايتارلىقتاي ٸلگەرٸلەدٸ.
«1990-جىلدارداعى جاعدايمەن بٷگٸنگٸ احۋالدى سالىستىرۋعا كەلمەيدٸ. قازٸر قازاق تٸلٸنٸڭ قوعامدىق ٶمٸردەگٸ ورنى ەلدەقايدا نىعايدى», – دەپ تٷيٸندەدٸ دەپۋتات.
